Rechter: Duitse grenscontroles in strijd met Verdrag van Schengen

2 uren geleden 3

De grenscontroles die Duitsland sinds 2024 uitvoert, zijn in strijd met het Verdrag van Schengen. Dat oordeelde de rechtbank in Koblenz maandag. Volgens de Duitse regering zijn de grenscontroles nodig om illegale migratie tegen te gaan, maar de rechter concludeerde dat een deugdelijke onderbouwing daarvoor ontbreekt.

Het Verdrag van Schengen garandeert het vrije verkeer van personen en is een van de grondvesten van de Europese Unie. Volgens het verdrag mogen lidstaten alleen grenscontroles uitvoeren wanneer er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden, zoals bedreigingen voor de openbare orde of de binnenlandse veiligheid. De regering van de Bondsrepubliek heeft dat volgens de rechter in dit geval niet voldoende aangetoond.

De zaak was aangespannen door Dominik Brodowski, hoogleraar rechten aan de Universiteit van Saarland. Op 11 juni 2025 zette de grenspolitie een lijnbus met hem erin langs de kant bij de grensovergang tussen het Duitse dorpje Perl en het Luxemburgse Schengen – hetzelfde dorp waar het verdrag zijn naam aan ontleent. Brodowski was in Luxemburg geweest voor een conferentie ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van het Schengenverdrag.

Hoogleraar Brodowski was in Luxemburg geweest voor een conferentie ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van het Schengenverdrag

Nadat de politie de bus aan de kant had gezet, sommeerde zij Brodowski en zijn medepassagiers om hun identiteitsbewijs te laten zien. Onterecht, vond Brodowski, en hij stapte enkele dagen later naar de rechter. Die heeft hem nu in het gelijk gesteld.

Plotselinge toename

In het vonnis zegt de rechtbank dat de grenscontroles te rechtvaardigen waren geweest in het geval van een plotselinge toename van illegale migratie, waardoor autoriteiten onder druk zouden komen te staan. Maar volgens de rechter was er geen „onvoorziene ontwikkeling”. Integendeel: de migratiecijfers tonen een daling.

Sinds de Duitse regering de grenscontroles in 2024 invoerde, heeft ze die drie keer verlengd. Daarmee krijgen de controles volgens de rechter steeds meer het karakter van een structurele maatregel, in plaats van een tijdelijke ingreep.

Hoewel de uitspraak formeel alleen gaat over de betreffende controle bij de Duits-Luxemburgse grens rusten alle andere „tijdelijke” grenscontroles op dezelfde onderbouwing. Volgens het tv-programma Tagesschau heeft dat evenwel nog geen directe gevolgen. De grenscontroles hoeven niet per direct te worden stopgezet, en de staat kan nog in hoger beroep. Omdat het om Europees recht gaat, moet het Hof van Justitie van de Europese Unie in dat geval definitief uitsluitsel geven.

Hoogleraar Brodowski spreekt in een reactie tegenover persbureau DPA van een „krachtig signaal”. „De rechtbank heeft aangetoond dat we in principe in een Europa met open interne grenzen dienen te leven en dat uitzonderingen hierop slechts binnen strikte kaders zijn toegestaan.”

Dodelijk ongeluk

De Duitse staat is al eerder op de vingers getikt door de rechter vanwege de grenscontroles. Vorig jaar oordeelde een bestuursrechter dat het weigeren van asielzoekers aan de grens niet strookt met Europese afspraken.

Ook in Nederland is er kritiek op de controles. Vorige maand stuurden de gemeentes Zevenaar, Montferland en Emmerich am Rhein (Duitsland) nog een brandbrief naar het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken, waarin ze aandacht vragen voor de problemen die de grenscontroles veroorzaken.

Afgelopen weekend vond bij Babberich, in Gelderland, een dodelijk ongeval plaats. Volgens burgemeester Mark Boumans van Doetinchem was het voorval een gevolg van files door grenscontroles.

„Ik denk niet dat ik na ieder ongeluk moet reageren, want er lijkt geen einde aan te komen”, zei Boumans tegen de Stentor. „Ik ben vooral diep teleurgesteld dat de Duitsers geen betere oplossing bedenken. Prima dat ze migratie willen beperken, maar regel het dan zo dat de neveneffecten niet zo enorm schadelijk zijn.”