Moordslachtoffer blijkt twee sets DNA te hebben

Het lichaam van een moordslachtoffer in China blijkt uit zowel mannelijke als vrouwelijke cellen te bestaan. De gedode vrouw had een zeldzame vorm van ‘chimerisme’.

Uit forensisch onderzoek is gebleken dat een Chinees moordslachtoffer chimerisme had. Chimerisme houdt in dat een lichaam cellen bevat met verschillende genetische achtergronden, alsof ze van twee verschillende individuen zijn. In dit geval ging het om een vrouw die mannelijke en vrouwelijke cellen had.

De meest waarschijnlijke verklaring is dat de vrouw verwekt is uit één eicel die door twee spermacellen is bevrucht. De ene zaadcel bevatte een X-chromosoom, de andere een Y-chromosoom.

LEES OOK

‘We moeten voorbij de bikinigeneeskunde kijken’

Geslachts- en genderverschillen kunnen een grote rol spelen bij lichameli ...

‘Dit is een fascinerend geval, maar niet geheel ongekend’, zegt bioloog David Haig van de Amerikaanse universiteit Harvard. Soms is chimerisme zichtbaar, zoals bij de Amerikaanse zangeres Taylor Muhl, die het bewustzijn over de aandoening wil vergroten. In Muhls geval heeft de linker- en rechterzijde van haar romp een andere kleur. Meestal is chimerisme echter onzichtbaar en komt het pas aan het licht bij genetisch onderzoek.

Onverwachte Y

Dit was het ook geval voor dit moordslachtoffer, dat door een schotwond om het leven kwam. Bij de analyse van bloed op de plaats delict kwam een Y-chromosoom naar voren. Dat leidde tot een diepgaander onderzoek.

Daaruit bleek dat in de weefsels van het slachtoffer verschillende verhoudingen van vrouwelijke (XX) en mannelijke (XY) cellen voorkwamen. Een van haar haren bevatte bijvoorbeeld voornamelijk XY-cellen, terwijl in de nier beide typen cellen voorkwamen. De andere zestien geteste weefsels bevatten voornamelijk XX-cellen, met verschillende niveaus van afwijkingen.

XX/XY-chimerisme komt meestal aan het licht doordat mensen gemengde geslachtskenmerken hebben. Dat was hier niet het geval. Anatomisch was het slachtoffer een vrouw. Waarschijnlijk was ze niet op de hoogte van haar bijzondere genetische situatie.

Samensmelting

XX/XY-chimeren kunnen ontstaan als twee-eiige tweelingen in de baarmoeder samensmelten. Twee afzonderlijke eicellen raken dan bevrucht, wat twee embryo’s oplevert. Gewoonlijk zou dat tot een niet-identieke tweeling leiden, maar de embryo’s kunnen zich ook samenvoegen.

Bij het slachtoffer was het X-chromosoom in de XY-cellen echter identiek aan die in haar XX-cellen. Dat kan alleen als ze uit dezelfde eicel afkomstig zijn. Een fusie van een tweeling is dus uitgesloten.

In het verleden is geopperd dat één eicel zich kan splitsen in twee eicellen, die vervolgens elk bevrucht kunnen raken. Dat zou twee afzonderlijke embryo’s opleveren die kunnen samensmelten. Het forensisch team in China denkt dat dit hier het geval is.

Maar geneticus Michael Gabbett van de Queensland-universiteit in Australië sluit deze mogelijkheid uit. ‘Toen chimerisme voor het eerst bij mensen is vastgesteld, was dit de gangbare theorie, maar niemand heeft ooit kunnen aantonen dat dit bij mensen of andere zoogdieren kan gebeuren’, zegt Gabbett.

In plaats daarvan denkt hij dat één eicel door twee zaadcellen is bevrucht. Dat zou een bevruchte eicel met drie sets chromosomen opleveren. Deze sets vermenigvuldigden zich, wat resulteerde in zes sets chromosomen, waarna de eicel zich in drieën deelde.

Twee van deze cellen kregen één set chromosomen van de eicel en de andere van een zaadcel. Dit paar kon zich normaal ontwikkelen. De derde cel zou beide sets van de zaadcellen hebben gekregen. Waarschijnlijk leidde dat tot afwijkingen, die deze lijn vroegtijdig uitschakelden.

Haig is het ermee eens dat dit waarschijnlijk is gebeurd. Dit fenomeen is erg zeldzaam.

Cellen van familie

Nóg zeldzamer is het dat het embryo zich vervolgens splitst, wat resulteert in semi-identieke of ‘sesquizygote’ tweelingen – die ook chimerisme kunnen hebben. Er zijn wereldwijd maar twee paar semi-identieke tweelingen bekend, waarvan Gabbett er één heeft geïdentificeerd.

In het geval van het moordslachtoffer bleven de cellen bij elkaar. Er zijn enkele andere gevallen van dit type chimerisme bekend, maar volgens het team in China is dit de eerste keer dat er zo uitgebreid onderzoek is gedaan naar hoe de verschillende cellen bijdragen aan verschillende organen.

Een gebruikelijkere vorm van chimerisme, bekend als microchimerisme, ontstaat tijdens de zwangerschap als cellen van de moeder in de foetus terechtkomen. Ook kunnen cellen van de foetus in de moeder belanden. Jongere kinderen kunnen zelfs cellen krijgen van hun oudere broers en zussen, of van tantes en ooms.