Moeder en dochter Munro

Het is zo verleidelijk: zoveel mogelijk te weten komen van de schrijvers van wie je houdt. In hoeverre is hun werk autobiografisch, hadden ze geheime liefdes, verborgen ze politieke misstappen, dwarsboomden ze stiekem hun collega’s?

Kortom, kom maar op met die biografie.

Ja, het kan een boeiende leeservaring worden, maar ook een ontluisterende. Daar zit je dan na lezing van zo’n pil, meestal zijn het pillen. De biograaf wil zijn ijver tonen, maar ook zijn moed om te ontmaskeren. Dachten wij misschien dat de bewonderde schrijver een integer mens was geweest? Helaas, dan moest hij deze illusie verstoren.

De lezer zoekt het verder maar uit, hij blijft achter met een belast geweten, voor zover hij dat nog niet had. Mag hij de boeken van de ontmaskerde goed blijven vinden, komt hij misschien zelfs tot de conclusie dat het de schrijver alleen maar interessanter maakt? Of is het bijna onmogelijk om de kwade geur van moreel bederf die opstijgt uit het beschreven leven kwijt te raken?

Dat kunnen de momenten zijn waarop je bijna betreurt dat je ‘het’ nu allemaal weet. Nooit meer zul je het werk kunnen herlezen met de onbevangenheid van vroeger.

Mij overkwam het bij lezing van het onlangs uitgekomen boek Onverbreekbaar – verhalen over moeders en dochters van Rachel Aviv, een Amerikaanse journalist-schrijver. Zij analyseert daarin uitvoerig zes relaties tussen moeders en dochters. Ik beperk me tot het laatste en voor mij meest onthutsende verhaal over de Canadese schrijver en Nobelprijswinnaar Alice Munro. De kern ervan kenden we al, ook omdat Aviv er eerder in The New Yorker over geschreven heeft. Toch zat ik nu deze meer gedetailleerde onthullingen met stijgende verbazing te lezen.

Veel te kort samengevat: Alice Munro, wereldwijd bewonderd om haar verhalen (ze schreef geen romans) over vooral families, bleef bij haar (tweede) man, Gerry, nadat was gebleken dat deze haar jongste, toen 9-jarige dochter Andrea seksueel had misbruikt. Deze stiefvader heeft het misbruik pas jaren later toegegeven, waarna hij alsnog strafrechtelijk vervolgd en veroordeeld werd; hij bleek ook meer kinderen te hebben misbruikt. Munro trok zich van het lot van Andrea weinig aan en koos voor haar man. Aviv beschrijft hoe het leven van Andrea vernield werd door een handig manipulerende stiefvader en een onbegrijpelijk ongevoelige moeder, die nota bene zelf als vrouw van in de veertig verkracht was door een collega.

,,Andrea had de indruk dat iedereen wist dat ze was misbruikt, maar dat het niemand in wezen iets kon schelen’’, schrijft Aviv. ,,Ze zocht steun bij mensen die haar moeders boeken niet lazen.’’

Tegen een biograaf zei Munro: ,,Als ik destijds bij Gerry was weggegaan en hem publiekelijk aan de schandpaal had genageld, ging ik nu vrijuit. Gerry was dan waarschijnlijk dood… ik vind dat hij zich dapper houdt (….).’’ Ze imiteerde schamper haar dochters: ,,Wat is dat toch – waarom kun je niet toegeven dat je getrouwd bent met een pedofiel?’’ Haar antwoord: ,,Dan wordt dat het enige wat mensen over me weten. Ik heb er lang aan gewerkt om te worden wie ik nu ben.’’

Krijg die zelfvoldane laatste zin maar eens uit je hoofd als je probeert een van die gevoelvolle verhalen van Alice Munro te (her)lezen.