Reusachtige vleesetende octopussen kraakten 100 miljoen jaar geleden hun prooien met volle kracht

De gigantische haaien en reptielen die tijdens het Krijt de wereldzeeën onveilig maakten, hadden gezelschap van nóg een toppredator, schrijven Japanse paleontologen in Science. Tussen de pakweg 100 miljoen jaar en 72 miljoen jaar zwommen er al reusachtige octopussen rond, die tot wel negentien meter lang konden worden. Dat concluderen ze op basis van de vondst van goedbewaarde fossiele onderkaken. De slijtagesporen op die kaken wijzen erop dat de vroege achtarmige inktvissen met kracht hun prooien konden kraken.

Octopussen hebben in de loop van de evolutie enkele ingrijpende veranderingen ondergaan. Zo verdween aan het einde van het Trias, rond de 200 miljoen jaar geleden, de harde ‘schelp’ aan de buitenkant van het lichaam. Een nadeel voor paleontologen, omdat er dan minder hard materiaal overblijft dat kan fossiliseren – maar de chitinerijke kaakdelen van octopussen zijn gelukkig óók goed bestand tegen de tand des tijds.

Eerder al hadden paleontologen fossielen gevonden van grote ‘krakens’ uit het Krijt: octopussen van minstens twee meter die hun prooien vermorzelden tussen die chitinekaken. Omdat de prooi harder was dan de kaken, liet het fijnkraken sporen achter in de chitine – dat is bij moderne inktvissen ook nog het geval.

Maar de huidige vondsten zijn nog wel een maatje groter: de Japanse onderzoekers beschrijven de kaken van octopussen die naar schatting tussen de zeven en negentien meter groot waren. Een deel van de kaken was al eerder ontdekt, maar de paleontologen vonden nu ook nieuwe fossielen met behulp van een geavanceerde techniek: het digitaal ‘mijnen’ van fossielen, waarbij rotsen in hoge resolutie worden gescand en zo tot dusver verborgen overblijfselen kunnen worden bestudeerd.

De nieuwe fossielen bleken te behoren tot de onderorde van de Cirrata: octopussen met twee kleine vinnen aan weerszijden van de kop. Daartoe behoort bijvoorbeeld ook de hedendaagse Dombo-octopussen van het geslacht Grimpoteuthis: die worden vanwege hun uiterlijk wel vergeleken met het vliegende Disney-olifantje. Met hun leeftijd van ruim 72 miljoen jaar zijn de Krijt-exemplaren de tot nu toe oudst bekende vin-octopussen.  

De mega-krakens waren ook al slim, denken de Japanners. De slijtagesporen wijzen erop dat de carnivore inktvissen geroutineerd harde schelpen en botten wisten te vermorzelen met hun kaken, die ze vermoedelijk gelijktijdig met hun lange armen in bedwang hielden. De asymmetrie van de sporen verraadt bovendien dat veel van de octopussen een ‘voorkeurskant’ hadden waarmee ze hun prooi kraakten. Dat is in eerder onderzoek wel in verband gebracht met een sterk ontwikkeld brein.