Trump trekt alweer ten strijde, het electorale risico is voor zijn partij

In zijn State of the Union-toespraak zei Donald Trump dinsdag nog dat het „mijn voorkeur heeft om de problemen [met Iran] via diplomatie op te lossen”. Hoewel de Amerikaanse president in die jaarrede nadrukkelijk de mogelijkheid van gewapend ingrijpen tegen Iran openhield, heeft hij de VS nu wat uit te leggen. Trump – die bij zijn aantreden begin 2025 beloofde niet in nieuwe oorlogen verzeild te raken – is immers voor de tweede keer in acht maanden een militaire campagne tegen Iran begonnen.

In een tv-toespraak van acht minuten verdedigde hij vrijdagnacht, vanonder een wit USA-honkbalpetje, zijn besluit tot „grootschalige gevechtshandelingen”. Welke argumenten voerde Trump aan? En welke kiezersgroepen bedient hij hiermee of kan hij juist van zich vervreemden?

argument 1Iran blijft aan een atoombom werken

In juni 2025 sloot Trump zich aan bij de Israëlische oorlog tegen Irans uraniumverrijkingsprogramma, waarvan het Westen vreest dat het gericht is op de ontwikkeling van een kernwapen. Dankzij onder meer de inzet van Amerikaanse bunkerbusterbommen werd het atoomprogramma „totaal en volledig vernietigd”, pochte Trump na afloop van ‘Operation Midnight Hammer’.

Driekwart jaar na die Twaalfdaagse Oorlog vormt Iran blijkbaar alweer een bedreiging. „Ze zetten hun kwaadaardige streven naar kernwapens door”, aldus Trump. Gesprekken om Iran hiervan af te laten zien werden donderdag nog gevoerd, maar bleven vruchteloos. „Ze blijven langeafstandsraketten ontwikkelen die nu onze zeer goede vrienden en bondgenoten in Europa kunnen raken, onze overzees gestationeerde manschappen, en spoedig ook het Amerikaanse thuisland kunnen bereiken.”

Met dit soort argumenten speelt Trump in op brede zorgen in de VS over Iran als kernmacht. In een peiling die persbureau AP eerder deze maand hield, zei 81 procent van de ondervraagden enigszins, erg of extreem bezorgd te zijn over een nucleair bewapend Iran. Dit geldt niet alleen voor Trumps eigen Republikeinse kiezers, maar ook voor Democraten en onafhankelijke kiezers.

Trump houdt van korte luchtoorlogen, met veel ‘kinetica’ voor spectaculaire televisiebeelden en zonder politiek riskante ‘boots on the ground’. Toch bereidde hij tv-kijkers erop voor dat „er mogelijk levens van dappere Amerikaanse helden verloren zullen gaan [..]. Dat gebeurt vaak in oorlogen. Maar we doen dit niet voor nu, we doen dit voor de toekomst. Dit is een nobele missie.”

Argument 2Iran is een gevaar voor de regio

Als het tot Amerikaanse slachtoffers mocht komen, zal dat de reeds impopulaire Trump aangerekend worden. Uit dezelfde AP-peiling blijkt dat veel Amerikanen hem wantrouwen als het gaat om buitenlands militair ingrijpen. Slechts 27 procent van de ondervraagden vertrouwt hem op dit punt ‘volledig’. Onder Republikeinen ligt die fiducie met 60 procent hoger, maar ook hier leeft scepsis: een op de zes kiezers van Trumps partij heeft ‘geen enkel’ of slechts ‘een beetje’ vertrouwen in zijn overzeese inschattingsvermogens.

Dit zijn kiezers die Trumps ‘America First’-slogan uitleggen als: geen buitenlandse militaire avonturen meer. En zeker niet in het verre Midden-Oosten, nadat de VS begin deze eeuw in Irak en Afghanistan vastliepen in slepende oorlogen, die Trump zelf graag bekritiseert als ‘forever wars’. Dit anti-interventionisme binnen de Republikeinse Partij wordt luid verwoord door ex-afgevaardigde Marjorie Taylor Greene en voormalig Fox News-kopstuk Tucker Carlson. Beiden koesteren mogelijk presidentiële ambities.

