Niet alleen palmolie en soja: ook deze gewassen kosten de wereld enorm veel bos

Zweedse onderzoekers hebben in kaart gebracht welke gewassen wereldwijd zorgen voor meer ontbossing. Wat blijkt is dat een handjevol alledaagse voedingsgewassen een grotere impact hebben dan je zou denken.

De onderzoekers, die actief zijn bij de Chalmers University of Technology in Göteborg, hebben een nieuw rekenmodel ontwikkeld met de naam DeDuCE. Het model gebruikt satellietbeelden en landbouwstatistieken om te berekenen hoeveel bos er verdwijnt voor de productie van voedsel en hout. Het volgt maar liefst 184 verschillende gewassen in 179 landen. De data zijn verzameld tussen 2001 en 2022.

Van al het bosverlies dat in deze periode werd gemeten, is zo’n 26 procent daadwerkelijk te herleiden tot de uitbreiding van landbouw- en bosbouwgrond. In totaal gaat het om bijna 122 miljoen hectare. Dat is ruwweg dertig keer de oppervlakte van Nederland. Deze ontbossing heeft ruim 41 miljard ton CO2 de lucht in geblazen, plus nog eens bijna 3 miljard ton aan extra uitstoot doordat veengronden in ontboste gebieden werden drooggelegd. 80 procent van de ontbossing vond plaats in Zuid-Amerika, Zuidoost-Azië en Afrika.

De usual suspects (en een verrassing)

De veeteelt is met voorsprong de grootste aanjager van ontbossing. Deze sector is goed voor zo’n 42 procent van het totale bosverlies en meer dan de helft van de bijbehorende CO2-uitstoot.

Daarna volgen oliezaden (vooral palmolie en soja) die samen zo’n 16 procent van de ontbossing veroorzaken. Ontbossing voor palmolie is bovendien verantwoordelijk voor meer dan de helft van alle veenlandemissies (de uitstoot die vrijkomt wanneer veengrond wordt drooggelegd).

Maar het verrassende zit hem in de minder voor de hand liggende gewassen. Rijst, maïs en cassave veroorzaken samen zo’n 11 procent van de wereldwijde ontbossing. Dat is meer dan cacao, koffie en rubber bij elkaar opgeteld. En terwijl de ontbossing van palmolie en soja geconcentreerd is in specifieke regio’s, vindt het bosverlies door deze basisgewassen verspreid plaats over de hele wereld.

Dat maakt het probleem meteen knap lastig om aan te pakken, vertelt Chandrakant Singh, mede-auteur van de studie, aan Scientias.nl. “Wanneer ontbossing door basisgewassen zich over veel landen en contexten verspreidt, kunnen oplossingen niet steunen op een paar geografische hotspots of een beperkt aantal ingrepen in de toeleveringsketen.”

Model is helemaal niet perfect

Het DeDuCE-model is indrukwekkend, maar er ontbreekt nog veel data. Voor slechts 12 tot 15 procent van de ontbossingsberekeningen waren gedetailleerde satellietkaarten beschikbaar die een specifiek gewas direct aan een stuk verdwenen bos koppelen. Voor het overige moesten de onderzoekers vertrouwen op een combinatie van grovere satellietgegevens en nationale landbouwstatistieken. Dat is een methode die meer een inschatting van het ontbossingsrisico geeft dan een exacte meting.

De datakwaliteit verschilt bovendien sterk per regio. “Grote lacunes doen zich meestal voor waar ruimtelijke toewijzing aan specifieke grondstoffen beperkt is, bijvoorbeeld in veel Afrikaanse landen, bij basisgewassen en bosplantages”, vertelt Singh. En net daar speelt ontbossing door basisgewassen een grote rol, maar zijn de schattingen dus het minst nauwkeurig.

Ook heeft het model moeite met meerdere gewassen die op hetzelfde stuk land worden verbouwd. In Brazilië bleek het niet meenemen van die factor de impact van maïs op bossen met meer dan 35 procent te verhogen. Wereldwijd wordt op 12 tot 20 procent van alle akkerland op deze manier geoogst, maar goede data hierover ontbreken grotendeels.

Tot slot kan het model geen bosverlies registreren van bossen die na het jaar 2000 opnieuw zijn gegroeid en daarna opnieuw zijn gekapt, omdat de onderliggende satellietdata alleen het eerste moment van bomenkap vastleggen. Dat betekent dat de werkelijke ontbossingscijfers hoger kunnen liggen.

Waarom het ertoe doet

Uiteraard kan de wereld niet zonder deze gewassen. Hoe vind je dan een balans tussen voedselzekerheid en bosbehoud? “Dat kan alleen door de productie op bestaande landbouwgrond te verbeteren, door te investeren in strategische infrastructuur, en (misschien wel het belangrijkste) door voedselverspilling te verminderen”, zegt Singh. De onderzoekers hebben alle data openbaar gemaakt op deforestationfootprint.earth zodat andere instellingen er mee aan de slag kunnen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Compensatieprogramma van de VN om ontbossing tegen te gaan werkt stuk slechter dan gedacht en Veel erger dan gedacht: ontbossing voor veeteelt bedreigt biodiversiteit op grote schaal. Of lees dit artikel: Meerdere klimaatsystemen staan op instorten, waarschuwen wetenschappers: zijn we op weg naar een broeikasaarde? .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: