Thijs H. wil herziening celstraf voor doodsteken wandelaars

2 dagen geleden 6

De voor drie moorden veroordeelde ‘Thijs H.’ – op zijn eigen verzoek voluit Hermans – heeft bij de Hoge Raad een herzieningsverzoek ingediend om zijn veroordeling tot 22 jaar cel met tbs ongedaan te maken. Hermans (34) wil in een nieuw proces volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard worden voor het doodsteken van drie wandelaars in mei 2019, omdat hij toen in een psychose verkeerde.

Hermans zegt dat hij handelde in opdracht van een waanbeeld, toen hij op 4 mei 2019 een wandelaar in de Scheveningse bosjes doodstak en drie dagen later twee wandelaars op de Brunssummerheide om het leven bracht. Het Pieter Baan Centrum (PBC), dat Hermans na zijn arrestatie gedurende zeven weken onderzocht, stelde vast dat al het handelen van Hermans verklaard moet worden vanuit een psychose die zijn gedrag bepaalde. Een tweede forensisch psychiatrisch onderzoek bevestigde dat.

Beide onderzoeken stelden ook vast dat Hermans tijdens een behandeling na een ernstige suïcidepoging, een halfjaar voor de moorden, ten onrechte niet op psychoses was onderzocht. In plaats daarvan kreeg hij de verkeerde diagnose – ADHD – en het psychose-aanjagende medicijn dexamfetamine. Zowel het PBC-rapport als het tweede rapport adviseerde tijdens de rechtszaak om Hermans volledig ontoerekeningsvatbaar te verklaren.

Het gerechtshof in Den Bosch oordeelde in 2022 anders. Het hof stelde wel vast dat Hermans psychische problemen had, maar twijfelde aan een psychose. Het concludeerde dat Hermans door de rationele, planmatige keuzes die hij maakte – zoals het uitzetten van zijn telefoon en de bewuste keuze van weerloze slachtoffers – op zijn minst deels toerekeningsvatbaar was en handelde met voorbedachten rade. Daarom verklaarde het hof Hermans slechts verminderd toerekeningsvatbaar en legde het naast de tbs een lange gevangenisstraf op.

Mogelijk een psychose te verstoppen

Cruciaal in het arrest van het hof is een derde deskundigenrapport, dat twijfelt aan de psychose van Hermans. Het Openbaar Ministerie noemde dat rapport bij de strafeis „leidend voor de vraag of sprake was van een stoornis, gevaar voor herhaling en toerekenbaarheid”. Dat rapport en de veroordeling kwamen onder vuur te liggen bij forensisch deskundigen en juristen na een reconstructie van de zaak in NRC. In 2023 diende Thijs Hermans een tuchtklacht in tegen de rapporteurs die aan zijn psychose twijfelden.

Zowel het regionaal medisch tuchtcollege in Den Bosch als het centraal medisch tuchtcollege gaf Hermans gelijk en velde een vernietigend eindoordeel over de conclusies en de onderbouwing van het derde deskundigenrapport. De rapporteurs werden berispt.

Volgens zijn advocaat Bénédicte Ficq is dat een ‘novum’ – een voor een herziening vereist nieuw feit: als het tuchtrechtelijknegatief oordeel over de deugdelijkheid van het rapport bekend zou zijn geweest bij het gerechtshof dat Hermans veroordeelde, zou er een andere uitspraak zijn geweest. Ficq: „Met de tuchtrechtelijke uitspraak is ook de strafrechtelijke uitspraak van het hof onhoudbaar.”

Volgens het hof kan iemand wiens handelen volledig bepaald wordt door een psychose, geen rationele keuzes maken en niet vooruitdenken

Psychiater en hoogleraar psychiatrie Wim Veling is gespecialiseerd in psychoses bij jongeren. Hij analyseerde voor het herzieningsverzoek onder meer wat het hof in zijn arrest schrijft over de psychose van Hermans. Veling ziet in het strafdossier juist een bevestiging van iemand die in zijn handelen volledig geleid werd door het „uitgebreide waansysteem” van zijn psychose, door Hermans zelf ‘het systeem’ genoemd. „Psychiatrie is natuurlijk geen absolute wetenschap. Maar wat het hof schrijft, klopt gewoon niet. Het hof zegt dat iemand, wiens handelen volledig bepaald wordt door een psychose, geen rationele keuzes kan maken en niet vooruit kan denken. Dat is onjuist – een vakmatige redeneerfout.”

Veling: ”Het zat allesomvattend in zijn hoofd. Het is een-op-een wat ik ken van hoe een psychose zich ontwikkelt en zich in stand kan houden. Het is echt een misvatting dat iemand die heel psychotisch is, zich niet tegelijkertijd normaal kan gedragen.” Zeker, aldus Veling, als iemand zijn psychose verborgen probeert te houden, zoals Hermans deed. „De tragiek bij Thijs was dat een onderdeel van zijn psychose was dat hij met niemand over ‘het systeem’ mocht praten. En het is goed mogelijk om een psychose te verstoppen zodat niemand het merkt.”

In zijn rapport voor het herzieningsverzoek concludeert Veling: „Er is een duidelijk oorzakelijk verband tussen de psychose en de delicten, die bovendien op geen enkele andere manier te verklaren zijn.”

Intern onderzoek ggz-instelling

Een ander ‘novum’ uit het herzieningsverzoek ligt in de conclusies van een vertrouwelijk, intern onderzoek van ggz-instelling Mondriaan over de behandeling van Hermans. Daaruit blijkt dat Hermans voorafgaand aan de moorden op het gebied van psychose niet goed behandeld en gemonitord werd. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd gaf al in 2019 opdracht tot dat onderzoek, maar de conclusies bleven ook voor de rechters van het hof geheim tot NRC ze ná de veroordeling van Hermans onthulde. Het volledige rapport wordt nog steeds door Mondriaan en de IGJ geheim gehouden.

Ondertussen loopt nog een civiele rechtszaak tegen ggz-instelling Mondriaan, waar Hermans behandeld werd. Daarin moet de rechtbank in Maastricht een oordeel vellen of Mondriaan verantwoordelijk gehouden kan worden voor de psychose van Hermans.

Hij hoopt op de erkenning dat niet hij, de échte Thijs, schuldig is geweest aan deze gruwelijkheden

Hermans, die vastzit op de psychiatrische afdeling van de gevangenis in Vught, wil zelf geen toelichting geven op het herzieningsverzoek. Advocaat Ficq licht zijn keus toe: „Hem ontbreken de woorden om duidelijk te maken hoe groot zijn schuldgevoelens zijn ten opzichte van de nabestaanden.” Ze voegt daaraan toe: „Als ik het voor hem zou moeten verwoorden, zou ik zeggen dat hij hoopt op de erkenning dat niet hij, de échte Thijs, schuldig is geweest aan het plegen van deze gruwelijkheden, maar dat de mentaal ernstig zieke Thijs van toen dit heeft gedaan.”

Het toekennen van een herzieningsverzoek komt in Nederland zelden voor. Eerst komt er een advies van een advocaat-generaal bij de Hoge Raad – een onafhankelijke adviseur die geen onderdeel uitmaakt van het Openbaar Ministerie. Bij een uiteindelijke toekenning van een herziening wordt een zaak terugverwezen naar een ander gerechtshof dat de zaak volledig opnieuw moet behandelen.