Oproep Zweden aan onder meer Nederland: stevigere aanpak Russische schaduwvloot

EU-lidstaten moeten meer doen in de bestrijding van de Russische schaduwvloot. Dat schreven de Zweedse ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie maandag voorafgaand aan een Europese bijeenkomst met ambtsgenoten in een brief aan EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Ze noemen geen landen bij naam, maar noemen wel „andere Europese wateren” die de schepen doorkruisen voor ze in de Oostzee opduiken voor de Zweedse kust.

Lees ook

Strengere wetgeving op komst tegen schaduwvlootschepen onder valse vlag

Verschillende EU-lidstaten en het Verenigd Koninkrijk hebben afgelopen maanden schepen geënterd die indirect gelieerd zijn aan Rusland. Nederland heeft nog geen dergelijke actie ondernomen.

Binnen de territoriale zee (TZ), een strook tot twaalf zeemijl (zo’n 20 kilometer) uit de kust, heeft een staat uitgebreide bevoegdheden. Daarbuiten, in de Exclusieve Economische Zone (EEZ), geldt in principe vrije doorvaart, zoals in nauwe ‘straten’ als het Kanaal. Ook in Nederlandse wateren varen meerdere keren per maand schepen die gelinkt worden aan deze ‘schaduwvloot’.

De schaduwvloot is een term voor het netwerk van bedrijven en enkele honderden schepen waarmee Rusland de inkomsten uit de olie-export op peil houdt. De schepen varen onder vlaggen van andere landen, maar ook onder ‘valse’ vlaggen. Waarbij ze doen alsof ze een registratie hebben bij een land. Van alle schepen waarvan het vermoeden bestaat dat zij met valse vlaggen vragen, „worden certificaten opgevraagd”, laat een woordvoerder van Infrastructuur en Waterstaat weten.

De Zweedse ministers Maria Stenergard (Buitenlandse Zaken) en Carl-Oskar Bohlin (Defensie) wijzen erop dat schepen uit de schaduwvloot andere Europese wateren doorkruisen voor zij de Oostzee bereiken. Ze noemt het „cruciaal dat alle lidstaten de verantwoordelijkheid nemen om het ecosysteem rond deze schepen te beteugelen”.

Terughoudend

Nederland, maar ook Denemarken, is tot nu toe terughoudend geweest. Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat in een reactie op de Zweedse oproep weten dat het kabinet werkt aan spoedwetgeving. In een speech vorige week benadrukte BuZa-minister Tom Berendsen (CDA) het werk dat Nederland doet in het in kaart brengen van de vloot en het ‘ecosysteem’ van bedrijven en verzekeraars eromheen.

Op vragen over operaties op zee gaan het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de Kustwacht niet in. Voor het zomerreces zou minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) met maatregelen komen voor een systematische aanpak, zo werd aangekondigd in een Kamerbrief in januari. Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken verwijst hiernaar.

De oproep van Zweden volgt een dag na de entering van een schip in het Kanaal door Britse troepen. Bij de operatie, die zes uur duurde, enterden Britse mariniers en agenten van de National Crime Agency het schip. Volgens premier Keir Starmer brengt de „succesvolle operatie een nieuwe klap toe aan Rusland”. 

Het schip, de Smyrtos, voer op 25 mei nog door de Noordzee, onder meer in Nederlands wateren. Op dat moment voer het schip nog onder de vlag van Kameroen. Na diplomatiek druk van de EU heeft Kameroen deze maand 36 schepen, waaronder de Smyrtos, geschrapt, meldt het maritieme medium Lloyd’s List.

Zweden, sinds twee jaar lid van de NAVO, ziet „bijna op dagelijkse basis” schepen voorbijgaan die de oorlogseconomie van Rusland stutten. Stenergard drong vorige maand bij de opening van de NAVO-vergadering in haar land al aan op steviger optreden. „Dit onderstreept het NAVO-beleid om Rusland in te dammen, te weerstaan en bestrijden.”