Na wekenlang protesteren keren boeren zich nu ook tegen elkaar. ‘En dat is nooit goed, dat speelt het kabinet alleen maar in de kaart’

2 dagen geleden 2

Liever nog gaat hij dood dan dat hij stopt als akkerbouwer. Dat roept Kees Hanse uit Zeeland donderdagavond, op een podium voor enkele honderden boeren, in een schuur in het Brabantse Almkerk. Hanse, ook BBB-Statenlid, spreekt op een informatieavond van boerenactiegroepen. Ze willen agrariërs bijpraten over – de in hun ogen – „desastreuse” stikstofplannen van het kabinet.

Hanse is bang dat die plannen de ondergang van de hele beroepsgroep inluiden en wil dat iedere boer „blijft strijden”. Met acties, bedoelt hij. En niet door te praten en onderhandelen. Dan doet hij een opvallende oproep: alle leden van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), de grootste belangenbehartiger van boeren, moeten de telefoon pakken en die organisatie onder druk zetten om het overleg met het kabinet te staken. Eérst de brief van minister Jaimi van Essen (Landbouw en Natuur, D66) met stikstofplannen van tafel, roept Hanse, dán met z’n allen aan een nieuw plan werken. „Pak die telefoon en bel”, roept hij de zaal in. Luid applaus volgt.

Bijna een maand nadat de grote en kleinere protesten begonnen door het hele land, sinds 27 juli, hebben boeren zich niet alleen tegen de overheid gekeerd, maar ook tegen elkaar. De eensgezindheid die lijkt te spreken uit massale ’trekkertochten’, de drukbezochte informatiebijeenkomsten, omgekeerde vlaggen en makelaarsborden bij boerderijen, die volgens boeren ‘in de verkoop’ worden gezet door het kabinet, verhult dat het verzet uiteenvalt in twee kampen.

Alleen regeneratief of biologisch

Aan de ene kant is daar de LTO, met 35.000 leden (Nederland telt ruim 49.000 agrarische bedrijven) de alomtegenwoordige belangenbehartiger van de beroepsgroep. Die heeft samen met jongerenorganisatie NAJK directe lijnen met het kabinet en blijft overleggen – deze week nog werd gesproken met minister Van Essen en minister-president Rob Jetten (D66).

Om de natuur te herstellen en weer activiteiten te kunnen vergunnen waarbij stikstof wordt uitgestoten, wil het kabinet onder meer dat boeren (evenals de industrie en het vervoer) bijna de helft van hun stikstofuitstoot reduceren – en in gebieden vlak bij kwetsbare natuur nog meer. Ook wordt op termijn het aantal dieren per hectare (2,6) gemaximeerd en worden ‘zones’ ingericht rond zo’n honderd beschermde natuurgebieden waar boeren in de praktijk grotendeels alleen regeneratief of biologisch kunnen werken.

Tijdens een bijeenkomst van actiegroepen werd door iemand geroepen dat LTO-voorzitter Koopmans opgezocht en ‘gecastreerd’ zou moeten worden

Het ministerie accepteert alleen LTO en NAJK als gesprekspartners. Andere boerenpartijen hebben volgens minister Van Essen onrealistische doelen en verwachtingen. Het kabinet kan een meerderheid voor de stikstofplannen in de Tweede en Eerste Kamer vinden via Pro, dat heeft laten weten geen wijzigingen te accepteren. Mocht LTO weglopen van de onderhandelingstafel dan is daarmee alle kans op invloed verkeken, zo redeneert die organisatie.

De harde actiegroepen – die het andere front vormen – denken daar anders over. Die vinden het naïef om in gesprek te blijven en menen dat LTO meewerkt aan ‘uitsterfbeleid’. Deze groep bestaat uit onder meer Agractie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders en Farmers Defence Force (FDF). Die laatste groep staat wat op afstand en is bijvoorbeeld niet betrokken bij de informatieavond in Almkerk. Voorman van FDF – algemeen gezien als de radicaalste partij – is Mark van den Oever, die tijdens een protest vorige week in Den Bosch een davidster met een ‘B’ op z’n shirt plakte, wat velen te ver vonden gaan.

Instandhouding van natuurgebieden

Het doel van dit front, dat de drijvende kracht vormt achter zo’n honderd lokale ’trekkergroepen’ die acties organiseren, wordt in Almkerk keer op keer herhaald: „De brief moet van tafel.” Boeren werden ook geïnstrueerd om die tekst tegen de pers te herhalen. En hij is met verf op balen op het erf gespoten. Overigens is iedereen met de auto gekomen.

Agractie-beleidsmedewerker Jan Venneman stelt in Almkerk dat de basis van de kabinetsplannen „niet deugt”. En dat die werden gebaseerd op zogenoemde ‘natuurdoelanalyses’ – over de staat en instandhouding van natuurgebieden – is volgens hem onterecht. In de ogen van Venneman doet de natuur het op veel plekken beter dan die analyses suggereren. Op „een modellenwerkelijkheid” kun je geen beleid baseren, vindt hij.

