OM steunt in Hamas-zaak op omstreden expert die Israëlische inlichtingen gebruikt

2 uren geleden 1

In een Amerikaanse televisiestudio, terwijl achter hem de reclameborden van Times Square oplichten, waarschuwt Ronald Sandee voor een „enorme veiligheidscrisis” in Nederland. Moslimjongeren worden in Amsterdam gederadicaliseerd door gemeentewerkers die zélf gevaarlijk en radicaal zijn, zegt hij in 2019 bij journalistiek programma The Investigative Journal. En het stadsbestuur „probeert alles stil te houden” door „mensen op een of andere manier om te kopen, en niemand erover te vertellen”. Het overheidsgeld komt volgens Sandee terecht in de zakken van moskeeën, of anders wel in Marokkaanse vastgoedprojecten, „zo heb ik gehoord van klokkenluiders”.

„That’s really unbelievable Ronald”, zegt de presentatrice in de New Yorkse studio. Ze had Sandee aan het begin van de uitzending geïntroduceerd als een oud-medewerker van de Nederlandse militaire inlichtingendienst MIVD, die nu een eigen onderzoeksbedrijfje runt vanuit de Amerikaanse staat Tennessee. Sandee woont al bijna twintig jaar in de Verenigde Staten en treedt regelmatig op als terrorismedeskundige – in Amerikaanse media, in De Telegraaf. En nu voor het eerst ook in de Nederlandse rechtszaal.

Deze woensdag doet de rechtbank Rotterdam uitspraak in een omvangrijke Hamas-strafzaak. Amin Abou Rashed, voorzitter van de grootste Palestijnse vereniging in Nederland, wordt verdacht van het doorsluizen van zo’n 8,4 miljoen euro aan Hamas. Zijn volledige naam mag van hem worden genoemd. Het OM heeft vier jaar celstraf geëist, waarvan één voorwaardelijk. De expert op wie het OM zich baseert in het proces, heet Ronald Sandee.

Onafhankelijk onderzoeker

In 2023 is hij op verzoek van het OM benoemd als ‘gerechtelijk deskundige’: een expert die in een rechtszaak voorlichting geeft, zoals de psychiater die een stoornis van een verdachte duidt. Meestal komen deze experts uit een speciaal register, dat toeziet op hun kwaliteit. Voor Ronald Sandee geldt dat niet. Hij is volgens zijn aanstellingsbrief een „onafhankelijk onderzoeker”, die zich naar eigen zeggen „sinds 2003” bezighoudt „met onderzoek naar de Moslim Broederschap, waar Hamas een integraal onderdeel van is”.

Dat deed hij rond de eeuwwisseling als analist van de MIVD, daarna voor Amerikaanse non-profits en denktanks – de NEFA Foundation bijvoorbeeld, een afkorting van Nine Eleven Finding Answers.

Europese landen hebben volgens Sandee ‘miljoenen moslimvluchtelingen’ met een ‘achterlijke manier van denken’ toegelaten

Daarnaast schrijft Sandee op blogs over islamisme en Hamas. Europese landen hebben volgens hem problemen over zichzelf afgeroepen door „miljoenen moslimvluchtelingen” met een „achterlijke manier van denken” uit landen als Syrië, Afghanistan en Libië toe te laten. Daar kwamen ook nog jonge Palestijnse vluchtelingen bovenop, waarmee Hamas zich volgens hem in Europa heeft genesteld. Maar de „useful idiots binnen de progressief-liberale kringen zien de problemen nog steeds niet”.

Een centrale figuur in wat Sandee de „Europese infrastructuur van Hamas” noemt, zou Amin Abou Rashed zijn. Wat vaststaat is dat Abou Rashed, die in de jaren negentig naar Nederland kwam, een belangrijke fondsenwerver is voor Gaza. En dat het geld dat hij ophaalde, bestemd was voor diverse Gazaanse organisaties. De grote vraag in de rechtszaak is wat er dáár met het geld gebeurde. Volgens het OM worden de schooltjes, weeshuizen en andere clubjes die financiële steun krijgen door Hamas bestuurd. En dat zou de donaties strafbaar maken, omdat de militante strijdgroep op de sanctielijst voor terroristische organisaties staat.

Zelfmoordaanslagplegers

In rapporten voor het OM legt Sandee uit hoe het zit: Hamas heeft een „strategie” om geld op te halen via goede doelen die „niet een direct aantoonbare band met Hamas hebben”. Abou Rashed en medestanders zouden onder de „parapluorganisatie Union of Good” donaties inzamelen en sturen naar liefdadigheidsinstellingen die „direct aan Hamas gelieerd” zijn. Ze zouden het geld ter plekke uitgeven aan onder andere „familieleden van zelfmoordaanslagplegers en gedode strijders van Hamas”.

Het is precies de duiding die het OM nodig heeft. In een uiteenzetting van het bewijs, ingezien door NRC, verwijst het OM liefst 23 keer naar verklaringen van Sandee.

Maar hoe komt Sandee tot die beweringen? Voor de claims over de parapluorganisaties die geld zouden doorsluizen naar Hamas-nabestaanden, verwijst hij naar Israëlische rapporten. Ze komen van de veiligheidsdienst en van het Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center. Dat is een Israëlische denktank die nauwe banden heeft met de Israëlische inlichtingendiensten. De onderzoekers van het centrum zijn voormalige medewerkers van de veiligheidsdiensten. Het doel van deze denktank, zei de directeur eerder, is het „beïnvloeden” van buitenlands beleid ten aanzien van Israël.

