Somaliland bouwde zonder erkenning een eigen economie op, maar loopt nu tegen grenzen aan

Een schildpad schrijdt aan de ene kant van het zandpad, aan de andere kant schiet een haas voorbij. Het zandspoor over een verlaten boomsavanne leidt naar de gloednieuwe Coca-Colafabriek, een uur rijden van Hargeisa, de hoofdstad van Somaliland. De zelfverklaarde staat opereerde 35 jaar in isolement. Het tafereel lijkt een metafoor voor de economie van het land: het traject verliep traag en ging over een route vol hobbels. En nu verbetert het economische perspectief plots.

De ontwikkeling van Somaliland is uniek in Afrika. De handelsnatie bestaat officieel niet en zakenlieden moeten zich daarom in allerlei bochten wringen. „Ik ben in een winkel geboren, iedere Somalilander heeft een achtergrond in de handel”, vertelt Ahmed Osman Guelleh, de eigenaar van de frisdrankfabriek. Zonder internationale garanties of andere hulp van buiten hebben de Somalilanders het land opgebouwd.

„We zitten niet meer in de overlevingsmodus”, zegt Guelleh, een van de grootste industriële investeerders in het land. Hij doelt op de erkenning van Somaliland door Israël afgelopen december, 35 jaar nadat het voormalige Britse protectoraat zich onafhankelijk had verklaard van de eens Italiaanse kolonie Somalië.

Lees ook

Somalilanders zijn blij met de erkenning door Israël, ‘maar er moet wel snel een ander, minder bevlekt land volgen’

De supermoderne fabriek van Guelleh vertelt ook het verhaal van de belemmeringen voor een staat zonder officiële erkenning. Hij heeft zijn aanvankelijke investering van 15 miljoen dollar inmiddels verdubbeld, door fruit- en melkdranken toe te voegen – allemaal met geld uit zijn familiebedrijven. Hij legde alle infrastructuur rond de fabriek zelf aan en moet alles importeren: de flesjes, de suiker, de vruchten, de melkpoeder en de labels. „Om zulke materialen lokaal te kunnen verkrijgen, heb je buitenlandse investeerders nodig, en die kwamen er niet omdat we niet werden erkend.”

Langs de weg van Hargeisa naar Berbera, in de regio Awdal nabij Mandera, heeft een boer de vlaggen van Somaliland en Israël naast elkaar geplaatst.

In Hargeisa organiseerde de Somalilandse bank Dahabshiil een gezamenlijke iftar voor enkele honderden inwoners, onder wie veel Ethiopiërs.

Na de vrijwel totale vernietiging van Hargeisa in 1988 door de Somalische luchtmacht verrees een nieuwe hoofdstad. Privébedrijven financierden in de jaren negentig de ontmanteling van de rebellenbeweging. Nu patrouilleren er goed uitgeruste politieagenten en soldaten en is het een van de veiligste steden in de Hoorn van Afrika. Hoge gebouwen bepalen de skyline, van telefoonmaatschappijen tot luxehotels, en allemaal in eigendom van Somalilanders zelf. Files verstoppen de straten en in de uitdijende buitenwijken bouwen zakenlui riante woningen. Voor de verdere opbouw moet Somaliland uit zijn isolement breken.

Tegelijk heeft de isolatie de voorbije decennia een eigen bestuurlijke dynamiek voortgebracht. Er ontstond een sociaal contract waarin de regering verantwoording verschuldigd is aan de bevolking – niet aan donoren of belangengroepen. Somaliland geldt als politiek stabiel, zeker in vergelijking met Somalië, maar het land is droog en de ruim zes miljoen inwoners zijn arm. De regering heeft een begroting van nog geen 600 miljoen dollar. Een smet op het imago is de clanoorlog die de vorige regering in 2023 begon bij het oostelijke Las Anod, een conflict dat onder de nieuwe president is bevroren.

Ahmed Osman Guelleh, oprichter van Somaliland Beverage Industries, in zijn frisdrankfabriek nabij Hargeisa.

De frisdrankfabriek van Somaliland Beverage Industries nabij Hargeisa.

