Italianen verwerpen grondwetshervorming, Meloni lijdt politieke nederlaag

3 uren geleden 1

„De Italianen zijn duidelijk geweest”, zei premier Giorgia Meloni (Fratelli d’Italia), in een videoboodschap op sociale media. Nog maar de helft van de stemmen was geteld, maar de ‘ja’-stem kon het duidelijk niet meer halen. Daarmee is de hervorming van de rechterlijke macht, waarop de rechtse meerderheid politiek flink had ingezet, meteen verworpen. Volgens gedeeltelijke resultaten heeft de ‘nee’-stem het met 53,7 procent gehaald, tegenover 46,3 procent voor ‘ja’.

De Italiaanse premier erkende dat het plan om de magistratuur te hervormen niet in de smaak viel bij het volk, dat hierover het laatste woord kreeg. Van een vroegtijdige val van de regering is echter geen sprake. Vooraf had Meloni al gezegd dat ze hoe dan ook verder zou regeren. „Het is natuurlijk jammer om de verloren kans om Italië te moderniseren, maar wij gaan voort, met verantwoordelijkheidszin, overtuiging en respect voor dit land en zijn volk.”

Italië houdt normaal gezien volgend jaar nieuwe parlementsverkiezingen. Giorgia Meloni, die politiek werd gevormd bij de jeugdafdeling van de neofascistische MSI (Italiaanse Sociale Beweging), verbaasde de voorbije jaren vriend en vijand door in het politiek woelige Italië een stabiele meerderheid te vormen, die nu al 3,5 jaar het land bestuurt en nog altijd goed scoort in de peilingen. Dit is voor haar een eerste grote politieke tegenslag.

De grondwetshervorming van de rechterlijke macht zou onder meer hebben geleid tot een strakke scheiding van rechters en aanklagers, elk met een eigen raad voor de magistratuur, die over hun promoties zou beslissen. Ook zou er een aparte tuchtrechtbank voor magistraten zijn gekomen. Terwijl volgens opinieonderzoek veel Italianen eigenlijk niet goed wisten waar de zeer technische en complexe hervorming precies over ging, bleek de schrik dat een post-fascistische partij als Meloni’s Fratelli d’Italia aan de antifascistische grondwet ging morrelen, groot genoeg om massaal op te dagen en ‘nee’ te stemmen. Een opkomst van bijna 59 procent is voor Italië erg hoog.

Volgens Giovanni Orsina, historicus en politicoloog aan de LUISS-universiteit in Rome, hebben de Italianen duidelijk gemaakt dat aan het huidige systeem niet wordt getornd. „Dit is een klinkklare zege voor de magistraten in Italië. De komende decennia zal niemand zich nog aan zo’n hervorming wagen.” In Napels vierden de magistraten feest door het Italiaanse partizanenlied ‘Bella Ciao’ te zingen.

Maar terwijl het nee-kamp een duidelijke overwinning boekt, haalt de ‘ja’ – en dus de Italiaanse regering – ook 46,3 procent van de stemmen. „Dat komt ongeveer overeen met de peilingen voor de regeringspartijen”, zegt Orsina, „wat betekent dat dit een zeer politieke verkiezing was, trouw aan de partijlijnen.” De rechtse regeringspartijen voerden voluit campagne voor ‘ja’, en de belangrijkste oppositiepartijen Partito Democratico (centrumlinks) en de Vijfsterrenbeweging verdedigden grotendeels de ‘nee’-stem.

Meloni verliest dus wel het referendum, maar de regering verliest niet de steun van haar achterban. „Er is dus geen reden om op te stappen, en dit is ook geenszins een indicatie dat zij volgend jaar verliest van Partito Democratico, de Vijsterrenbeweging en andere kleine oppositiepartijen, die nog niet helder hebben of zij vóór de verkiezingen zullen gaan samenwerken, mogelijk in de vorm van een alliantie”, zegt Orsina. Anders dan de binaire keuze die bij een referendum voorligt, legt hij uit, zijn parlementsverkiezingen een keuze tussen meerdere partijen, waarna een coalitie wordt gevormd. „En de rechtse coalitie is ook na dit referendum nog intact. Als Meloni dus zegt dat er voor haar rechtse meerderheid nog steeds geen alternatief is, dan heeft ze geen ongelijk.”

Tegelijk kan de premier ook niet doen alsof haar neus bloedt, na een referendumcampagne die mede door haar eigen toedoen sterk evolueerde naar een goed- of afkeuring van de plannen van haar regering. „Voor Meloni is dit zonder enige twijfel een zware opdoffer”, erkent de politicoloog.

Wie er als de kippen bij was om haar daaraan te herinneren, was Matteo Renzi. De oppositiepoliticus van de centrumpartij Italia Viva stapte tien jaar geleden wél op als premier na verlies in een grondwettelijk referendum (dat onder meer ging over de inkrimping van de Senaat). „Ik zeg Meloni niet wat zij moet doen, maar als het volk spreekt, dan moet de regering luisteren. Meloni is haar ‘magic touch’ kwijt.”