Argument 3Iran heeft een nieuw regime nodig

Aan het slot van zijn toespraak richtte Trump zich rechtstreeks tot de Iraanse bevolking. Zij zou deze jongste Amerikaans-Israëlische bommenregen moeten aangrijpen om van haar gehate leiderschap af te komen. „Als wij klaar zijn, neem dan je regering over. Ze zal voor jullie te pakken zijn. Dit zal, waarschijnlijk, jullie enige kans in generaties zijn. [..] Dit is het moment voor actie. Laat het niet schieten.”

In menig ander land hecht de regering-Trump niet aan goed of democratisch bestuur. Ook veel trouwe Amerikaanse bondgenoten in de Golfregio zitten niet te wachten op een omwenteling in Teheran.

Met zijn oproep tot regimewisseling bediende Trump echter vooral een binnenlands publiek: evangelisch-christenen, die ongeveer een derde van het Republikeinse electoraat vormen. Veel van hen geloven de Israëlische premier Netanyahu, die al decennia waarschuwt dat de ayatollahs „elk moment” een kernbom kunnen ontwikkelen om het Beloofde Land uit de Bijbel van de kaart te vegen.

In zijn woordkeuze leek Trump deze religieuze kiezers te willen behagen. Zo noemde hij het regime in Teheran ‘ketters’ (‘wicked’). En zijn ‘ministerie van Oorlog’, zoals defensieminister Pete Hegseth het Pentagon aanduidt, doopte de operatie zaterdagochtend ‘Epic Fury’. Net als de door de Israëlische gekozen operatienaam ‘Brullende Leeuw’ een naam met een zekere Oudtestamentische connotatie.

De Pentagon-baas hangt een christen-nationalistische stroming binnen de Amerikaanse gereformeerde kerk aan, die verlangend uitkijkt naar de wederkomst van Christus in Jeruzalem. Om dit soort christen-zionistische eindtijdprofetieën te bespoedigen wordt in verschillende kerkgemeenschappen in de VS al jaren gepleit voor oorlog met Iran omdat dat een existentiële bedreiging voor Israël zou vormen.

Argument 4Iran is onze aartsvijand

Veel jongere Amerikanen zien Iran in meerderheid niet per se als vijand, wijst de AP-peiling uit. Om dit nieuwe ingrijpen toch te rechtvaardigen, gaf Trump daarom een korte geschiedenisles over Amerika’s vijandschap met Iran.

Hij noemde de gijzelingscrisis in de Amerikaanse ambassade in Teheran (1979-81). De zelfmoordaanslag op Amerikaanse mariniers in Libanon, uit 1983, uitgevoerd door jihadisten met banden met Iran. Hij noemde zelfs de aanslag op het Amerikaanse marineschip USS Cole, in 2000, door de Jemenitische tak van Al-Qaeda. Hier was Iran, stelde Trump zonder bewijs, „van op de hoogte en waarschijnlijk bij betrokken”. De terreuraanslagen  van 7 oktober 2023, waarbij ook twaalf Amerikanen omkwamen, waren het werk van Iran-proxy Hamas, bracht hij in herinnering.

Presidenten in hun tweede termijn zoeken vaker successen in het buitenland, omdat ze binnenlands politiek minder voor elkaar krijgen. Ook Trump lijkt voor die verleiding te bezwijken, nu zijn partij in Washington wetgevend weinig klaarspeelt. Zelf zal hij geen kandidaat meer zijn bij een verkiezing. Maar als ‘Iran’ uitloopt op een slepend conflict of grotere onrust in het Midden-Oosten, kan dit de toch al beroerde Republikeinse vooruitzichten bij de Congresverkiezingen van november verder verslechteren.