Obesitas verzwakt het immuunsysteem. En dat heeft gevolgen

Overgewicht vergroot de kans op diabetes en trekt een zware wissel op hart- en bloedvaten, dat weten we al langer. Maar er is meer: het immuunsysteem krijgt ook een flinke opdoffer, blijkt uit een grote Britse studie. En dat is levensgevaarlijk: mensen met obesitas hebben een veel grotere kans om te overlijden aan een heftige infectie.

Wetenschappers van University College London (UCL) en de Universiteit van Helsinki schrijven deze week in The Lancet dat wereldwijd meer dan een op de tien sterfgevallen door infectieziekten is gekoppeld aan obesitas, oftewel zo’n 600.000 van de 5,4 miljoen infectiedoden in 2023.

70 procent hoger risico

Mensen met obesitas, dus met een BMI van 30 of hoger, lopen 70 procent meer risico op ziekenhuisopname of overlijden door een infectie, vergeleken met mensen met een gezond gewicht. Wie extreem zwaar is (BMI van 40 of hoger), loopt zelfs drie keer zoveel risico.

Professor Mika Kivimaki van UCL, die als hoofdonderzoeker betrokken was bij de studie, legt uit: “Obesitas is bekend als risicofactor voor diabetes, hart- en vaatziekten en andere chronische aandoeningen. Waar wij nu achter zijn gekomen, is dat overgewicht ook leidt tot een ernstiger verloop van infectieziekten. Het is duidelijk moeilijker om te herstellen van een infectie als je een hoger vetpercentage hebt.”

925 verschillende infectieziekten

De studie keek naar data van meer dan 540.000 mensen in het Verenigd Koninkrijk en Finland, die gemiddeld 14 jaar werden gevolgd. Liefst 925 verschillende infectieziekten passeerden de revue, bestaande uit een bont gezelschap van bacteriële, virale, parasitaire en schimmelinfecties. Vooral griep, Covid-19, longontsteking, gastro-enteritis (buikgriep) en urineweginfecties zorgden vaker voor ernstige gevolgen bij mensen met obesitas.

Opvallend is dat er geen vergelijkbare link met hiv en tuberculose is gevonden. “Dit verband staat los van andere gezondheidsproblemen of een bepaalde levensstijl”, zegt onderzoeker Solja Nyberg van de Universiteit van Helsinki. “Zelfs mensen met obesitas zonder diabetes, hartziekte of metabool syndroom liepen een hoger risico op levensbedreigende infecties. Ook factoren zoals beweging kunnen dit effect niet verklaren.”

Waarom het immuunsysteem faalt

Hoewel de studie niet specifiek keek naar de mechanismen, wijzen eerdere onderzoeken erop dat obesitas het immuunsysteem verzwakt door chronische ontstekingen, verstoring van immuunfuncties en metabole ontregeling. Met andere woorden: mensen met overgewicht worden niet per se sneller ziek, maar ze herstellen langzamer en de gevolgen zijn ernstiger. Maar gelukkig is er wel wat aan te doen. Gewichtsverlies vermindert het risico namelijk flink. Mensen met obesitas die het cijfer op de weegschaal omlaag brengen, hebben ongeveer 20 procent minder kans op ernstige infecties dan mensen van wie het gewicht gelijk blijft.

Wereldwijd probleem

Overgewicht is een wereldwijd probleem. Met de stijgende obesitascijfers neemt ook het aantal infectiegerelateerde ziekenhuisopnames en sterfgevallen toe. Het team pleit dan ook voor maatregelen die gezond eten en voldoende beweging stimuleren. Ook wijzen ze er nog maar eens op hoe belangrijk het is voor mensen met overgewicht om alle vaccinaties te halen die voor ze klaarliggen.

In landen als het Verenigd Koninkrijk is een op de zes infectiedoden gelinkt aan obesitas, in de VS zelfs een op de vier. “Obesitas is niet alleen een chronische ziekte, het is ook een belangrijke risicofactor voor levensbedreigende infecties”, waarschuwt Kivimaki. “Het aanpakken van overgewicht is cruciaal voor onze volksgezondheid.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Obesitas rukt op in Afrika: vooral vrouwen en hogeropgeleiden kampen met overgewicht en Het hebben van obesitas op jonge leeftijd is mogelijk ook schadelijk voor de hersenen. Of lees dit artikel: Heeft obesitas invloed op de overlevingskansen van kinderen met kanker?.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: