Uit het niets krijgen willekeurige jongeren klappen. En de beelden van dit ‘jumpen’ worden op Snapchat gedeeld

5 uren geleden 1

Voor hij het goed en wel doorheeft, is hij omcirkeld door zes jongens. De vijftienjarige scholier is naar de stad geweest om te shoppen, hoorde bij het uitchecken op het metrostation in Berkel en Rodenrijs iemand zijn naam roepen en denkt nu: foute boel.

Een van de aanvallers pakt hem bij zijn jas en probeert ‘m te tackelen, maar struikelt over zijn eigen voeten. De scholier grijpt z’n kans en zet het op een lopen. Hij blijkt sneller dan zijn zes belagers.

Drie maanden later weet de Bleiswijker – geanonimiseerd vanwege veiligheidsredenen – nog steeds niet waarom hij in de kerstvakantie werd opgewacht. Wat hij wel zeker weet, zegt hij leunend op de bagagedrager van z’n fiets in het dorpshart van Bleiswijk, is dat ook andere buurtbewoners werden aangevallen.

De mishandelingen worden gefilmd en die beelden worden gedeeld in de chat of via andere kanalen

Deze week waarschuwde de politie in Lansingerland, een gemeente ten noorden van Rotterdam, ouders met kinderen op scholen en sportverenigingen voor een Snapchat-trend, waarbij ogenschijnlijk willekeurig gekozen kinderen op straat in elkaar worden geslagen. In groepchats worden ze, zo schrijven de wijkagenten van de gemeente, aangewezen en vervolgens ‘gejumpt’. De mishandelingen worden gefilmd, de beelden worden gedeeld in de chat of via andere kanalen.

In een video die rondgaat op scholen en die is geverifieerd door NRC, hangt bijvoorbeeld een tienermeisje op een fiets als een ander meisje haar plotseling bij het haar vastgrijpt, naar de grond sleurt en op haar begint in te slaan. Wanneer het slachtoffer weer is opgestaan, krijgt ze van een ander meisje nog een klap in het gezicht. Een groepje omstanders kijkt toe.

„Fiets door, en niks tegen mensen zeggen”, krijgt het mishandelde meisje te horen. „Dan krijg je nog meer problemen.”

Uit angst in de groep blijven

In Berkel en Rodenrijs had Sas Steysiger (43), moeder van drie zoons van twaalf, vijftien en zeventien, een mail van de wijkagenten via de school onder ogen gekregen en haar kinderen erop aangesproken. Nee, zelf zaten ze niet in die Snapchat-groepen, maar de oudste twee hadden de filmpjes wel op de telefoons van vrienden gezien.

Opvallend was vooral, zegt Steysiger, hoe weinig het ze leek te doen. „Het was gewoon: o, dat heb ik weleens gezien. Voor hen was dit bepaald geen nieuws.”

Op het schoolplein van De Blesewic, onderdeel van scholengemeenschap Melanchthon in Bleiswijk, vertellen leerlingen dat in sommige gevallen ruzies aan de mishandelingen voorafgingen. Volgens de politie zitten in de Snapchat-groepen ook kinderen die niets met het geweld te maken hebben, maar die vrezen ook te worden aangevallen als ze de groep verlaten.

De vijftienjarige jongen die werd belaagd bij het metrostation beweert geen lid te zijn geweest van dergelijke groepen. Zijn vermoeden is dat het zestal de foto had gezien die hij die middag had gedeeld op Snapchat. Daarop was hij aan het shoppen in de stad. Waarna ze hem zouden hebben opgewacht.

Hij gaat liever niet meer alleen naar buiten.

‘Groepsdruk en agressie’

Een politiewoordvoerder wil niet zeggen of al aangiftes werden gedaan van het ‘jumpen’. Het basisteam waar Lansingerland onder valt „onderzoekt het fenomeen, zoals andere eenheden ook doen”. Elders in het land ziet de politie soortgelijke incidenten, „al wordt de term ‘jumpen’ niet overal gebruikt”.

Daniel Trottier, universitair docent media en communicatie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, ziet trends als deze doorlopend terugkeren. Hij spreekt van een „vermenging van groepsdruk en agressie”. „De wens om deel uit te maken van een groep speelt een rol. Soms vertaalt dat zich naar anderen pijn doen die niet bij de groep horen.”

In mijn schooltijd kreeg ook weleens iemand een klap in het fietsenhok. Maar dat werd niet gefilmd

Deze dynamiek wordt volgens Trottier versterkt door sociale media. „Er is online altijd de druk om een stap verder te gaan. Dat geldt voor onschuldige video’s, maar dus ook voor dit soort content.”

De onderzoeker noemt happy slapping, een hype in het Verenigd Koninkrijk van rond 2006. Jongeren gaven leeftijdsgenoten onverwacht een harde oorvijg, terwijl een derde dat filmde. „Ik heb het gevoel dat er om de vijf à tien jaar een nieuwe naam komt voor bijna hetzelfde fenomeen”, zegt Trottier.

‘Klap in het fietsenhok’

De huidige Snapchat-hype legt de ongrijpbaarheid bloot van de digitale wereld waarin kinderen opgroeien. „Op deze leeftijd willen ze ook privacy”, zegt Marije van den Bogerd (41), die met haar hond door Bleiswijk wandelt. „Ik mag niet zomaar meer meekijken met wat d’r allemaal voorbijkomt op Snapchat en al die toestanden.”

Strikte afspraken heeft ze niet gemaakt met haar kinderen. „Maar ik probeer ze ervan te doordringen dat als ze iets zien waar ze zelf een ‘onpluis’ gevoel van krijgen, ze daarmee naar mij toe komen.”

Steysiger zegt eveneens te vertrouwen op een „bepaalde mate van weerbaarheid” van haar kinderen, maar vindt dat ouders zich hiervoor wel moeten inspannen. „Toen ik op de middelbare school zat was er ook weleens iemand die een klap kreeg in het fietsenhok. Maar er was geen telefoon die het filmde. De impact is nu zoveel groter.”

Het is makkelijk, zegt ze, om te denken: mijn kind doet zoiets niet, die hoef ik hierop niet aan te spreken. „Maar als we het gesprek openen, kunnen we een slachtoffer misschien eerder helpen. En hopelijk waait zo’n trend dan weer snel over.”