Van duurdere suikerbiet naar wasmachines naar vakanties. Hoe een hogere energieprijs zich de mondiale economie invreet

Met hun oorlog tegen Iran hebben de VS en Israël niet alleen de hele Golfregio in een onvoorspelbare geweldsspiraal gestort. De asymmetrische oorlogsvoering waarmee het belaagde bewind in Teheran terugslaat, zendt schokgolven door de wereldeconomie. Zelfs als Donald Trump en Benjamin Netanyahu de strijd spoedig zouden staken, zullen de effecten ervan nog veel langer na-ijlen. Hun oorlog is een enorme steen in de vijver van de wereldeconomie en sommige rimpelingen zullen pas over maanden, zo niet jaren, de oever bereiken.

Zoals vaker bij mondiale crises, vangen arme landen de eerste klappen op. In Pakistan en de Filippijnen is de werkweek ingekort tot vier dagen en zijn scholen gesloten om schaarse brandstof te sparen. In India veranderen eetgewoontes: chefkoks en uitbaters van eetstalletjes klagen dat ze hun samosa’s niet knapperig kunnen frituren, dat curry’s en chai van een inductieplaatje een minder diepe smaak hebben dan pruttelend op een gaspit.

In Thailand dreigen mensen na hun dood geraakt te worden door de energiecrisis. In het overwegend boeddhistische land is crematie de belangrijkste vorm van lijkbezorging. Voor één lichaam is echter circa zestig liter diesel nodig en uitvaarten dreigen snel in het gedrang te komen, vertelde penningmeester Pairuch Sudtoop van een drukke tempel in Bangkok aan persbureau Nikkei.

Aziatische landen zijn extreem afhankelijk van Midden-Oosterse energie, maar de rest van de wereld zet zich ook schrap. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) riep burgers wereldwijd op hun energieverbruik te verlagen en kwam daarvoor met enkele zeer concrete tips: werk zo veel mogelijk thuis, rij 10 km per uur langzamer, kies waar mogelijk voor het openbaar vervoer of een deelauto.

Mondiale schokken

Het roept herinneringen op aan de vorige mondiale schokken van deze jaren twintig: de coronapandemie (vanaf voorjaar 2020) en de grootschalige Russische invasie van Oekraïne (vanaf februari 2022). Duizenden kilometers van de wilde-dierenmarkt van Wuhan of de frontlinie in de Donbas, werden miljarden mensenlevens overhoop gehaald.

Ook toen ontdekte de wereld dat het wegvallen van één grondstofbron hele toeleveringsketens kan ontwrichten. Plotse schaarste aan kunstmest bijvoorbeeld, die ook nu weer opspeelt, werd na de Oekraïne-oorlog mondiaal gevoeld. De rimpelingen spoelden aan tot aan de Pacifische kust van Zuid-Amerika, waar vogelpoepscheppers ineens de vraag naar hun guano (gedroogde uitwerpselen) zagen pieken.

Ook in de Golf speelt nu een onvoorzien tekort op: aan helium. Dit gas is veelal een bijproduct van de aardgasproductie en Qatar is (na de VS) de belangrijkste leverancier, met circa een derde van de mondiale productie. Sinds de oorlog uitbrak, ligt zowel productie als export stil, terwijl er al schaarste aan helium bestond. Het gas is veelgevraagd in de techsector, onder meer bij de productie van halfgeleiders voor AI-datacentra.

Zo kunnen dominostenen blijven omvallen in de wereldeconomie. Dat is allereerst het gevolg van de piek in de olie- en gasprijzen sinds Irans sluiting van de Straat van Hormuz, die nu drie weken aanhoudt. Deze week kwamen daar wederzijdse aanvallen op enorme gasvelden bovenop.

Inflatiepiek in Nederland

Hogere energieprijzen merken automobilisten wereldwijd al aan de pomp, maar vormen pas het begin. Ze zullen binnen de economie allerlei kettingreacties veroorzaken. In Nederland zal de inflatiepiek als gevolg hiervan pas over 21 maanden bereikt worden, berekenden analisten van de Rabobank in een woensdag gepubliceerde studie.

