Uitslapen in het weekend is goed voor het tienerbrein

Wat tieners stiekem al wisten is nu ook wetenschappelijk bewezen: het is goed voor het tienerbrein om in het weekend langer uit te slapen.

Veel jongeren bouwen doordeweeks een slaaptekort op, en niet alleen omdat ze zo nodig naar dat ene feestje moesten. Er kunnen tal van andere redenen zijn waarom het niet altijd lukt om op tijd naar bed te gaan: huiswerk dat gemaakt moet worden, een bijbaan in de avonduren of sportlessen die langer duren dan gedacht.

Uit een nieuw onderzoek blijkt nu dat het in zulke gevallen kan helpen om in het weekend langer te slapen: Amerikaanse jongeren die in het weekend slaap inhalen melden minder vaak depressieve klachten. Het onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift Journal of Affective Disorders.

Vangnet

Belangrijk om eerst te vermelden: de onderzoekers noemen 8 tot 10 uur slaap per nacht nog steeds het beste doel. Maar ze erkennen ook dat dit in de praktijk vaak lastig is. “Slaaponderzoekers raden al lang aan dat jongeren elke nacht acht tot tien uur slapen, op vaste tijden,” zegt psycholoog Melynda Casement. “Maar voor veel jongeren, en eigenlijk voor veel mensen in het algemeen, is dat simpelweg niet haalbaar.”

Als dat ideaal niet lukt kan uitslapen in het weekend werken als een ‘vangnet’. Casement: “Het is normaal dat tieners meer avondmensen zijn. Laat ze in het weekend slaap inhalen als ze doordeweeks te weinig slapen: dat kan enigszins beschermend zijn.”

Slaapuren inhalen

Om dat te ontdekken keek een gecombineerd team van de University of Oregon en de State University of New York Upstate Medical University naar gegevens van Amerikaanse jongeren en jongvolwassenen van 16 tot 24 jaar. Die gegevens zijn afkomstig uit de Amerikaanse National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) 2021–2023. De deelnemers gaven zelf door hoe laat ze naar bed gingen en hoe laat ze opstonden, zowel op weekdagen als in het weekend.

Op basis daarvan berekenden de onderzoekers de zogeheten weekend catch-up sleep(WCS): het verschil tussen de gemiddelde slaapduur op weekenddagen en die op weekdagen. Vervolgens beantwoordden deelnemers vragen over hoe ze zich voelden. In deze studie telde iemand als deelnemer met depressieve symptomen wanneer die persoon aangaf dagelijks somber of depressief te zijn. Het gaat dus om gerapporteerde klachten, niet om een officiële diagnose.

Hun conclusie: wie in het weekend extra slaap pakt om doordeweeks gemiste slaapuren in te halen heeft een duidelijk lager risico op symptomen van depressie. Uit het onderzoek blijkt dat uitslaapgedrag samenhangt met een 41 procent lagere kans op depressieve klachten.

Verschuiving

Waarom uitslapen dan vooral goed is voor jongeren? Daar zit een biologisch verhaal achter. In de puberteit schuift de biologische klok (ook wel het slaapritme) van nature op naar een later moment. Daardoor lukt het veel jongeren niet om vroeg in slaap te vallen, zelfs als ze al wel vroeg in bed liggen. “In plaats van een vroege vogel word je net iets meer een nachtuil,” legt Casement uit. “Het moment waarop je in slaap valt schuift steeds verder op, tot je ongeveer 18 tot 20 jaar bent. Daarna word je weer wat meer een vroege vogel.”

Volgens Casement is het daarom voor tieners ‘normaal’ om pas rond 23.00 uur in slaap te vallen en rond 08.00 uur wakker te worden. Echter is er een probleem: dat natuurlijke ritme botst met de vroege starttijden die veel (Amerikaanse) middelbare scholen aanhouden. Daarom pleiten veel slaaponderzoekers en zorgverleners er al langer voor om later te beginnen met de lessen. Daardoor zouden tieners meer kunnen slapen, waardoor hun slaaptekort verminderd en ze minder last hebben van mentale klachten.

Leestip: Tai chi werkt verrassend goed bij chronische slaapproblemen

Casement wijst erop dat deze leeftijdsgroep veel te maken heeft met depressies. Volgens de psycholoog is depressie voor 16- tot 24-jarigen zelfs een van de belangrijkste oorzaken van problemen in het dagelijks leven: ze melden zich vaker ziek, komen vaak te laat en kunnen minder goed functioneren op school of op het werk.

Zoals eerder aangegeven is het team er duidelijk over: structureel genoeg slapen is echt het beste. Als dat echter niet lukt kan het dus ook helpen om in het weekend wat langer uit te slapen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De wintertijd staat voor de deur. En als het aan slaapexperts ligt, is dit de laatste keer dat we de klok verzetten en Lichtvervuiling onder de loep: hoe kunstlicht je hersenen, je slaap en je stofwisseling ondermijnt . Of lees dit artikel: Kun je té goed in slaap vallen? En meer vragen beantwoord | Video .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: