‘Skimo’, ofwel tourskiën. Een hit of een misvorming?

2 uren geleden 1

Een zwemslurf, zo’n schuimrubberen ding waarmee je speelt in het zwembad. Dat heeft de Amerikaanse toerskiër Cameron Smith zaterdagmiddag in zijn rugzakje zitten terwijl hij de skipiste in Bormio oprent en weer afskiet. „Ik vond hem langs de weg, een paar maanden geleden. En ik dacht: die neem ik mee. Een mooi verhaal, zo‘n stuk afval dat mee mag naar Olympische Spelen.”

Het rugzakje is verplicht bij toerskiën, kortweg ‘skimo’ (van ski mountaineering), een sport die deze week debuteert op de Olympische Spelen. De meeste deelnemers stoppen er iets in, zodat hun ski’s minder wiebelen als ze die op hun rug binden. Dat laatste is óók verplicht, tijdens de portage – de trap in de sneeuw die ze op hun skischoenen omhoog moeten lopen. Elders lopen ze piste op met ‘stijgvellen’ onder hun ski’s, om grip te krijgen op de sneeuw. Daarna volgt een afdaling. Bij toerskiën op de Winterspelen gebeurt een heleboel in korte tijd.

Het zorgt voor een mooi spektakel, deze zaterdag in Bormio tijdens de gemengde aflossing. Het publiek is in groten getale komen opdagen, ondanks de motregen. De tribunes zitten vol, langs piste staat het drie rijen dik. Iedere keer als er een toerskiër naar beneden komt gesuisd om de beurt over te geven aan zijn of haar teamgenoot, klinkt er luid gejuich – met name voor de Italiaanse deelnemers.

Afgelopen donderdag stonden de eerste twee skimo-onderdelen van deze Spelen op het programma: de sprint bij de mannen en de vrouwen. En ook toen, zegt Emily Harrop (Frankrijk) na afloop, was de sfeer net zo geweldig – hoewel het de hele wedstrijd sneeuwde. „Deze twee dagen waren een eerste voet tussen de deur voor onze sport op de Spelen.”

Nikita Filippov (niet namens een land), Arno Lietha (Zwitserland) en Ot Ferrer Martinez (Spanje) tijdens de skimo-sprint.

Het échte toerskiën

Toerskiën is de eerste nieuwe sport op de Winterspelen sinds 2002, toen skeleton debuteerde. De internationale toerski-federatie ISMF vierde de toewijzing vier jaar geleden als een triomf: de olympische status levert gegarandeerd meer aandacht, geld en prestige op voor de sport. Maar is datgene wat we deze week te zien kregen op de Spelen wel het échte toerskiën? Daar bestaat onenigheid over in de skimo-gemeenschap.

De sport ontstond rond de vorige eeuwwisseling, toen Italiaanse en Zwitserse militairen skiënd patrouilles begonnen uit te voeren in de bergen. Rondploegen door de Tiefschnee, weg van de pistes en skiliften, door het bos en over adembenemende bergkammen – dat is wat de beoefenaars aantrekt. In zekere zin hoort toerskiën meer bij zomersporten als bergbeklimmen en trailrunning dan bij langlaufen of skiën: bekende alpinisten en ultralopers als Kilian Jornet en Rémi Bonnet zijn ook skimo-kampioenen.

De hoogmis van het toerskiën zijn een drietal loodzware tochten die al sinds de jaren veertig in de Alpen worden georganiseerd: Patrouille des Glaciers (Zwitserland), Pierra Menta (Frankrijk) en Trofeo Mezzalama (Italië). Het zijn wedstrijden waar zelfs de allersterkste deelnemers zes, zeven uur of nog langer over doen. Ze lopen hele stukken in het donker met hoofdlampen op hun helm.

De Amerikaan Cameron Smith onderweg tijdens de gemengde aflossing.

Koningsnummer niet olympisch

Geen verrassing dus dat de individuele afstand altijd het koningsnummer is geweest van de sport: buiten de piste, 1.200 tot 1.900 meter hoogteverschil, zeker anderhalf uur koers. Totdat de olympische ambities kwamen. Om tegemoet te komen aan de eisen van het IOC, ontwikkelde de ISMF twee nieuwe disciplines, allebei op de piste: de sprint en de gemengde aflossing. Het idee: korte, snelle nummers zijn goed in beeld te brengen – en commercieel interessant. Ze zullen makkelijker de aandacht trekken van het olympische televisiepubliek, dat deze twee weken overladen wordt met een overvloed aan sporten. De gemengde aflossing duurt een klein half uur, de sprint is binnen drie minuten klaar.

„Uiteraard hebben we destijds ook de individuele afstand voorgesteld aan het IOC”, vertelt ISMF-voorzitter Regula Meier een week voor de Winterspelen telefonisch. „Die is ontzettend belangrijk voor de toerskigemeenschap.” Toch koos het IOC, dat het laatste woord heeft, alleen voor de sprint en de estafette. De reden? Gebrek aan ruimte in het programma, zo laat de organisatie weten aan NRC: in Bormio vindt ook het alpineskiën voor de mannen plaats. Bovendien biedt de sprint, zo zegt het IOC, „een dynamische en visueel aansprekende wedstrijd. Door z’n korte duur is hij makkelijk op televisie te brengen en aantrekkelijk voor storytelling.”

