Trump wil iets heel anders met Gaza dan Netanyahu. Of is dat maar schijn?

2 uren geleden 2

Na zondag in Egypte met Hamas gesproken te hebben, arriveert de Amerikaanse onderhandelaar Jared Kushner maandag in Israël. Zijn gesprek met premier Benjamin Netanyahu is op voorhand beladen, omdat diens plan voor Gaza niet strookt met dat van Kushners schoonvader, Donald Trump.

De Amerikaanse president wil dat Israël zich terugtrekt uit Gaza, in ruil voor ontwapening van Hamas en andere militante Palestijnse groepen. Israël wil juist permanent in de al bezette Gazastrook aanwezig blijven. Zo bouwt het er aan een kilometerslange aarden wal, richt het er tientallen militaire bases op en spreken politici over het stichten van nieuwe Israëlische nederzettingen in Gaza.

De Vredesraad, de door Trump opgerichte en voorgezeten organisatie, presenteert plannen en ‘deals’ alsof Israël de werkelijkheid ter plaatse niet bepaalt. En Israël gaat in Gaza zijn gang alsof er geen Vredesraad bestaat.

Hebben VS en Israël echt bonje?

Hebben de VS en Israël, hechte bondgenoten toch, nou echt bonje? Of is er iets anders aan de hand, en behartigen de Amerikanen via een omweg wel degelijk de Israëlische belangen?

Israël is een lidstaat van Trumps Vredesraad, maar dat betekent niet dat de belangen gelijk oplopen. In de afgelopen maanden heeft Israël de plannen van de Amerikaanse president vooral getraineerd en gesaboteerd. Zo wil de Vredesraad dat hulpgoederen onbelemmerd Gaza in mogen. In de praktijk laat Israël lang niet alles door.

De Vredesraad wil ook dat het alle inwoners van Gaza vrijstaat om te vertrekken en terug te komen. In werkelijkheid blijven de grenzen vrijwel geheel gesloten voor personenverkeer. Alleen medische noodgevallen mogen Gaza soms uit.

Trump beloofde de inwoners van Gaza rust; ze hadden al „meer dan genoeg” geleden. Maar in de afgelopen tien maanden, sinds het formele staakt-het-vuren, heeft Israël in Gaza zeker 1.200 Palestijnen gedood.

Het plan van de Vredesraad voorziet in een technocratische Palestijnse overgangsregering die het bestuur van Hamas moet overnemen. Israël laat die regering niet binnen.

En dan is er nog de door Trump beloofde wederopbouw van het verwoeste gebied. Israël sloopt juist duizenden huizen in Gaza.

Israël wordt niet aangesproken

Er is dus maar weinig van Trumps twintig punten tellende „Vredesplan” uit oktober terechtgekomen. En dat, zeggen critici van Israël én de Vredesraad, was misschien ook wel de bedoeling. Zij beschouwen Trumps „vredesplan” als een (neo)koloniaal project, omdat niet de Palestijnen zelf maar mondiale grootmachten over de toekomst van Gaza beslissen. Waarbij bezettingsmacht Israël het gebied onder controle houdt.

Volgens Yehuda Shaul, onderzoeker bij de Israëlische denktank Ofek, is het „duidelijk dat de regering-Trump geen enkele bereidheid heeft getoond om Israël aan te spreken op het schenden van elementaire delen uit het twintigpuntenplan, waaronder de toegang van humanitaire hulp”.

Israël, zegt Shaul, maakt er gebruik van dat er op internationaal niveau niets tegen het land wordt ondernomen. Door die straffeloosheid kan Israël een nieuwe realiteit in Gaza creëren. „Die feiten bestaan, net als op de bezette Westelijke Jordaanoever, altijd uit twee kanten van dezelfde medaille: het uitwissen van de Palestijnse aanwezigheid, en het vestigen van permanente Israëlische aanwezigheid.”

„Voeg daar nog het bredere plan in Gaza aan toe om de demografie te verdunnen. Als we het leven maar lang genoeg ellendig maken, dan zullen mensen wel vertrekken, dat is in ieder geval de hoop van veel mensen binnen deze Israëlische regering.”

Een kamp op de ruïnes van Rafah

De Amerikaanse en Israëlische belangen lopen minder uiteen dan je op het eerste gezicht zou denken, zegt Muhammad Shehada. Ter illustratie wijst de analist uit Gaza, die verbonden is aan de denktank European Council of Foreign Relations, op de plannen voor ‘New Rafah’.

Op de ruïnes van de door Israël verwoeste, zeker 3.300 jaar oude stad Rafah moet een kamp verrijzen. Dit, zegt hij, „is een gezamenlijke poging om de schijn van vooruitgang hoog te houden, zowel van de kant van de Amerikanen, met het oog op de Nobelprijs [voor Trump], als van de kant van de Israëliërs, met het oog op de verkiezingen”.

De architecten van New Rafah zaten ook achter de alom bekritiseerde Gaza Humanitarian Foundation (GHF). Bij de uitdeelpunten van de GHF werden ruim 850 hongerende Palestijnen doodgeschoten terwijl ze hulpgoederen probeerden te bemachtigen. Onder die architecten is Liran Tankman, een Israëlische zakenman met een achtergrond bij de inlichtingendienst. Michael Eisenberg, een andere Israëlische zakenman die deel uitmaakte van de GHF zit nu in de ‘Executive Gaza Board’ van de Vredesraad.