Een stelselmatig hogere gas- en olieprijs vreet zich in meerdere stappen de economie in. Eerst via een hogere energierekening, duurder tanken en prijzigere vliegtickets. Hogere kosten van productie en vervoer laten ook de prijzen van voedsel stijgen. Evenals die van industriële goederen, zeker als die energie-intensief zijn, zoals staal, cement, rubber, plastic, glas en kunstmest.

Lees ook

Pessimisme in de wereldeconomie door oorlog in de Golf blijft nog uit, maar dat kan snel omslaan

Daarbij zullen sommige producten extreem in prijs stijgen. Zo kunnen suiker en margarine tot meer dan een kwart duurder worden, omdat bieten, rietsuiker en lijnzaadolie ook kunnen worden aangewend voor biobrandstoffen. In een volgende fase worden vervolgens allerlei andere consumentenproducten duurder. Het gaat dan niet alleen om wasmachines en spelcomputers (+15 procent), die de meeste mensen niet elk jaar aanschaffen. Maar ook om brede categorieën als kleding, schoenen en meubels (+10).

Waarna tot slot ook diensten duurder worden, bijvoorbeeld in de horeca of het toerisme. Dit kan in zulke dienstensectoren leiden tot hogere looneisen, die vervolgens weer doorwerken in de prijzen. Hotels bijvoorbeeld worden op drie fronten getroffen, schrijven de auteurs. „Eerst een hogere energierekening, vervolgens hogere voedselprijzen en tot slot hogere loonkosten van het personeel.”

Dure vakanties

Concreet betekent dit dat de komende zomervakantie al prijziger wordt, maar dat die van 2027 pas echt duur kan uitpakken. En zelfs als de climax van zulke kettingreacties na anderhalf tot twee jaar bereikt mocht zijn, zullen de prijzen niet breed dalen, leert de inflatie van na de coronapandemie.

Daarnaast kan oplopende inflatie (of de dreiging daarvan) centrale banken huiverig maken de rente te verlagen. Dit zal via hypotheken doorwerken op de huizenprijzen. Deze week vergaderden centralebankiers van de VS, de eurozone en Japan en na afloop zeiden zij de ontwikkelingen in de Golf af te wachten bij hun rentebesluiten.

Het Rabo-rekenmodel heeft als uitgangspunt een energieprijsstijging van 50 procent genomen ten opzichte van vóór het uitbreken van de oorlog. In het geval van olie betekent dit een olieprijs van 90 dollar (per vat), maar nagenoeg deze hele week lag die boven de 100 dollar. Saoedi-Arabië, de belangrijkste olieproducent ter wereld, houdt zelfs rekening met een olieprijs van 180 dollar per vat als het conflict tot eind april aanhoudt, meldde zakenkrant The Wall Street Journal vrijdag op basis van anonieme bronnen in Riad.

Verkiezingen in de VS en Israël

Hoeveel hoger de inflatie werkelijk zal zijn, is sterk afhankelijk van de duur van het conflict. Zelfs als de Israëlisch-Amerikaanse campagne ophoudt of als er een wapenstilstand komt, is de vraag hoe snel ‘Hormuz’ weer opengaat en de olie- en gasproductie opgestart kan worden.

Trump en wellicht ook Netanyahu zal op een gegeven moment klaar zijn met de oorlog. Maar is Iran dat dan ook? Kiezers haten inflatie, weten ze in Teheran. Of de aanstichters van deze derde Golfoorlog inderdaad electoraal afgerekend worden, moeten landelijke verkiezingen in Israël en de VS (beide dit najaar) uitwijzen.

Maar ook andere regeringsleiders zullen de nasleep van de vorige inflatiepieken niet vergeten zijn. Zelfs toen de ergste prijsstijgingen al maanden uit de statistieken verdwenen waren, werkten ze mondiaal door. In 2024 werden zittende leiders (of hun partij) in elk ontwikkeld land ter wereld weggestemd of verloren ze kiezerssteun, becijferde The Economist. Een groot deel van deze zogenoemde vermoeidheid met de zittende macht (incumbency fatigue) werd toegeschreven aan de blijvend gestegen kosten van levensonderhoud. Niet alleen aan de pomp of kassa, ook bij de stembus kan de prijs van deze oorlog nog lang en wereldwijd gevoeld worden.