Stierhaaien zijn verrassend sociaal: ze hebben goede vrienden

Haaien staan bekend als eenzame jagers die stilletjes in de oceaan rondzwemmen, altijd op zoek naar hun volgende prooi. Maar dat beeld moet op de schop. Nieuw Brits onderzoek laat zien dat stierhaaien niet zomaar willekeurig rondzwemmen. Nee, ze kiezen bewust met wie ze omgaan. Sterker nog: ze lijken echte vriendschappen te sluiten met bepaalde soortgenoten.

Mariene biologen van de University of Exeter ontdekten in het Shark Reef Marine Reserve bij Fiji dat stierhaaien duidelijke sociale voorkeuren hebben. De bloeddorstige roofvissen blijken niet lukraak op soortgenoten te stuiten. Het tegenovergestelde gebeurt: het zijn kieskeurige netwerkers die actief bepaalde haaien opzoeken en anderen juist mijden als de pest. “Wij mensen onderhouden allerlei relaties, van losse kennissen tot beste vrienden. Ondertussen vermijden we ook bewust sommige mensen”, zegt hoofdonderzoeker Natasha D. Marosi. “Deze stierhaaien doen eigenlijk precies hetzelfde.”

Zes jaar lang volgde haar team 184 haaien van verschillende leeftijden. Er zaten jonge, nog niet geslachtsrijpe dieren bij, maar ook oudered exemplaren. Ze keken niet alleen naar wie dicht bij elkaar bleef zwemmen, maar ook naar subtiele gedragingen zoals elkaar volgen en synchroon zwemmen.

Sociale banden

Wat bleek? Vooral volwassen haaien vormen sterke sociale banden en ze kiezen daarbij vaak soortgenoten die ongeveer net zo groot zijn. Dat wijst erop dat status en fysieke eigenschappen een zekere rol spelen in hun sociale leven. Volgens onderzoeker Darren Croft hebben haaien een veel rijker sociaal bestaan dan lange tijd werd gedacht. “We beginnen pas net te begrijpen hoe complex het sociale gedrag van haaien is”, vertelt hij. “Net als bij andere dieren is het voor hen voordelig om samen te leven. Zo leren ze nieuwe vaardigheden, weten ze efficiënter voedsel te vinden en vermijden ze conflicten.”

Opvallend is dat zowel mannetjes als vrouwtjes een voorkeur hebben voor het gezelschap van vrouwtjes. Toch hebben mannetjes gemiddeld meer sociale connecties. Daar is een logische verklaring voor: mannetjes zijn kleiner en kwetsbaarder. Door meer sociale banden aan te gaan, verkleinen ze de kans op agressieve confrontaties met grotere haaien.

Mentorrol

De sociale dynamiek verandert ook met de leeftijd. Volwassen haaien vormen de kern van het netwerk, terwijl jongere en oudere dieren minder verbonden zijn. “Oudere haaien hebben al jaren ervaring met jagen en voortplanten”, legt Marosi uit. “Voor hen is sociaal gedrag waarschijnlijk minder belangrijk om te overleven.”

Jonge haaien zie je sowieso minder in het reservaat. Zij verblijven vaker in kustgebieden en riviermondingen, waar ze zich schuilhouden voor roofdieren. Ze moeten zelfs oppassen voor hongerige volwassen stierhaaien. Maar er zijn uitzonderingen: sommige dappere jonge dieren wagen zich wel in het gebied en sluiten zich aan bij oudere haaien. Die oudere dieren lijken een soort mentorrol te spelen. Ze helpen nieuwkomers om hun plek te vinden in het sociale netwerk en dragen hun ervaring over aan de jonge garde.

Deze unieke studie kon plaatsvinden dankzij jarenlang onderzoek op een van de oudste ecotoeristische duiklocaties ter wereld. De biologen hadden de mogelijkheid om individuele haaien langdurig te volgen en hun sociale relaties in kaart te brengen. En daar zijn Marosi en co maar wat trots op. “We begrijpen nu beter hoe haaien sociaal functioneren en zijn in staat effectievere maatregelen te ontwikkelen om ze te beschermen”, besluit ze.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Je ruikt de lente beter dan een haai bloed en Je kans om te verdrinken is 200 keer groter dan om te sterven door een haai en toch blijven we bang. Of lees dit artikel: Voor de noordelijke kust van Australië zwom 115 miljoen jaar geleden een reusachtige haai.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: