Politieoptreden met fatale afloop en een veroordeelde juwelier: Italië is in de ban van twee geweldsincidenten

Betogers gingen maandag woedend de straat op in Bologna, traditioneel een links bolwerk, na de dood van de 42-jarige Marokkaanse ondernemer Abderrahim Fakir. Videobeelden tonen hoe de man, zichtbaar overstuur en in de war, door twee agenten in bedwang wordt gehouden bij een garage, terwijl hulpverleners toekijken. Volgens de Italiaanse media is pepperspray gebruikt en grijpen de hulpverleners pas in tweede instantie in. Fakir roept vergeefs om hulp, maar wordt vastgehouden tot hij sterft. Er loopt een onderzoek naar de twee agenten en naar vier hulpverleners.

De Italiaanse regeringspartijen Fratelli d’Italia van premier Giorgia Meloni, en Lega namen het snel op voor de politie. Tegelijk halen ze wel fel uit naar de rechters die juwelier Mario Roggero een zware celstraf hebben gegeven. Drie vragen en antwoorden over de twee zaken die politiek Italië in hun greep houden.

1Waarom is de zaak-Roggero in Italië zo’n groot nieuws?

De zaak van de 72-jarige juwelier Mario Roggero uit Cuneo, in de Noord-Italiaanse landstreek Piëmont, kreeg vorige week een politieke explosieve lading toen hij definitief veroordeeld werd tot veertien jaar en negen maanden. Op 28 april 2021 was hij het slachtoffer van een roofoverval in zijn juwelierszaak, waarbij zijn vrouw en dochter werden vastgebonden. Toen de overvallers wegvluchtten, achtervolgde Roggero hen naar buiten, schoot twee dieven dood en verwondde de derde. Behalve de celstraf moet hij de nabestaanden ook een flinke vergoeding betalen. Omdat de overval al voorbij was, is volgens de rechtbank geen sprake van wettige zelfverdediging.

Maar veel Italianen, vooral zij die het hart rechts dragen, pikken dat niet. Zij zien Roggero als een slachtoffer dat zijn gezin wilde beschermen, en brengen in herinnering dat de juwelier in 2015 al een gewelddadige overval had meegemaakt. Ze hebben geen begrip voor de beslissing van de rechters. Heel wat andere Italianen wijzen er dan weer op dat zelfs slachtoffers niet zelf voor rechter mogen spelen. Over deze zaak lijkt iedereen wel een mening te hebben, zelfs tech-magnaat Elon Musk, die op X schreef dat in plaats van de juwelier, de rechter en de aanklager de gevangenisstraf verdienen.

2Waarom werd deze zaak zo snel politiek beladen?

Over minder dan een jaar zijn er nieuwe parlementsverkiezingen – mogelijk volgende lente – en nu al is duidelijk dat veiligheid en ordehandhaving een belangrijk campagnethema wordt. Premier Meloni reageerde al dat zij de straf buitensporig vindt, en haar partijgenoot Carlo Nordio, de Italiaanse minister van Justitie, begon direct aan gratieverlening. De Italiaanse president Sergio Mattarella wees Nordio er fijntjes op dat gratie verlenen – of niet – alleen zijn bevoegdheid is.

Mario Roggero schoot twee dieven dood die zijn juwelierswinkel net hadden beroofd.

Foto Alessandro Bremec/IPA via ZUMA Press

De radicaal-rechtse vicepremier Matteo Salvini van de Lega-partij, die zich graag profileert met het thema veiligheid, bezocht de veroordeelde juwelier al tweemaal in de gevangenis. Hij droeg een T-shirt met daarop ‘Gratie voor Mario Roggero’. Salvini wil ook een wetsvoorstel indienen dat het concept wettige zelfverdediging verruimt. Daarnaast onderzoekt Salvini hoe hij de juwelier kandidaat kan maken van de Lega-partij, bij de komende verkiezingen.

Bij die verkiezingen voelen Meloni en Salvini allebei de hete adem in de nek van Roberto Vannacci, een extreemrechtse oud-generaal die van orde een speerpunt maakt, en die van plan is ontgoochelde kiezers van hen af te snoepen. Hij zou volgend jaar wel eens de kingmaker kunnen worden: Vannacci peilt rond 7 procent, wat betekent dat hij bij de volgende verkiezingen een nieuwe rechtse meerderheid kan maken, of kraken. Ook de aanhangers van Futuro Nazionale (‘Nationale Toekomst’), Vannacci’s nieuwe partij, eisen gratie voor de juwelier.

3Welk verband is er met het politieoptreden in Bologna?

Terwijl de rechterzijde fel uithaalt naar de rechtbank die Roggero definitief heeft veroordeeld, verdedigt ze wel onmiddellijk de politieagenten die ter plaatse kwamen bij Fakir. Uit videobeelden blijkt dat de Marokkaanse ondernemer meermaals „hulp” en „genoeg!” riep, maar toch in bedwang werd gehouden tot hij uiteindelijk bezweek. Wat er precies is gebeurd, wordt onderzocht aan de hand van een autopsie en een toxicologisch onderzoek.

De centrumlinkse oppositiepartij Partito Democratico (PD) waarschuwt voor methodes van de Amerikaanse migratiepolitie ICE en zegt dat de rechtsstaat geldt voor iedereen. Francesco Boccia, die de Senaatsfractie leidt van de PD, ziet een duidelijk verband met de zaak-Roggero en roept de regering op de verdeeldheid in Italië te overbruggen, in plaats van zulke zaken te in de media uit te vergroten: „We verliezen er allemaal bij als we van alles propaganda en confrontaties op basis van vooroordelen maken”. De kleine linkse oppositiepartij AVS (alliantie groen-links) gaat nog een stap verder, en zegt dat het begrip wettige zelfverdediging verruimen het land in het Wilde Westen verandert.

Rechts ziet dit anders: ordehandhavers, burgers én politie moeten volgens hen meer bescherming krijgen wanneer ze optreden tegen criminaliteit of dreiging. De mening van de Italiaan in de straat, op sociale media en in de koffiebar hangt sterk van zijn of haar politieke voorkeur af. Dat politieke partijen zich hierop zo sterk profileren, toont aan dat de verkiezingscampagne op gang komt, in een sterk gepolariseerd land.