Opgestapte COA-baas Ter Apel ziet dat er in twee jaar niets is veranderd: ‘We spelen balletje balletje met mensen, dat moet afgelopen zijn’

1 uur geleden 1

Johann Velkers hoeft de beelden uit Ter Apel niet te zien, zegt hij, om zich een voorstelling te kunnen maken hoe het er nu aan toegaat in het grootste aanmeldcentrum van Nederland. Overvolle woon- en recreatieruimtes, veel mensen op het terrein, grote drukte overal. Twee jaar geleden stapte Velkers op bij het opvangorgaan na een conflict met de COA-top over het opvangbeleid. Hij was pas een half jaar de baas in Ter Apel toen de opvang er te vol raakte. Hij wilde geen mensen meer binnenlaten, omdat dit onveilig was. Maar de leiding in Den Haag dacht daar anders over en drukte haar zin door.

Woensdag maakte het COA bekend dat de opvang in Ter Apel weer te vol is – 2.316 mensen verblijven er. Nu is de poort wel dicht en wordt gescreend wie naar binnen mag. „Kwetsbare mensen” zoals (zwangere) vrouwen wel, mannen die alleen naar Nederland zijn gekomen niet. Zij wachten buiten het azc op het grasveld.

Welke risico’s kleven er aan het opvangen van zoveel mensen?

„Er worden mensen opgevangen op ongeschikte en soms gevaarlijke plekken. Er sliepen in het verleden mensen op de grond in de recreatieruimtes. In mijn tijd waren die niet brandveilig. Net als de wachtruimtes van de immigratiedienst IND in Ter Apel, waar twee jaar geleden als noodgreep asielzoekers op een stoel of minder de nacht doorbrachten. Dat soort plekken hebben vaak maar één uitgang. Als er ‘s nachts een grote brand uitbreekt dan…”

Dat was een van de redenen dat Velkers onenigheid kreeg met de leiding van het COA, zegt hij. „We hadden portocabins – kant en klare kantoortjes – op het terrein staan, zodat ze overdag niet buiten in de regen wachtten, maar binnen. Ze kregen er ook een kop soep. Ik had Jaap Velema, burgemeester van Westerwolde, met mijn hand op het hart beloofd dat er geen mensen zouden slapen, omdat ze niet aan de veiligheidseisen voldeden.”

„Laten we de groep die we hier niet kwijt kunnen in bussen naar het Malieveld rijden, stelde ik destijds voor. Het Rode Kruis was bereid om daar tenten op te bouwen. Zo maak je een statement. Maar de toenmalige leiding durfde het niet aan. Asielzoekers sliepen toch in de portocabins. Dat was hartstikke onveilig.” De toenmalige COA-bestuursvoorzitter zegt in een reactie dat het „zeker niet” klopt dat hij asielzoekers tegen Velkers wens in en zonder zijn medeweten liet slapen in de portocabins. Hij verwijst voor vragen hierover door naar het COA. „Ik was destijds bestuursvoorzitter, maar dat ben ik niet meer.”

Wat doet de huidige drukte met de veiligheid van de bewoners en COA-medewerkers?

„Toen ik er zat, was er een groep van vier- tot vijfhonderd overlastgevers actief in het azc. Bij zulke aantallen verliest de leiding het overzicht. Criminele asielzoekers profiteren daarvan. Ze kunnen onder de radar hun ding doen. Ze gaan op rooftocht in het kamp. Ik zie niet in waarom die groep nu veel kleiner zou zijn, bijna geen enkele andere gemeente wil hen opvangen. Ze laten dit expliciet opnemen in de bestuursovereenkomst die ze sluiten met het COA. In WhatsApp-groepen verkopen de overlastgevers hun gestolen spullen. Toen ik in Ter Apel werkte, kwamen dagelijks mensen naar de balie die bestolen waren. Als het donker werd, sloten gezinnen zich op in hun kamertjes omdat ze bang waren beroofd te worden.

Als het donker werd, sloten gezinnen zich op in hun kamertjes omdat ze bang waren beroofd te worden

„Werken in Ter Apel heeft veel impact. Het ziekteverzuim is ontzettend hoog, in mijn tijd tussen 9 en 13 procent. Medewerkers proberen kwetsbare mensen te helpen, elke dag voeren ze gesprekken met mensen uit oorlogsgebied die alles kwijt zijn. Al het leed dat voorbijkomt. Je wordt murw door alles wat er gebeurt. En overlastgevers spugen op je, maken snijbewegingen langs hun keel. Zo’n medewerker roept: ik zie het niet meer. Maar het gaat in je systeem zitten.

„Ik heb dat zelf ook gemerkt. Toen ik april 2024 stopte, heb ik vier maanden thuis gezeten. Ter Apel was ook in mijn systeem geslopen. De bizarre dynamiek waarin je werkt, zuigt je leeg. Mijn voorganger deed het een jaar en viel om tijdens een vergadering. Volledig uitgeput. Mijn opvolger heeft er ook ongeveer een jaar gezeten.”

Wat is een oplossing voor de drukte voor de korte termijn?

„Heel snel weer een paar plekken vinden waar mensen in ieder geval ‘s nachts kunnen slapen. Gymzalen, hotels. Dat deden wij toen ook. Tweehonderd asielzoekers die ’s avonds met de bus naar Stadskanaal werden gebracht en vroeg in de morgen weer terugkeerden naar Ter Apel om in de rij te wachten. Later deden we hetzelfde in Hoogeveen, daarna in Exloo.”

En daarna?

„Gemeenten moeten hun verantwoordelijkheid nemen, zich aan de Spreidingswet houden die het aantal asielzoekers op een eerlijke manier over Nederland verspreidt.” Ondertussen moeten criminele, uitgeprocedeerde, asielzoekers worden teruggestuurd naar hun thuisland. Die zorgen voor de negatieve beeldvorming rond asielzoekers, zegt de voormalige COA-manager. „Er zijn goede verhalen over opvangcentra waar de hele buurt meedoet, maar daar hoor je niemand over. De excessen worden uitvergroot door politici voor politiek gewin.”

Bij een bevriende ondernemer uit Tynaarlo werken regelmatig asielzoekers, zegt hij. Ze willen graag werken. Maar vaak duurt het niet lang. Zodra ze hun draai lijken te hebben gevonden, worden ze overgeplaatst. Er gaan constant noodopvanglocaties open en dicht. „We spelen balletje balletje met mensen”, zegt Velkers. „Dat moet eens afgelopen zijn.”