‘Nomadische democratie’

Machtswisselingen via verkiezingen zijn in Somaliland de norm, de media opereren relatief vrij en politieke debatten vinden openlijk plaats. Politici tonen zich ontvankelijk voor druk van onderaf en bewegen behoedzaam om hun kiezers niet van zich te vervreemden, in voortdurend overleg met hun achterban. Zakenman Guelleh noemt deze manier van besturen een „nomadische democratie”, verwijzend naar de omgangsvormen van nomadische Somaliërs binnen hun clans.

Het gebrek aan erkenning brengt ook voordelen mee: Somaliland gaat niet gebukt onder een schuldenlast. „Door ons isolement stonden we niet bloot aan inmenging door grote financiële instellingen als het IMF en we hoefden niet te voldoen aan het dictaat van buitenlandse donoren”, zegt voormalig minister van Financiën Saad Ali Shire.

Maar een handelsnatie moet geld kunnen lenen. Somaliland is niet geïntegreerd in het internationale monetaire systeem; het mist de juridische status om deel te nemen aan Swift, een communicatiesysteem van banken wereldwijd. Particulieren kunnen eenvoudig geld overboeken, maar dat geldt niet voor bedrijven die grotere bedragen willen overmaken. „Mensen weten dat Somaliland een functionerende staat is. Maar er is geen verzekering, er zijn geen bankgaranties,” zegt Guelleh tijdens een rondleiding in zijn bottelarij.

Reizen buiten Somaliland kan alleen met een buitenlands paspoort, omdat dat van Somaliland nergens wordt erkend. „Sommigen van ons slepen koffers vol dollars naar Dubai”, legt zakenman Abdulaziz Awil uit, „want hier zijn geen banken met internationale relaties. In Dubai kijken ze al snel de andere kant uit als je met zo’n lading geld arriveert. Maar om leningen aan te gaan, reizen we naar het buitenland waar banken meer dan 10 procent rente vragen.” De hoop is nu dat Israëlische banken geld gaan uitlenen.

De haven van Berbera, de belangrijkste toegangspoort van Somaliland. In de haven, waar DP World 450 miljoen dollar investeerde in kades en kranen, worden containerschepen voor zowel Somaliland als Ethiopië gelost.

Petterik Wiggers

In Berbera bouwde Dahabshiil, een van de grootste investeerders in Somaliland, een olieterminal. Het bedrijf is ook actief in telecom, geldtransfers en hotels.

Petterik Wiggers

Export van schapen, geiten en kamelen

Het potentieel voor de handelsnatie ligt vooral in de havenstad Berbera, met een diepzeehaven strategisch gelegen aan de Rode Zee. Langs de kades dobberen houten schepen voor de export van vee naast grote containerschepen. Export van schapen, geiten en kamelen naar het Midden-Oosten maakt 70 procent van de uitvoer uit.

Lees ook

Dit is de haven aan de Rode Zee waar iedereen op aast: ‘De vraag is of we de wedstrijd nog controleren’

Op het industrieterrein bij Berbera hebben bedrijven, anticiperend op de verwachte boom, grote lappen grond gereserveerd voor uitbreiding. Een grote investeerder is de onderneming Dahabshiill, die al een telefoonbedrijf bezit, aan money transfer doet en hotels in eigendom heeft. Deze investeerder bouwde een van de olieterminals in Berbera, waarvan Ibrahim Mohamed Yusuf algemeen directeur is. „We investeerden honderd miljoen dollar in deze olieopslagplaats”, vertelt hij op het dak van zijn kantoor, met uitzicht op de olietanks die verbonden zijn met een pijpleiding waardoor schepen buitengaats kunnen laden en lossen. „Dit complex is destijds gebouwd in de verwachting dat we zouden worden erkend.”

Het rendement van zijn investering is erg laag, slechts 30 procent van de capaciteit wordt momenteel benut. „Vanuit kapitalistisch oogpunt lijkt zo’n uitgave misschien absurd. Maar we moesten ergens beginnen”, zegt Yusuf. „Wij investeerders van Somaliland moeten vertrouwen uitstralen, we zijn het aan onze bevolking verplicht. En sinds de erkenning door Israël krijgen we ons gelijk.”

De nieuwe cementfabriek in Berbera, een project van Horn Holding Group met technologie van het Italiaanse Bedeschi.

Foto PETTERIK WIGGERS

Uitzicht vanaf de nieuwe cementfabriek in Berbera, die moet uitgroeien tot een van de grootste cementproducenten in de regio.

Foto PETTERIK WIGGERS