Terschelling heeft geen geld meer voor onderhoud van de haven. ‘Het is vrezen met een hoofdletter V’

1 dag geleden 3

Toeristen – Duits en Nederlands – studenten aan de plaatselijke zeevaartsopleiding, ecologen, eilandbewoners… Na het aanmeren van de veerboot haasten ze zich over de donkerblauwe en verroeste loopbrug naar West-Terschelling. Het is koud en de wind snijdt; mensen trekken snel hun handschoenen aan en zetten een muts op, om onder een orkest van krijsende meeuwen richting de kanariegele, warme bussen te snellen.

„Het is altijd even schrikken hoe koud het op een eiland kan zijn”, bibbert een vrouw, terwijl ze zich vastklampt aan haar man. Ook zij lopen, langzaam maar gestaag, de bus tegemoet. Tot het busstation is het een kleine vijf minuten lopen, als het er niet minder zijn.

Maar het is de vraag hoelang dat zo nog kan. Bezoekers die met de veerboot op het eiland aankomen, zetten de eerste stappen op een keurig onderhouden en gerenoveerd deel van de haven, compleet met gloednieuwe incheckpoortjes, eigendom van Rijkswaterstaat. Maar al na een goede tweehonderd meter komt iedere reiziger de pittoreske haven van de bruine vloot tegen. Die haven is door de jaren heen ernstig in verval geraakt – de laatste noemenswaardige aanpassing dateert uit 1982, inmiddels meer dan veertig jaar geleden. Het gedeelte waar zand, grond en bouwmaterialen op en af werden geladen, de werkhaven, is al afgezet met stalen rasterhekken omwille van de veiligheid. De Willem Barentszkade, die de haven met de rest van het eiland verbindt en daarmee een cruciale weg is, vertoont verzakkingen en helt zichtbaar voorover.

Het bedrijf uit Zeeland dat de kades met sensoren monitort, heeft al laten doorschemeren dat de kade de keuring hoogstwaarschijnlijk niet gaat doorstaan

Dat komt onder meer door de wijze waarop de kades zijn aangelegd – nieuwe kadewanden werden gekoppeld aan oudere al bestaande kades, met onderdelen uit de jaren dertig van de vorige eeuw. De stalen damwanden zijn iets te kort, waardoor de kades vervormen en hellen. Grondige renovatie en vernieuwing zijn broodnodig.

Dit geldt te meer nu in een rapport, opgesteld door een Zeeuws bedrijf in opdracht van een gemeentelijk projectteam, de alarmbellen over de Willem Barentszkade worden geluid. Verkeer, hulpdiensten en voetgangers mochten er afgelopen jaar nog gebruik van maken, maar er moest spoedig een herbeoordeling plaatsvinden: bij een negatief advies zou het gevaarlijk zijn voor vrachtauto’s en bussen om over het weggedeelte te rijden, aangezien hun gewicht leidt tot instortingsgevaar van de kade. Hijskranen komen dan al helemaal niet meer het eiland op.

Uitgerekend deze zomer staat die herbeoordeling op de agenda. „Het ziet er niet goed uit”, vertelt wethouder en voormalig burgemeester Bert Wassink (Openbare Werken, Verkeer en Vervoer, Havenzaken, GroenLinks) in zijn werkkamer op het gemeentehuis. „Het bedrijf uit Zeeland dat de kades met sensoren monitort, heeft al laten doorschemeren dat de kade die keuring hoogstwaarschijnlijk niet gaat doorstaan.”

Distributiebedrijven zouden daarnaast geen vrachtauto’s meer kunnen gebruiken, wat de lokale ondernemers kopzorgen oplevert. De 58-jarige Ah Yung Kuo, eigenaar van restaurant Flaman, vermoedt dat daardoor de prijzen omhoog schieten: „Het is vrezen, met een hoofdletter V. Om de kreeften, zout, om groenten te importeren kost het al kapitalen. En nu past het allemaal nog in één grote vrachtwagen, straks moeten er meerdere minibusjes dezelfde hoeveelheid vervoeren. Het wordt gigantisch duur.”

Terschelling heeft ‘dubbel gedwaald’

De gemeente werd in 2006 eigenaar van de Willem Barentszkade, die tot dan toe van Rijkswaterstaat was. Eventuele aanpassingen moeten de Terschellingers sindsdien zelf dragen. Lange tijd werd door het bestuur en de gemeenteraad gedacht dat vernieuwing niet urgent was. En echt grondig onderzoek was duur en werd telkens vooruitgeschoven.

Toen uiteindelijk werd besloten om tot modernisering over gaan, werd een Zeeuws bedrijf gevraagd om de staat van de haven grondig te onderzoeken. De conclusies van het rapport dat in september 2025 verscheen, sloegen in als een bom. „De kades waren in een veel slechtere staat dan aanvankelijk gedacht. Renovatie had spreekwoordelijk gisteren verricht moeten zijn. Het grote risico bestaat dat de kades gaan ‘lopen’”, zegt wethouder Wassink.

