Politieke film ‘Yellow Letters’ wint Gouden Leeuw op gespannen prijzengala Berlinale

2 uren geleden 1

De meest politieke film van de competitie van het filmfestival Berlinale heeft zaterdag in het Berlinale Palast de Gouden Beer gewonnen: Yellow Letters van de Turks-Duitse regisseur Ilker Çatak. Daarin belandt een Turks toneelechtpaar op de zwarte lijst van het Erdogan-regime, waarna hun relatie ontrafelt. Want de man houdt de poot stijf, terwijl de vrouw gaat acteren in een soap van een rechtse tv-zender om brood op tafel te krijgen.

In de film staat Berlijn voor Ankara en Hamburg voor Istanbul, een geslaagd experiment dat benadrukt dat Erdogans autoritaire repressie niet langer iets exotisch is, maar zomaar hier kan gebeuren. Producent Ingo Fliess van Yellow Letters ging in zijn dankwoord in op de politieke controverse rond dit festival door te wijzen op een scène waar door een Berufsverbot getroffen Turkse artiesten elkaar aanvliegen. „Filmmakers ruziën onderling, toch zijn wij niet elkaars vijanden maar bondgenoten. De vijand staat buiten deze zaal: de autocraten, de rechtse partijen, nihilisten die de macht opeisen.”

„Filmmakers ruziën onderling, toch zijn wij niet elkaars vijanden maar bondgenoten.”

Zelfs voor de van oudsher geëngageerde en gepolitiseerde Berlinale was het ‘discours’ rond deze 76^ste editie opvallend fel en beladen. Het draaide om Gaza en in hoeverre films politiek zijn. Ook het prijzengala dreigde even uit de hand te lopen. Een Libanese filmmaker hekelde Israëlische luchtaanvallen op haar land. „Kinderlevens zijn niet onderhandelbaar!” Waarna de Palestijnse regisseur Abdallah Al-Khatib, die met Chronicles From the Siege de documentaire-prijs won, voorzien van Palestijnse sjaal en vlag Duitsland verweet een partner in genocide te zijn. Er volgde geschreeuw over en weer vanuit de zaal, met de presentator bijna in tranen.

‘Stormachtig’

Toch wist men op het podium geleidelijk een verzoenende toon te vinden. Directeur Tricia Tuttle benadrukte dat de Berlinale een forum blijft voor dwarse opinies en debat. „En als het er emotioneel aan toegaat, is dat niet de schuld van de Berlinale, maar een bewijs dat de film zijn werk doet.” Juryvoorzitter Wilm Wenders kwam met een kalm, genuanceerd verhaal over de taal van cinema, politiek en internet, en erkende dat „het festival wel wat stormachtig begon”.

Tricia Tuttle, de directeur van de Berlinale.

Hij verwees naar de persconferentie van donderdag vorige week, toen de jury zich niet over Gaza wilde uitspreken – een extra beladen kwestie in Duitsland – en Wim Wenders zei dat films „niet expliciet politiek” zijn. Een misverstand, maar het ontketende zo’n mediastorm dat directeur Tuttle zich gedwongen voelde een apologie voor Wenders te schrijven. Woensdag hekelden tachtig linkse filmmakers, onder wie Ken Loach, Mark Ruffalo, Tilda Swinton en Javier Bardem, per open brief „het institutionele zwijgen” van de Berlinale inzake Gaza. Ook beweerden zij – met wel heel mager bewijs – dat de Berlinale mensen die zich voor Gaza uitspreken censureert.

De Turkse regisseur Emin Alper leek daar zaterdag weinig hinder van te hebben toen hij zijn Grote Juryprijs – de tweede prijs – ontving voor zijn dreigende, politieke Salvation, waarin oude wrok tussen twee dorpen via allerlei spookachtige visioenen escaleert richting een bloedbad. Alper sprak zich op het podium uit voor Iran, de Koerden, de Palestijnen en politieke gevangen van Erdogan: „Jullie zijn niet alleen!” Hij deed eerder al datzelfde op zijn persconferentie, na overleg met de Berlinale, vertelde hij me. „Ze vonden het prima en moedigden me zelfs aan.”

Gevolg was dat de pers filmmakers uitdaagde zich over van alles uit te spreken: Gaza, Trump, populisme

Gevolg van de controverse was dat de pers de hele week bezoekende filmmakers uitdaagde zich over van alles en nog wat uit te spreken: Gaza, Trump, populisme. Een enkeling deed dat, anderen reageerden verbaasd, verkrampt of defensief. Filmster Channing Tatum was vrijdag zo op zijn hoede dat hij vragen over opvoeding en trauma „veel te beladen” noemde om te beantwoorden, hoewel zijn film Josephine daar nu net over gaat. Acteur Ethan Hawke vroeg zich van zijn kant af of de wereld werkelijk zit te wachten op politieke statements van „dronken kunstenaars met een jetlag”.

Of het gedoe de reputatie van de Berlinale schaadt of bevestigt zal blijken; hoe dan ook kon de 76ste Berlinale bogen op een sterke competitie en liep het vonnis van de jury vrij synchroon met dat van de filmpers, wat niet altijd het geval is. De jury sprak speciale waardering uit voor het indrukwekkende, ontroerende familiedrama Queen at Sea door de film twee prijzen te geven. Een echtpaar en hun dochter worstelen met de dementie van de moeder, en met complexe vragen rond controle, seks en consent. Lance Hammer, die achttien jaar geleden zijn laatste film maakte, schreef een knappe tragedie: iedereen handelt met de beste intenties, alles raakt in de knoop en iedereen blijkt tenslotte gelijk én ongelijk te hebben. Naast de Juryprijs – de derde prijs – kreeg Queen at Sea de Zilveren Beer voor beste bijrol, gedeeld door de Britse veteranen Anna Calder-Marshall en Tom Courtenay als bejaard echtpaar.

De Duitse actrice Sandra Hüller (r) krijgt de Zilveren Beer voor Beste dragende rol voor de film ‘Rose’, uit handen van jurylid Ewa Puszczynska.

Beste regie ging naar Grant Gee, die in Everybody Digs Bill Evans een ode brengt aan de jazzpianist die anno 1961 in een diep gat van heroïneverslaving wegzakt na de dood van zijn bassist: een muzikale, bitterzoete en stijlvolle film in zwart wit – in 1961 – en in een moddervet Taxi Driver-palet als de jaren zeventig aanbreken. Beste actrice werd Sandra Hüller in de trieste, in zwart-wit gefilmde Rose, over een Duitse vrouw die verkleed als man – „er is meer vrijheid in de broek” – begin 17de eeuw een boerderij tot bloei brengt, maar door de mand valt. Beste script was voor het melancholieke Nina Roza, over een emigrant die naar Bulgarije terugkeert om een schilderend wonderkind te onderzoeken, en zijn eigen verleden onder ogen te zien.

Nederland was dit jaar vrij sterk vertegenwoordigt op de Berlinale. Mees Peijnenburgs nauwkeurig geobserveerde vechtscheidingsdrama A Family deed mee in het jeugdprogramma Generation 14+ en verdiende daar een speciale vermelding. Coming of age-pornodrama Truly Naked van Muriel d’Ansembourg viel in de debutantencompetitie Perspectives zeer in smaak bij het Berlijnse publiek en is al aan talloze landen verkocht.

Lees het hele artikel