Pitou klinkt rauwer en vrijer op ‘P2’ – Een kleurrijk en begeesterd album van Constantinople & Holland Baroque

Ken je dat tekenspelletje Cadavre exquis? Jij schetst een hoofd, vouwt het papier om, iemand anders voegt een lijf toe, en een derde verzint er de meest bizarre benen onder. Met als resultaat een surrealistisch wezen, half monster, half lachwekkende dame met octopusarmen. Het is een spel dat de verbeelding oprekt, en precies daarin ziet zangeres Pitou een treffende metafoor voor het leven zelf: hoe losse fragmenten onverwacht samenvallen, hoe uit chaos iets nieuws ontstaat. In ‘To Do What’ bezingt ze die wirwar in haar hoofd, de vraag wat ze ermee moet. In de videoclip erbij stelde ze tekeningen samen. Haar antwoord? Die chaos niet temmen, enkel te omarmen en omvormen tot iets moois.

Op haar nieuwe plaat P2 zingt Pitou Nicolaes zich hoorbaar los. Speelser dan ooit beweegt ze zich door haar teksten, haar klassiek geschoolde stem en een indiefolkgeluid dat rafelranden niet langer schuwt. Ze laat de boel een beetje schuren, een beetje rafelen. Alsof ze zichzelf opnieuw uitvindt terwijl ze zingt. Het album is de nasleep van een relatiebreuk: terugkijken op de zwaarste momenten, maar ook voorzichtig de vrijheid aftasten die ontstaat als de kogel eenmaal door de kerk is.

Ze nam afscheid van de onrustige ‘Pirate’ in haar leven – de Vlaamse zanger Tamino, voor wie ze ooit naar België verhuisde – en belandde in een verkennende fase, overal en nergens, open voor wat zich aandient. Het theater lonkte, er waren samenwerkingen met de band Jungle By Night en harpist Remy van Kesteren, en met het nummer ‘Deep Pockets’ vierde ze muzikale zusterschap met Naaz en Luwten.

Waar haar vorige plaat Big Tear nog verstilde, intieme indiefolkverhalen fluisterde, kiest Pitou voor een elektronischer, beweeglijker geluid op P2. Al in de opening ‘Too Good To Go’ klinkt een opgewekt ,,Hello!, hello!” Hier is de nieuwe Pitou, die met een loopstation haar stem verdubbelt en een dansnacht bezingt. Halverwege barst het open, haar ijle stem wordt opgetild en wat vooral opvalt: Pitou durft klankmatig meer. Ook ‘Red Coat’ is er een voorbeeld van, het hoeft niet langer alleen mooi, zacht of lieflijk te zijn.

Pitou klinkt dus rauwer, vrijer. En door de vele stemeffecten ook rusteloos en kunstzinniger misschien. Ook beweegt ze zich losser, zoals live al te zien was op het festival Eurosonic in januari. Tussen haar tere luisterliedjes door verraste ze in de Groningse Nieuwe Kerk met haar nieuwe energie. Bijvoorbeeld in ‘To Do What’, waarin ze iets ogenschijnlijk kleins bezingt – niet weten wat je met je handen aan moet – maar dat liet uitgroeien tot een eigenzinnige, licht ontregelende arty electropoptrack, die zich vastzet in dreinende herhaling en ritme.

Dat betekent overigens niet dat de zachtheid verdwenen is. ‘Morning Star’ ontvouwt zich als een tere popsong waarin haar stem de hoogte in zweeft, breekbaar en helder tegelijk. En in ‘Hope Song’ omlijsten akoestische gitaren haar zachte stem in een nachtelijke hunkering naar hoop.

Amanda Kuyper

Muziek als ware biotoop van dialoog

In haar boek Een man uit het dal van Spoleto schetste musicoloog en historicus Hélène Nolthenius het leven van de heilige Franciscus van Assisi. Eén anekdote hieruit is me altijd bijgebleven. In 1219 vergezelt deze monnik de kruisvaarders, die in Egypte de havenstad Damiate willen veroveren. En midden in die bloedige belegering weet Franciscus met zijn broeder Illuminatus ongeschonden door de vijandelijke linies te ‘wandelen’ om een bezoek te brengen aan de leider van de ongelovigen die „talrijk als sprinkhanen” zijn.

Deze sultan Al-Kamil negeert de raadgeving van zijn schriftgeleerden om beide vreemdelingen per omgaande te onthoofden, en gaat met Franciscus de dialoog aan. Ze praten en soms spannen ze theologische valkuilen voor elkaar. Volgens Illaminatus beweert sultan Al-Kamil onder meer: „Van jullie evangelie mogen jullie geen kwaad met kwaad vergelden. Wat doen jullie dan in onze landen?” Waarop Franciscus hem antwoordt: „U hebt het evangelie niet uitgelezen. Op een andere plaats staat: ‘Indien uw oog u hindert, ruk het uit.’ Dat oog bent u. Bekeer u en we zullen u beminnen als onszelf.”

Na een paar dagen van gesprekken keren Franciscus en Illuminatus ongedeerd terug in het christelijke kamp, en gaat het bloedvergieten verder. Damiate valt tenslotte. Maar de belegering verwierf een bijzondere plek in de geschiedenis door de ontmoeting tussen christen Franciscus en moslim Al-Kamil.

Hun gedachtewisseling inspireerde Holland Baroque en de Canadese ensemble Constantinople tot het album Dialogos. Westerse en oosterse muziektradities en teksten vormen de vruchtbare grond voor nieuwe stukken van Holland Baroque-oprichters Tineke en Judith Steenbrink en Kiya Tabassian en Didem Başar van Constantinople. Het gaat om bijvoorbeeld de eerste middeleeuwse Franciscaner hymnen en het zonnelied dat de heilige acht eeuwen geleden zelf schreef, maar ook werk van de 17de-eeuwse Poolse musicus Wojciech Bobowski die verkocht werd als slaaf aan een Ottomaanse sultan, zich tot de islam bekeerde en als Ali Ufki zijn westerse muziekkennis met de oosterse liet versmelten.

Uit die aanpak komt een kleurrijk en begeesterd album voort, waarop – Holland Baroque eigen – de lange lijnen van de geschiedenis het korte termijn geheugen van het heden uitdagen. Heaven lives in the other is het schoolvoorbeeld ervan, met een ‘gesprek’ tussen de westerse viool en de setar, een Perzische luit, die uitmondt in de woorden: „Ze praatten en ontdekten dat ze veel gemeen hadden. Ze namen afscheid als vrienden, Halleluja.”

Kom daar nog maar eens om. Het lied illustreert meteen de werkelijkheid dat muziek tegenwoordig de ware biotoop van dialoog is, waar stemmen streven naar eenheid in verscheidenheid. Want de samenleving en politiek leven deze dagen meer volgens het motto op een reclamebord – om welk bedrijf het ging, herinner ik me niet meer – dat jaren geleden langs de snelweg tussen Joure en Heerenveen stond. Het luidde: „C’est le beton qui fait la musique.”

Joost Galema