Plannen zouden volgens de beleidsmedewerker gemaakt moeten worden op basis van „de daadwerkelijke staat van de natuur”. Overigens worden voor die natuurdoelanalyses ook metingen uitgevoerd in natuurgebieden, maar die vindt Venneman niet overtuigend.

Ook veel andere onderdelen van de kabinetsplannen wijst hij categorisch af, zo wordt duidelijk wanneer ook hij speecht vanaf het podium. Dat LTO en NAJK wél blijven praten met het ministerie noemt hij „naïef” – „misschien lukt het ze een normpje hier of daar bij te stellen, maar de fundamenten van het plan blijven desastreus”.

Beschimpen en beledigen

De sfeer tussen de twee kampen is inmiddels zo kil, dat een gesprek is gepland over „hoe we ons tot elkaar verhouden”, zo staat in een brief die LTO-voorzitter Ger Koopmans deze week aan leden stuurde. Daarin schrijft Koopmans ook dat „landelijke, regionale en lokale LTO-bestuurders persoonlijk onder druk worden gezet, worden beschimpt of beledigd” door mensen uit de eigen beroepsgroep. „Als we elkaar onderling aanvallen, maakt dat ons als sector zwakker.”

Enkele weken geleden werd tijdens een bijeenkomst van actiegroepen door iemand – onbekend is wie – geroepen dat Koopmans opgezocht en „gecastreerd” zou moeten worden. Uit een opname van Nieuwsuur bij een boerenprotest in Den Bosch blijkt dat Koopmans daar door een demonstrant wordt uitgescholden voor „rat”. Zowel Koopmans zelf als een LTO-woordvoerder wil niet ingaan op voorbeelden van intimidaties of bedreigingen – „daar doen wij nooit uitspraken over”. Agractiebeleidsmedewerker Venneman zegt dat „we niet op de man moeten spelen” – „verdeeldheid is nooit goed, dat speelt het kabinet alleen maar in de kaart.”

De politiek mag geen verdeel en heers met de boeren spelen

Jeroen van Maanen, voorman van de NMV, roept de boeren in Almkerk desondanks óók op LTO en NAJK onder druk te zetten met telefoontjes. Doordat die partijen met het ministerie blijven praten, verkondigt hij vanaf het podium, kan de minister volhouden dat boeren meewerken. „Laat de minister die plannen maar eens door de Kamer krijgen als hij álle boeren tegen zich heeft”, zegt Van Maanen.

Bij de grootschalige protesten in 2019 spraken de boeren met één mond en dat moet volgens Van Maanen weer gebeuren. „Die eensgezindheid heeft geholpen. We moeten samen met LTO en NAJK een nieuw plan maken en ons niet uit elkaar laten spelen. De politiek mag geen verdeel en heers met de boeren spelen.”

Strijd om de waarheid

De actiegroepen lijken met bijeenkomsten zoals in Almkerk – een van vele – een nieuwe rol te pakken. Afgelopen periode werden ook LTO-avonden gehouden, maar die verliepen minder activistisch. In Almkerk wordt daarentegen een veel duisterder scenario geschetst voor de boerensector dan het volgens het ministerie – en deels ook de LTO – kan uitpakken. Het ís zo dat voor veel boeren, zeker rond beschermde natuurgebieden, hun toekomst op het spel staat indien de plannen worden doorgevoerd. En dat leidt tot angst en onzekerheid voor veel boerengezinnen. Maar de vraag is alleen voor wie dat scenario geldt en welke bedrijven wél perspectief hebben.

In Almkerk wordt een rekentool getoond van Agractie, waar boeren hun bedrijfsgegevens kunnen invoeren om te zien wat de kabinetsplannen voor hen betekenen. Uit een rekenvoorbeeld dat wordt getoond, blijkt het vrijwel onmogelijk een toekomst te hebben als boer. Het leidt tot gemompel in de grote schuur, waar kaasblokjes op statafels staan en wordt rondgegaan met bittergarnituur.

Het ministerie vindt dat de tool van Agractie boeren niet goed informeert. Alleen, het eigen rekenmodel van het ministerie kan nog maanden op zich laten wachten, terwijl boeren willen weten waar ze aan toe zijn. En zolang ze geen duidelijkheid krijgen van het kabinet, is het rekenmodel van Agractie voor hen de enige waarheid. En dat ondermijnt het kabinet, dat juist de tijd wil nemen om de plannen – die doelbewust open eindjes kennen – gedetailleerd en op lokaal niveau uit te werken; onder meer door in te zetten op regionaal overleg tussen boeren, natuurorganisaties en overheden.

Remmende kracht

„Nu zijn de acties nog rustig, maar we weten niet wat er straks gebeurt”, zegt Van Maanen in Almkerk, terwijl hij de boeren oproept méé te doen – „op welke manier dan ook”. Hij verwacht grotere en mogelijk hardere acties.

Voor de LTO wordt het door de druk van de actiegroepen steeds moeilijker mensen ervan te overtuigen dat overleg de beste manier is om iets voor elkaar te krijgen. Dat is mogelijk risicovol voor het kabinet, want juist de LTO is de remmende kracht op de toch al hoogoplopende emoties in boerenland.