Israël heeft alles gekregen wat het wilde en daar bijna niets voor in ruil gegeven

‘Altijd al een Israëlisch plan’

Het idee voor New Rafah werd vorig jaar zomer al geopperd door minister Israel Katz (Defensie). Inmiddels probeert Netanyahu het plan te presenteren als een grote concessie aan Trump, ziet Shehada. „Israëlische media doen alsof Israël door Trump wordt gedwongen om dit plan toe te staan. Maar het is vanaf het allereerste begin een Israëlisch plan geweest.”

Volgens de analist is héél Trumps plan in feite van Israëlische makelij. „Vóór het Trump-plan, in augustus vorig jaar, probeerde de Amerikaanse onderhandelaar Steve Witkoff een doorbraak te forceren op het gebied van de gijzelaars, het staakt-het-vuren, enzovoort. Hij kwam met een kaart voor de Israëlische terugtrekking, waarbij het door Palestijnen bewoonde deel van Gaza veel meer ruimte kreeg dan het inmiddels heeft onder het plan van Trump.”

Israël, zegt de analist, weigerde iets met Witkoffs plan te maken te hebben, waarna het uiteindelijk in de vergetelheid raakte. Het enige punt uit het plan van Trump dat volledig is uitgevoerd, is de vrijlating van Israëlische gijzelaars. „Israël heeft alles gekregen wat het wilde en daar bijna niets voor in ruil gegeven”, aldus Shehada.

Belofte van een Palestijnse staat

Er zijn nog twee ogenschijnlijke tegenstellingen tussen de landen die anders uitgelegd kunnen worden: de Palestijnse staat en de ontwapening van Hamas.

Het plan van Trump maakt gewag van een Palestijnse staat, iets waar Netanyahu juist fel op tegen is. Maar Trump heeft een belangrijke voorwaarde ingebouwd: het Palestijnse recht op zelfbeschikking en een onafhankelijke staat is afhankelijk van „hervorming” van de Palestijnse Autoriteit (PA). Dat is het orgaan dat sinds de jaren negentig delen van de bezette Westelijke Jordaanoever bestuurt. De Amerikanen bepalen wanneer de PA genoeg hervormd is om de Palestijnen een staat te gunnen, zonder daar objectieve criteria voor te formuleren.

Volgens het internationaal recht hebben de Palestijnen het onvervreemdbare recht op zelfbeschikking en hoeven ze daarvoor niet aan extra voorwaarden te voldoen. Door die extra voorwaarden te stellen, voldoen de Amerikanen aan Israëls wensen.

Ontwapening van Hamas

Israël ageert ook voortdurend tegen de Amerikaanse plannen voor ontwapening van Hamas. Het zou allemaal niet ver genoeg gaan: Israël rust niet voordat het laatste pistool van Hamas en aanverwanten vernietigd is.

Toch speelt ook hier een gezamenlijk belang. Van Trump hoeft Israël zijn troepen pas terug te trekken als de ontwapening voltooid is. Net als bij de hervorming van de PA biedt dit Netanyahu enorm veel beweegruimte. Er hoeft immers maar één militant met een wapen op te duiken of Israël heeft een argument om niets te hoeven doen.

Volgens Shehada komt de discussie over de ontwapening neer op volledige criminalisering van het Palestijnse verzet en overgave van de Palestijnen aan de Israëlische bezetting. „Onder dit plan zou niets wat Israël de komende honderd jaar in Gaza doet, een Palestijn het recht geven om ook maar enig wapen te bezitten om zichzelf te verdedigen. Je kunt het recht om weerstand te bieden tegen een bezetting niet strafbaar stellen zolang die bezetting voortduurt.”

Gaza Tech Park

Netanyahu heeft de afgelopen weken twee kleine concessies gedaan: hij laat een internationale vredesmacht tot Gaza toe en hij heeft toegezegd dat Israël alleen bij directe bedreigingen nog bommen op Gaza zal gooien.

In eigen land staat de premier onder druk van extreem-rechtse coalitiepartners als minister Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid), die onlangs in een podcast zei dat er dagelijks dertig tot veertig mensen in Gaza gedood moeten worden. Volgens de BBC begrijpt Trump best dat Netanyahu daarom soms stevige uitspraken doet. Daar zou hij niet te zwaar aan tillen, zolang de Israëlische premier achter de schermen maar meewerkt.

Volgens de Israëlische publieke omroep is de Vredesraad van plan om het komende half jaar meer dan zestig bouwprojecten in Gaza te beginnen. Zo moet er een „Gaza Tech Park” komen, worden er meer „humanitaire kampen” à la New Rafah opgericht en zullen ziekenhuizen herbouwd worden. Voor deze bouwplannen zal er ruimte gevonden moeten worden, ook in gebieden waar Israël nu nog een aarden wal en militaire posten bouwt.

Eén ding staat wel vast: de toekomst van Gaza wordt in elk geval niet door de inwoners van Gaza bepaald.

Lees het hele artikel