Nieuwe EU-douanedienst, die gaat toezien op naleving van importregels, komt in Lille, niet in Nederland

Het nieuwe Europese douaneagentschap EUCA wordt gevestigd in het Noord-Franse Lille. Dat is de uitkomst woensdag van onderhandelingen tussen het Europees Parlement en de EU-lidstaten. De nieuwe dienst moet importcontroles coördineren, wat er onder meer toe moet leiden dat onveilige producten niet meer zo makkelijk op de Europese markt kunnen komen als nu.

De onderhandelaars hadden drie stemrondes nodig om het eens te worden over de vestigingsplaats, de strijd ging op het laatst tussen de Franse stad en Rome. In totaal deden negen landen een poging om het agentschap binnen te halen, waaronder Nederland.

De komst van een gezamenlijke douanedienst is onderdeel van een hervorming van de Europese douaneregels, waarvoor de onderhandelingen naar verwachting donderdag worden afgerond. De EUCA moet ervoor zorgen dat de douanediensten van de lidstaten beter gaan samenwerken. Bij de dienst zullen zo’n 250 tot 350 mensen komen te werken.

„Lille is een sterke keuze omdat de Franse douane sinds jaar en dag een leidende rol speelt in de handhaving van Europese regels”, zegt Europarlementariër Dirk Gotink (NSC). Hij is hoofdonderhandelaar namens het Europees Parlement bij de douanehervorming. Gotink vindt het vooral een groot voordeel dat Lille in de buurt ligt van de belangrijkste vrachtvliegvelden en havens van Europa.

Douane-unie met versnipperde handhaving

Al sinds eind jaren zestig vormen de lidstaten van de EU en haar voorlopers een douane-unie, waarbij de handhaving van zaken als importheffingen en productveiligheidseisen voor de hele unie gelijk werd getrokken. De douane van het land waar goederen de EU binnenkomen voert de controles uit, is daarover afgesproken. Daarna kunnen de spullen vrijuit naar andere EU-landen worden vervoerd en verhandeld.

De afgelopen jaren werd duidelijk dat dit systeem niet langer goed werkt, bijvoorbeeld door de enorme toestroom van webwinkelpakketjes uit China. Spullen die daarin zitten voldoen lang niet altijd aan Europese veiligheidsregels, of er wordt bijvoorbeeld te weinig importbelasting over betaald. En hoewel die pakketjes door consumenten in heel Europa besteld worden, komen ze bijna allemaal via een zestal landen de EU binnen. De douanediensten uit die landen, waaronder de Nederlandse, zijn daardoor overspoeld geraakt en kunnen de controles niet meer goed uitvoeren.

Daarnaast is er sprake van een waterbedeffect, hebben lidstaten gemerkt. Zodra de ene douanedienst problemen ziet met een bepaalde goederenstroom en die strenger gaat controleren, kan de toevoer in korte tijd verlegd worden naar een andere toegangspoort die de strengere controles nog niet heeft.

Lees ook

59 keer per jaar een pakket voor de deur: onze alsmaar groeiende bestelhonger in zes grafieken

De EUCA, die het werk van nationale douanediensten gaat coördineren, is het Brusselse antwoord op die problemen. Onderdeel van dit agentschap wordt een ‘datahub’ waarin EU-landen hun douanegegevens delen. Nu werken zij nog met hun eigen IT-systemen die niet op elkaar zijn aangesloten. Ook bedrijven die spullen importeren, hoeven straks nog maar in één systeem douaneaangifte te doen.

Met een gezamenlijke database wil de EU meer zicht krijgen op wat voor goederen de unie binnenkomen. Risicosignalen blijven zo niet bij één douanedienst liggen, maar kunnen ook direct aan de andere buitengrenzen opgemerkt worden.

Nederland schoof Den Haag naar voren

Ook Nederland had een stad naar voren geschoven voor het prestigieuze agentschap: in Den Haag werd het gebouw waarin het voormalige Joegoslavië-tribunaal gevestigd was beschikbaar gesteld. Dat had dan nog wel flink verbouwd moeten worden.

Eind januari konden EU-afgevaardigden tijdens een rondleiding alvast via een VR-bril zien hoe het gebouw er na een renovatie uit zou zien. Zij kregen ook een lunch met wraps, hotdogs en uiensoep – „geen boterhammen met kaas”, werd er gezegd, om het internationale karakter van Den Haag te benadrukken. De aanpak had niet het beoogde succes.

Nederland ‘kreeg’ vrij recent nog wel het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), dat na de Brexit weg moest uit Londen. In maart 2019 vestigde het zich in Amsterdam.