„Als wetenschappelijk onderzoeker kun je dit soort rapporten niet gebruiken als bron”, zegt Joas Wagemakers, universitair hoofddocent Islam en Arabisch aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek Hamas (2024). „De Israëlische veiligheidsdienst en dit soort denktanks hebben een duidelijke agenda. Ze proberen Palestijnse activisten en hulporganisaties en activisten in een kwaad daglicht te stellen, door hen te beschuldigen van banden met Hamas. Daarmee proberen ze deze organisaties te delegitimeren. Als wetenschapper kun je niet uitgaan van de betrouwbaarheid van dergelijke rapporten.”

Rechter: deze stukken geen bewijs

Zelf ziet Sandee het probleem niet, zegt hij tegen NRC. Het Meir Amit Centrum levert volgens hem gedegen rapporten, veelal gebaseerd op interne Hamas-stukken die het Israëlische leger heeft buitgemaakt. „Ik weet niet precies waar ze al die stukken vandaan trekken. Ze zijn gewonnen bij militaire acties in Gaza, de Westelijke Jordaanoever en in Zuid-Libanon.” In oktober bepaalde de rechter in Rotterdam dat dergelijke stukken niet gebruikt mogen worden als bewijs in deze zaak.

Sandee vindt dat hij transparant is geweest. „Ik heb min of meer open kaart gespeeld door letterlijk de bronvermelding erbij te zetten. Dan kunnen rechter, OM en verdediging hun eigen besluit erover nemen.”

Vorig jaar publiceerde Sandee zelf nog voor het Meir Amit Centrum. Samen met Aviv Oreg, een reservemajoor van het Israëlische leger met wie Sandee al jaren werkt, schreef hij een rapport over een Hamas-netwerk in Europa dat „liefdadigheidsinstellingen beheert”. Ook Abou Rashed, de verdachte in de Nederlandse strafzaak, komt in het rapport voor: hij is een „senior Hamas operative”, schrijven Sandee en Oreg.

Sandee zegt dat hij het rapport na de eindredactie niet meer heeft gezien en zich niet kan voorstellen dat hij Abou Rashed zo heeft omschreven. „Ik noem hem altijd: pro-Gaza en pro-Hamas.”

‘Dan moet je je terugtrekken’

Sandee liet zich al vaker uit over de verdachte. In een artikel in De Telegraaf uit 2018 zei Sandee dat Abou Rashed actief is voor Hamas. Ook in 2007 bracht Sandee hem in een rapport in verband met Hamas-financiering.

Volgens de gedragscode voor gerechtelijk deskundigen, waar Sandee aan gebonden is, moet een deskundige in een strafzaak „onpartijdig” zijn, en „niet bevooroordeeld”. Is daar nog sprake van wanneer de deskundige zich al bijna twintig jaar uitspreekt over de vermeende Hamas-banden van de verdachte?

„Natuurlijk niet”, zegt rechtspsycholoog Peter van Koppen, die zelf regelmatig als deskundige optreedt in rechtszaken en in de commissie zat die waakt over naleving van de gedragscode. „Op het moment dat ik iets heb gezegd over een verdachte, ga ik niet meer optreden als deskundige. Dan moet je je terugtrekken. Je moet onafhankelijk zijn en daar lijkt in dit geval geen sprake meer van.” Hij noemt het „heel onverstandig van het OM dat ze deze man hebben aangesteld”.

Onpartijdigheid van de deskundige is cruciaal, zegt Michel Smithuis, directeur van het register voor gerechtelijk deskundigen. „Als een deskundige wordt beïnvloed door eerdere betrokkenheid, is er in principe geen sprake meer van fair play. Dat kan ongunstig uitpakken voor een verdachte.” Een deskundige zou het op zijn minst moeten melden wanneer hij zich eerder over een verdachte heeft uitgelaten, „zodat de rechter-commissaris kan nagaan of je nog wel onafhankelijk bent”.

‘Vinger in de pap’

Het strafdossier bevat geen stukken waaruit blijkt dat Sandee die eerdere uitlatingen heeft gemeld. Zelf zegt hij dit wel gedaan te hebben. „Mijn rapport uit 2007, waarin Abou Rashed wordt genoemd, is bekend bij het OM en de onderzoeksrechter. Die hebben het goedgekeurd, dus kennelijk maakte het hen niet al te veel uit.”

Het OM wil geen vragen van NRC beantwoorden over Sandee. „Wij hebben ons verhaal in de rechtbank gedaan.” Daar benadrukten de officieren van justitie, na een klacht van de verdediging over het gebrek aan neutraliteit van de deskundige, dat ze in hun bewijsvoering niet alleen op Sandee zijn afgegaan. Het opsporingsonderzoek heeft veel feiten opgeleverd die zijn verklaringen „ondersteunen”, aldus de officieren.

De enkele stelling dat Sandee spreekt vanuit Israël is volstrekt onvoldoende voor het uitbannen van zijn rapporten

Zo zei het OM ook zelf te hebben vastgesteld dat „Hamas een vinger in de pap had” bij de ontvangende goede doelen in Gaza. „De enkele stelling dat Sandee spreekt vanuit Israël is volstrekt onvoldoende voor het uitbannen van zijn rapporten.”

De officier sloot het betoog af met de opmerking dat „niet alle Israëlische bronnen” onbruikbaar zijn als bewijs in de Hamas-zaak. Dit wilde hij speciaal nog even benadrukken, „met het oog op Sandee”.