Trump haalt uit naar bondgenoot Zuid-Korea en paait de dictator van Noord-Korea

In zijn eerste termijn wisselde de Amerikaanse president Donald Trump „liefdesbrieven” uit met Kim Jong-un, vertelde hij trots tijdens zijn verkiezingscampagne. Misschien is het dus niet verrassend dat hij dit weekend in berichten op Truth Social opnieuw hoog opgaf over zijn goede relatie met de dictator die Noord-Korea met harde hand regeert en gestaag bouwt aan zijn kernwapenarsenaal.

Zaterdag postte Trump een foto van zijn ontmoeting met Kim in Panmunjom, aan de strengbewaakte grens tussen Noord- en Zuid-Korea, in 2019. „Ondanks de onvriendelijke aanblik van deze foto zijn er veel waarop we lachen, Kim Jong-un en ik kunnen geweldig met elkaar opschieten!” schreef hij bij het kiekje van de twee nors kijkende leiders.

Dat bericht, aan de vooravond van een jaarlijkse grootschalige oefening van het Zuid-Koreaanse en Amerikaanse leger, bleek de opmaat voor een vervolgpost met meer consequenties. In de nacht van zondag op maandag noemde hij de „zeer goede relatie” met Kim als reden voor zijn ongenoegen over Ulchi Freedom Shield, zoals de elfdaagse oefening wordt aangeduid. Hij schreef minister Pete Hegseth van Defensie opdracht te hebben gegeven de Amerikaanse deelname „substantieel” te beperken – in zo’n laat stadium was afgelasting niet meer mogelijk.

Onduidelijk is of, en in hoeverre, het Pentagon daaraan gehoor heeft gegeven. Volgens de Zuid-Koreaanse legerleiding zijn de oefeningen maandag „volgens planning” begonnen. Er doen zo’n achttienduizend Zuid-Koreaanse militairen aan de oefening mee. Het aantal Amerikaanse deelnemers is niet bekendgemaakt, maar er zijn ongeveer 28.000 Amerikaanse militairen in Zuid-Korea gelegerd.

Trump noemt verschillende redenen voor zijn besluit. Hij lijkt Zuid-Korea te willen straffen voor gebrek aan steun voor de Israëlisch-Amerikaanse oorlog tegen Iran: „Hoewel het enigszins ongerelateerd is (?)”, schrijft hij, „vroeg ik onlangs aan de president van Zuid-Korea of zij zouden willen helpen bij de denuclearisering van de Islamitische Republiek Iran, en zij zeiden ‘nee bedankt!’”

Ook klaagt Trump – niet voor het eerst – over de kosten van de oefeningen, die volgens hem grotendeels door de VS worden gedragen. Mogelijk speelt onvrede mee over stroef verlopende gesprekken over toegezegde Zuid-Koreaanse investeringen ter waarde van zo’n 350 miljard dollar in de VS, waarmee Seoul hoge Amerikaanse importheffingen afwendde. Daarover vindt deze week in Washington nieuw overleg plaats.

Bovenal noemt Trump de oefeningen „ongepast en vijandig” tegenover Noord-Korea, dat juist „niet bedreigend en respectvol” is, schrijft hij. Over die kwalificaties valt te twisten: zo nam Noord-Korea dit jaar in zijn grondwet op dat Zuid-Korea moet worden beschouwd als „vijandige staat”, waarmee het niet langer herenigd wenst te worden. Ook is in het document expliciet vastgelegd dat Noord-Korea een kernmacht is, en dat alleen Kim Jong-un over de inzet van nucleaire wapens mag beslissen.

Militaire steun aan Rusland

Noord-Korea heeft zich de afgelopen jaren bovendien ontwikkeld tot onmisbare steunpilaar voor Rusland in zijn agressieoorlog tegen Oekraïne. Het heeft, naast raketten en grote hoeveelheden munitie, naar schatting twaalf- tot vijftienduizend militairen geleverd om de Russen te ondersteunen. Volgens Kyiv staat Noord-Korea op het punt nog eens dertig- tot vijftigduizend militairen en zes batterijen van in totaal 120 ballistische korteafstandsraketten te sturen. Afgelopen weken werden volgens Oekraïne al Noord-Koreaanse raketten gebruikt bij ten minste twee dodelijke aanvallen op burgerdoelen.

Lees ook

Noord-Korea breidt zijn militaire steun aan Rusland uit. Dat legt het regime geen windeieren

Dat alles levert Noord-Korea – naast geld, brandstof en goederen – veel nieuwe militaire technologie en gevechtservaring op. De gezamenlijke oefeningen van de VS en Zuid-Korea zijn er dit jaar op gericht om zich te verweren tegen de nieuwe mogelijkheden die Noord-Korea dankzij die oorlogsdeelname heeft verworven. Zo wordt aandacht besteed aan drones, elektronische oorlogvoering en cyberoorlog. „Noord-Koreaanse soldaten hebben in Oekraïne gevochten, en ze hebben de lessen die ze daar geleerd hebben meegenomen naar Noord-Korea”, zei de Amerikaanse kolonel Ryan Donald vorige week tegen persbureau Reuters. „Dat verandert de Noord-Koreaanse capaciteiten, en onze oefening is op die dreiging gericht.”