De wethouder steekt de hand in eigen boezem: „Op Terschelling hebben we het gevoel ‘dubbel gedwaald’ te hebben. Achteraf is duidelijk dat de kwaliteit in 2005 al onvoldoende was. Bovendien dachten wij op grond van de overeenkomst met Rijkswaterstaat dat de primaire waterkering een verantwoordelijkheid van de landelijke overheid zou blijven.”

Boven het budget

Nu overstijgen de renovatiekosten het budget. In 2025 bestond de gemeentelijke begroting uit bijna 31 miljoen euro en de Terschellingers kunnen voor het project maximaal 15 miljoen lenen, anders komt de financiële gezondheid van de gemeente in gevaar. De kosten voor het vervangen of versterken van de bestaande kades, de geopperde variant waarbij de haven blijft functioneren als vanouds, liggen naar schatting drie keer hoger: tussen de 35 en 45,5 miljoen euro.

Vanwege de hoge kosten klopten de eilanders aan bij de provincie Fryslân, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat, zodat ze tijdelijke voorzorgsmaatregelen konden nemen zodat zwaar verkeer het eiland nog kan bereiken en aan de vernieuwing van de haven begonnen kon worden. De Friese Gedeputeerde Staten vrezen echter precedentwerking, waardoor andere Friese gemeenten ook een bijdrage willen ontvangen voor vernieuwing, zoals bijvoorbeeld de havens in Dokkum en Oudega. Het ministerie zegt begrip te hebben voor de situatie. Tegelijkertijd benadrukt het de eigen verantwoordelijkheid van de gemeente. De organisatie probeert „met kennis en kunde” bij te staan, maar wijst op eigen tekorten.

Tot dusver leverden de gesprekken weinig op, zegt raadslid Hendrik van der Wielen (CDA). „Tot nu willen de gemeente en het ministerie best bijstaan, maar toezeggingen om bij de financiering bij te springen krijgen we alsmaar niet. We horen continu: ‘Het is ons pakkie ’an niet’.” Het raadslid hekelt onder andere het argument dat om de financiering rond te krijgen, de toeristenbelasting wel omhoog kan: „Dat zou een strop om de nek van de Terschellinger economie zijn.”

Verhoging

In het café legt ondernemer Yung Kuo uit: „Als toerist ben je al duur uit als je de veerboot neemt. Daar komen de kosten van een duur verblijf bij, zeker nadat het btw-percentage op overnachtingen omhoog is geschoten van 9 tot 21 procent. En de prijzen voor dineren hier waren al relatief hoger dan in het rest van het land.” Hij vermoedt dat wanneer de toeristenbelasting ook wordt verhoogd, toeristen het eiland links zullen laten liggen.

Uit stukken die NRC heeft ingezien, blijkt dat de gemeente in 2006 een bruidsschat kreeg van 5.690.000 euro, waarvan 845.000 euro was voorbestemd voor de Willem Barentszkade. Toen al klaagden enkele raadsleden dat het bedrag onvoldoende was voor de problemen in de tanende haven. De gemeente heeft een reserve van 3.050.000 euro.

We wisten dat de haven en de kade op den duur aan reparatie toe waren en dat het bedrag misschien niet voldoende was. Alleen hadden we geen andere keus

Toch stemde de raad in, volgens CDA’er Hendrik van der Wielen omdat Rijkswaterstaat de haven anders misschien zou laten „vervallen”. „We wisten dat de haven en de kade op den duur aan reparatie toe waren en dat het bedrag misschien niet voldoende was. Alleen hadden we geen andere keus. We ondervonden de hele situatie daardoor als uitermate dwingend.” Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat weerspreekt niet dat de gemeenteraad aanvankelijk twijfels had over het geopperde bedrag. De organisatie wijst er alleen op dat er vervolgens een second opinion heeft plaatsgevonden, waarna de overdracht „met wederzijdse overeenstemming” is afgerond.

Om de impasse te verbreken, bood een Terschellinger delegatie op 20 januari 2026 een petitie aan bij de Tweede Kamer – in de hoop meer publiciteit te genereren. Er dient volgens de delegatie „rijksregie” te komen en een bijdrage om de haven toekomstbestendig te maken. Op deze manier hoopt het bestuur ook het aanleggen van een tijdelijke noodontsluitingsweg via de westkant van het eiland te voorkomen. De provincie onderzoekt die mogelijkheid. „Daar ligt nu alleen een fietspad en een natuurgebied met een prachtig uitzicht. Je kunt Vlieland zelfs zien. Het zou zonde zijn daar een weg aan te leggen”, verzucht wethouder Wassink. „Geen enkele Terschellinger wil dat. Maar nood breekt wet.”