Tokio wil af van peuken en plastic in de straten en beboet overtredingen. Vaak krijgen toeristen een boete

2 uren geleden 1

Op de stoep staat een koffiebonenblik volgepropt met peuken. Een groep van vijf jongens steken vlug hun sigarettenpakken in hun broekzakken en proberen op te staan om weg te lopen. „Hier mag je niet roken, en we zien dat ze afval op de grond hebben gegooid”, vertelt Hironori Nakao van de gemeente Shibuya.

Twee handhavers in feloranje hesjes blokkeren behendig de ontsnappingsroute van de twintigers. „Zij moeten betalen”, legt teamleider Nakao uit, terwijl een collega wisselgeld tevoorschijn haalt. De jongens hebben het opgegeven en betalen netjes om de beurt.

Shibuya is een van de bekendste uitgaans- en winkelgebieden van Japan. Bij de beroemde oversteekplaats voor het station steken op drukke momenten meer dan drieduizend mensen tegelijk over. Op een dag komen hier al snel meer dan een kwart miljoen voetgangers voorbij. Veel jongeren, en steeds meer buitenlandse toeristen. Japan ontving er vorig jaar 42,7 miljoen, een recordaantal. En met al die drukte groeien ook de problemen.

„Vooral rond Center-gai en Dogenzaka, twee bekende uitgaansgebieden, blijven steeds vaker sigarettenpeuken, lege blikjes en plastic flessen achter op straat”, vertelt Nakao. „We hebben dit plan bedacht om dat soort overlast te verminderen.”

Sinds 1 juni kan iedereen die afval op straat gooit direct een boete krijgen van 2.000 yen, omgerekend zo’n 12 euro. In de eerste maand werden 324 boetes geïnd. De maatregel lijkt effect te hebben: „We horen van buurtbewoners dat het al schoner is”, aldus de teamleider.

Volgens data van de gemeente is meer dan de helft van de betrapte vervuilers in de twintig of dertig. Sigarettenpeuken vormden de grootste categorie weggegooid afval, gevolgd door plastic flessen en lege blikjes.

Nakao en zijn collega’s lopen in rap tempo over straat, en binnen een uur hebben ze zes boetes uitgedeeld. „Om de regels te handhaven, lopen dag en nacht handhavers door de wijk”, vertelt hij. In totaal worden er ongeveer vijftig mensen ingezet die vierentwintig uur per dag patrouilleren.

Wie wordt betrapt, moet de boete in principe meteen betalen. Doen mensen dat niet, dan moeten ze schriftelijk uitleggen waarom ze hun afval op straat hebben gegooid. „Sommigen weigeren eerst, en soms leidt dat tot discussie. Maar uiteindelijk heeft tot nu toe iedereen betaald”, zegt Nakao. Daarom is gekozen voor een boete van 2.000 yen. „Hoog genoeg om af te schrikken, laag genoeg om ter plekke te betalen.”

Dat kan contant, of met creditcard of via QR-code. Nakao haalt een geplastificeerd velletje uit zijn tas en wijst de betaalopties aan. „We hebben zelfs AliPay en WeChat Pay, omdat hier veel Chinese toeristen komen.”

Slimme prullenbakken

Shibuya kampt al jaren met overlast, vooral rond Halloween en Oud en Nieuw. Dan trekken tienduizenden feestgangers naar de wijk. Sinds 2024 zet de gemeente op zulke momenten extra politieagenten en beveiligers in, en vraagt het winkels om ’s avonds geen alcohol te verkopen.

Vorig jaar kwamen tijdens Halloween alsnog bijna twintigduizend mensen naar Shibuya. Nu het toerisme groeit, neemt de dagelijkse drukte verder toe. Daarom grijpt de gemeente naar boetes.

In een hoek van Center-gai staan drie Spaanse toeristen met glazen bier in hun handen te roken. Zodra ze een peuk op de grond gooien, worden ze omsingeld door oranje hesjes. „Dat mag niet”, krijgen ze in gebroken Engels te horen. „Dat wisten wij niet, we zijn pas om 10 uur vanochtend geland”, klaagt een van hen terwijl hij zijn naam op het blauwe boetepapier schrijft. „Het is geld aftroggelen van toeristen”, klaagt een ander.

Lees ook

Overvolle steden, stille regio’s: Japan zoekt balans in toerisme

De Fushimi-Inari tempel is een veel bezochte plaats in Kyoto. De tempel van het shintoïsme, een van de godsdiensten in Japan, wordt ook bezocht door de lokale bevolking die er komt bidden.

Ongeveer de helft van de mensen die worden betrapt, komt uit het buitenland. Dat cijfer wordt in Japan vaak aangehaald in de discussie over toeristenoverlast.

De andere helft van de overtreders is niet buitenlands. „Zes op de tien rokers die we pakken zijn Japans”, zegt Nakao, terwijl zijn handhavers even verderop een rokende vrouw aanspreken. Gefrustreerd dooft ze haar sigaret en stopt die met overdreven gebaren in haar zak.

De maatregel raakt aan een bekende frustratie: openbare prullenbakken zijn opvallend schaars in Japan. Volgens een onderzoek van het nationale toerismeagentschap onder buitenlandse bezoekers was dat zelfs hun grootste ergernis tijdens hun verblijf in het land.

Officiële instanties verklaren dit vanuit veiligheidsoverwegingen, vooral sinds de sarin-gasaanval in de metro van Tokio in 1995. Bij die aanval werden geen prullenbakken gebruikt, maar de angst voor aanslagen zorgde er wel voor dat de nationale politie in 1996 het verwijderen van openbare vuilnisbakken noemde als een maatregel om publieke ruimtes veiliger te maken.

Daarbovenop kost afval verwerken veel geld. Als openbare prullenbakken worden volgestopt met huishoudelijk afval, paraplu’s, luiers of verkeerd gescheiden rommel, lopen de kosten snel op. Shibuya kijkt daarom naar nieuwe oplossingen. „We zijn van plan slimme prullenbakken te installeren”, vertelt teamleider Nakao. „Die kunnen helpen met afval scheiden en samenpersen zodra ze vol raken.”

Voorlopig richt de gemeente zich vooral op bezoekers. Al kunnen afhaalrestaurants en supermarkten in theorie ook een boete krijgen van 50.000 yen, zo’n 300 euro, als ze geen afvalbak plaatsen. Maar dat controleren de handhavers niet actief.

Bezoekers wordt gevraagd hun afval mee te nemen, of weg te gooien op de plek waar ze iets hebben gekocht. „Als je afval op straat gooit, mag je ook direct je portemonnee trekken”, waarschuwt Nakao.