Toch lijkt Trump toenadering te zoeken tot het regime in Pyongyang. Hij zinspeelde al meermaals op nieuwe ontmoetingen met Kim, die hij in 2018 en 2019 in totaal drie keer ontmoette. Die gesprekken – over ontwapening in ruil voor sanctieverlichting – liepen op niets uit.

Een Amerikaanse legerhelikopter vliegt boven een legerbasis in Pyeongtaek, ten zuiden van de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul.

Foto Yonhap via AFP

Tot dusverre is Noord-Korea niet op de avances van Trump ingegaan. „Ik denk dat Kim dat alleen zou doen als er wat te halen valt”, zegt Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. „Of als het [de Russische president] Poetin goed uitkomt. Ik denk niet dat het een unilaterale beslissing zou zijn.”

Breuker denkt dat Trump Noord-Korea momenteel niet veel te bieden heeft. Sinds de mislukking van de eerdere ontmoetingen heeft Noord-Korea zich verder van de VS en Zuid-Korea afgewend. Dankzij de alliantie met Rusland heeft de Noord-Koreaanse economie de wind in de zeilen, en ook de ontwikkeling van zijn wapenarsenaal is in een stroomversnelling geraakt.

Vrede en stabiliteit

Hoewel Trumps uitval naar Zuid-Korea pijnlijk is, kan zijn toenaderingspoging tot Pyongyang op enige welwillendheid rekenen bij de regering van de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung. „We verwachten dat de vriendelijke betrekkingen tussen de Noord-Koreaanse en Amerikaanse leiders betekenisvolle gesprekken zullen inluiden gericht op vrede en stabiliteit”, liet hij maandag via een woordvoerder weten.

De progressieve Lee probeert de onder zijn conservatieve voorganger Yoon Suk-yeol sterk opgelopen spanningen met het noorden te verminderen, tot dusverre met weinig succes. Zo schakelde hij de propagandaluidsprekers uit die aan de grens met Noord-Korea onder meer nieuws en Zuid-Koreaanse K-pop uitbraakten, en hield hij de publicatie tegen van een jaarlijkse rapportage over de mensenrechtensituatie in het noorden, omdat de „confronterende” publicatie niet tot verbetering van de relatie zou leiden.

Bij de herdenking, zaterdag, van het einde van de Japanse koloniale overheersing van het Koreaanse schiereiland riep Lee op tot gesprekken met Pyongyang die zouden moeten leiden tot een pauze in het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma en een formeel einde aan de Koreaanse oorlog (1950-1953), die eindigde in een wapenstilstand zonder vredesakkoord.

Noord-Korea heeft nog niet op Trumps posts of op Lee’s toenaderingspoging gereageerd. Vorige week waarschuwde het naar aanleiding van de aanstaande oefeningen dat het „vijandige daden” zou beantwoorden met „de meest krachtige en overweldigende macht”. Ook vuurde het twee raketten af, die ten oosten van het Koreaanse schiereiland in zee terechtkwamen.

Het optreden van de Amerikaanse president past in een patroon van uitvallen naar traditionele bondgenoten. Eerder gaf hij de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de schuld van de oorlog met Rusland, en leek hij na een bezoek aan de Chinese leider Xi in Beijing diens verwijt over te nemen dat de Taiwanese president Lai Ching-te een gevaarlijke separatist is. Ook de bondgenoten in de NAVO krijgen geregeld forse kritiek van Trump.

Slinkende munitievoorraden

Trumps openlijke ondermijning van de militaire alliantie met Zuid-Korea zal net als in Europa bij bondgenoten in Azië de twijfels versterken over de Amerikaanse militaire bescherming, die sinds de Tweede Wereldoorlog de basis vormde van de veiligheidsarchitectuur in de regio. Zuid-Korea, de Filippijnen en Japan zoeken om die reden steeds meer rechtstreekse samenwerking met elkaar.

Dat komt boven op de vrees dat de Amerikanen niet meer in staat zijn om adequaat militair te reageren op incidenten in Azië, een regio die in het Amerikaanse veiligheidsbeleid eerder de hoogste prioriteit kreeg. De oorlog tegen Iran, waarvan het einde niet in zicht lijkt, heeft een zware wissel getrokken op de beschikbaarheid van troepen, munitie en materieel. Zo verplaatsten de VS onderdelen van het luchtafweersysteem THAAD uit Zuid-Korea naar het Midden-Oosten, net als grote hoeveelheden munitie en raketten. De levering van honderden Amerikaanse Tomahawk-raketten aan Japan werd vanwege dreigende tekorten vertraagd.

Lees ook

Na negen maanden op zee kampen Amerikaanse matrozen met uitzichtloosheid, kapotte wc’s en gebrek aan fatsoenlijk eten

Zondag werd duidelijk dat het laatste Amerikaanse vliegdekschip in Azië, de USS George Washington, naar de Golfregio vaart om de USS Abraham Lincoln af te lossen, die al negen maanden op missie is en kampt met technische problemen, slinkende voorraden en een uitgeputte bemanning.

Breuker verwacht dat in Zuid-Korea het debat over een eigen kernwapenprogramma in een stroomversnelling zal raken, net als al langer lopende gesprekken over de overname van commandovoering over de gezamenlijke troepenmacht door Seoul. Volgens Breuker bereikt Trump met zijn „onvoorzichtige woorden” vooral dat de afstand met Zuid-Korea vergroot wordt.

Lees ook

‘We zouden net zo over Taiwan moeten praten als over Oekraïne’