Oppositie noemt Jetten vóór zijn aantreden als premier al onbetrouwbaar

4 uren geleden 1

Aanstaand premier Rob Jetten (D66) had zijn spreektekst kort gehouden voor het debat dinsdag in de Tweede Kamer over zijn coalitieakkoord. Hij kon zich „zomaar voorstellen” dat er „voldoende vragen” voor hem zouden komen vanuit de oppositie. Dat had hij goed gezien, Jetten moest het akkoord dat hij sloot met de VVD en het CDA dinsdag twee uur lang verdedigen. Wat D66 níét had verwacht, is dat het grootste deel van de kritiek op het akkoord zich zou richten op het coalitieplan om de AOW-leeftijd vanaf 2033 versneld te verhogen.

Van Geert Wilders (PVV) tot Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA): vrijwel de hele oppositie liet weten absoluut niet achter dat plan te staan. Het is het ‘hoefijzermodel’ in de praktijk: links en radicaal-rechts zijn het over weinig eens, maar nou net op gebied van sociale zekerheid zien beide vleugels in de Kamer niets in het rechtse beleid van de aanstaande coalitie van D66, VVD en CDA.

Oppositiepartijen zijn onder meer tegen de maatregel omdat die praktisch opgeleiden het hardst raakt. Zij beginnen jonger met werken én doen vaker fysiek zwaarder werk dan theoretisch geschoolden.

Maar dinsdag voerde de kritiek verder dan de inhoud: oppositiepartijen vonden Jetten onbetrouwbaar. Jesse Klaver meent dat de coalitie onzorgvuldig omgaat met het „zwaarbevochten pensioenakkoord” waar hij destijds als GroenLinks-PvdA-Kamerlid ook over had onderhandeld. In 2019 werd dat akkoord, een grondige verbouwing van het pensioenstelsel, gesloten. Daaraan vooraf gingen negen jaren moeizame onderhandelingen tussen politiek, vakbonden en werkgevers.

‘Mes in je rug’

Die afspraken wil de aanstaande coalitie aanpassen. Nu gaat de AOW-leeftijd met acht maanden omhoog als de levensverwachting van de gemiddelde Nederlander met een jaar stijgt. De coalitie wil van die acht maanden een jaar maken. Een snellere stijging van de AOW-leeftijd dus, terwijl in het pensioenakkoord was afgesproken dat die niet verder zou stijgen.

Volgens SP-leider Jimmy Dijk laat het zien dat de „eerste les van Jetten I is dat je geen deelakkoorden moet sluiten”. Dan krijg je als oppositiepartij „een mes in je rug”.

Dijk is sowieso voornemens het kabinet tegen te werken. Klaver zei de afgelopen periode kritisch maar constructief te kijken naar de plannen van Jetten. Dinsdag neigde hij naar kritisch: „Waarom zouden wij in vredesnaam afspraken met jullie maken, als jullie ieder moment kunnen zeggen: nah, laat maar zitten, die afspraken bestonden niet echt.”

Gedurende het debat begon Jetten de verhoging van de AOW-leeftijd een ‘voorstel’ te noemen, dat nog verder moet worden ‘uitgewerkt’

Jetten lúístert naar de Kamer, zei hij dinsdag vaak. Omdat zijn minderheidscoalitie maar 66 zetels heeft, zal hij de oppositie nodig hebben voor meerderheden. Dus is een goede relatie met de Kamer onontbeerlijk, weet hij.

Maar hij wilde niet direct toezeggen de verhoging van de AOW-leeftijd niet door te voeren. Dat zou gezichtsverlies voor Jetten en zijn coalitie zijn in het eerste grote Kamerdebat over de plannen, en de oppositie wel heel machtig maken.

Een beslissing over de AOW is aan het nieuwe kabinet, zei Jetten formeel. „Dat nieuwe kabinet zal zich moeten verhouden tot uitspraken van de Tweede Kamer, en dan moeten besluiten: wat doe ik ermee?” Gedurende het debat viel op dat Jetten zijn taalgebruik over de verhoging van de AOW-leeftijd veranderde. Hij begon het een „voorstel” te noemen, dat nog verder moet worden „uitgewerkt”.

Kritiek op bezuinigingsagenda

GroenLinks-PvdA bereidde dinsdag een motie voor om de verhoging van de AOW tegen te houden. Vanuit de coalitie klonk direct de klacht dat de partij daarin geen dekking opneemt, terwijl het 2,5 miljard euro kost om de pensioenleeftijd niet te verhogen.

Gedurende het debat bleek dat de motie niet kon rekenen op een meerderheid – naast D66, VVD en CDA stemmen in elk geval de SGP (drie zetels) en de afgesplitste PVV’ers van de Groep-Markuszower (zeven zetels) tegen, wat voor de benodigde 76 tegenstemmen zorgt. De verwachting is dat ook JA21 dinsdagavond laat tegen de motie zal stemmen omdat de partij in de doorrekening van het verkiezingsprogramma ook voor een hogere AOW-leeftijd koos.

Het debat was een waarschuwing voor het aanstaande kabinet: grote delen van de oppositie zijn niet tevreden over de plannen

Jetten komt zo met de schrik vrij, maar het debat dinsdag was een waarschuwing voor zijn aanstaande kabinet: grote delen van de oppositie zijn niet tevreden over zijn plannen, links en uiterst rechts kunnen elkaar vinden in hun kritiek op de bezuinigingsagenda. Bovendien kunnen oppositiepartijen de verhoging van de AOW-leeftijd verbinden aan andere thema’s.

De coalitie riep de oppositie de afgelopen tijd juist herhaaldelijk op om dossiers individueel te behandelen. Anders zou het land onbestuurbaar worden voor het aanstaande minderheidskabinet. Tijdens het debat dinsdag werd duidelijk dat het maar de vraag is of de oppositie Jetten I op die manier wil faciliteren. De oppositiepartijen probeerden op allerlei thema’s onderhandelingsruimte te zoeken, van het verzachten van de forse zorgbezuinigingen (links, 50Plus) tot het aanscherpen van het migratiebeleid (JA21) of een ambitieuzer klimaat- en stikstofbeleid (GroenLinks-PvdA).

Anderen trokken duidelijke lijnen. SGP-leider Chris Stoffer gaf aan dat „de heer Jetten de SGP echt kwijt is” zodra op gebied van medisch-ethisch beleid ook maar ergens een verruiming wordt ingezet.