Dat de ISMF akkoord ging met de keuze van het IOC, leidde tot kritiek in skimowereld: zonder de individuele afstand, vonden prominenten, verliest skimo zijn ziel. Rémi Bonnet uit Zwitserland, de beste toerskiër van dit moment, zei vorig jaar tegen de Zwitserse televisie dat „de sport in een richting evolueert die niet de juiste is”. Als specialist op de individuele afstand doet hij niet mee aan de Spelen.

In de natuur, niet op een piste

De Franse ski-alpiniste William Bon Mardion – winnaar van de Patrouille des Glaciers, Pierra Menta én Trofeo Mezzalama – ging nog een stap verder. Tijdens een wereldbekerwedstrijd in Andorra bleef hij vorig jaar uit protest tegen de „misvorming” van skimo stilstaan bij de start, de handen gekruist over zijn borst. Op de Winterspelen, zo zegt hij telefonisch vanuit zijn woonplaats Beaufort in de Franse Alpen, krijgt het publiek „niet de goede kant van onze sport te zien.”

Skimo, zegt Bon Mardion, hoort zich af te spelen in de natuur, niet op een piste met een stadion. Waar het om draait, is weg zijn van bewoonde wereld. „Met de individuele afstand hadden ze ervoor kunnen kiezen om werkelijk iets anders te doen dan wat je verder ziet op de Winterspelen. En dat hebben ze niet gedaan.” Het is, zegt Bon Mardion een paar dagen later tegen Eurosport, „alsof je tegen de renners uit de Tour de France zegt: kom, we gaan rondjes rijden op een wielerbaan.” Veel toerskiërs denken er zo over, aldus Bon Mardion. „Ze zeggen alleen niets want dankzij de Spelen komt er flink meer geld in de sport.”

Voorzitter Meier van ISMF snapt goed dat „een deel van de skimogemeenschap erg teleurgesteld is”, zegt ze. Toch is ze „blij en dankbaar” dat haar sport dit jaar van het IOC mag meedoen op de Spelen. „Wat doe je als je een kleiner cadeau krijgt dan verwacht? Geef je het dan terug of zeg je: dankjewel?” Sinds skimo de olympische status verwierf, zegt Meier, is het aantal landen in haar bond gegroeid van 36 naar 51. Over Bon Mardion zegt ze: „Ik begrijp zijn gevoelens, maar ook hij verdient nu meer geld omdat we een olympische sport zijn.”

Thibault Anselmet (Frankrijk) is een van deelnemers aan de gemengde aflossing.

Stijgvellen

Ondanks alle bedenkingen ontvouwt zich zaterdag op de skipiste in Bormio een spannende, aantrekkelijke race. Vier rondes moeten de duo’s afleggen bij de aflossing: twee voor de mannen, twee voor de vrouwen. Ze beginnen met een klim. Bovengekomen wacht de wissel, een cruciaal moment in de wedstrijd: ze moeten zich, in een speciaal gemarkeerd vak, zo snel mogelijk van hun vellen ontdoen. Skistokken in de sneeuw, bindingen los. Rats, in één ruk de vellen eraf, vaak met een behendig sprongetje. De vellen in een buideltasje proppen en hup, naar beneden skiën.

Favoriet Frankrijk neemt vanaf het begin de leiding. De voorsprong op de concurrentie loopt snel op: negen, tien seconden. Zwitserland, dat donderdag met Marianne Fatton goud won op de sprint bij de vrouwen, ligt de hele wedstrijd op plek twee – en komt bij de derde wissel ineens akelig dichtbij de Fransen. Het publiek roert zich luidruchtig.

In de laatste omloop vergroot de Fransman Thibault Anselmet de voorsprong weer. Als hij zijn ski’s omdoet voor de laatste afdaling, steekt hij zijn handen in de lucht: hij weet dat ze gewonnen hebben. De Spanjaard Oriol Cardona Coll – donderdag olympisch kampioen bij de mannensprint – komt als derde over de finish: brons.

Margot Ravinel, (Frankrijk), Marianna Jagercikova (Slowakije), Johanna Hiemer (Oostenrijk) en Marianne Fatton (Zwisterland) racen de trap op tijdens de spintrace voor vrouwen.

Kijkcijfers

De deelnemers zijn trots op het olympische debuut van hun sport, vertellen ze na afloop. Als het aan hen ligt, is skimo er in 2030 – wanneer de Winterspelen plaatsvinden in de Franse Alpen – opnieuw bij. Maar, zo zeggen ze stuk voor stuk: dan moet óók de individuele race op het programma. „Dat is de meest technische afstand”, zegt Francaise Emily Harrop, de gouden medaille om haar nek. „Voor ons is het belangrijk dat ie erbij komt.” Het kan bovendien, zegt ze, een geweldig tv-spektakel opleveren: dronebeelden van skiërs buiten de piste. „Dat zou om te laten zien hoe prachtig de Alpen zijn.”

„Ja”, zegt haar teamgenoot Anselmet, „dat zou pas écht anders zijn dan alle andere sporten.”

Deze zomer beslist het IOC of toerskiën over vier jaar mag terugkeren – en met hoeveel onderdelen. Op basis waarvan ze hun besluit nemen, is ongrijpbaar. Maar goede kijkcijfers en een soepel verlopen wedstrijd, weet iedereen, zullen zeker helpen. Evenals enthousiasme bij het lokale organisatiecomité.

„Ik hoop”, zegt de Italiaan Michele Boscacci, die vijfde is geworden, „dat dit een beginpunt is geweest, en geen eindpunt.”