Van links tot rechts ergernis over optreden Heinen bij vermogensbelasting – hoe nu verder?

In de Tweede Kamer klinkt van links tot rechts chagrijn over het optreden van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) bij het wetsvoorstel over de vermogensbelasting.

„Ik ben hoogst verrast door de minister van Financiën”, zegt oppositie-Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie) woensdag tijdens een debat met de voor de vermogensbelasting verantwoordelijke staatssecretaris Financiën Eelco Eerenberg (D66). „Wie gaat er nou over de vermogensbelasting? De staatssecretaris of de minister van Financiën?”

„Het is veelzeggend dat de VVD het coalitieakkoord openbreekt om een belastingkorting aan beleggers te geven”, zegt Luc Stultiens van GroenLinks-PvdA even later. En dat „na een tweet van de rijkste man ter wereld”, waarmee hij doelt op een boos bericht van Elon Musk over de nieuwe vermogensbelasting. JA21’er Michiel Hoogeveen foetert: „Waarom weegt maatschappelijke druk zwaarder dan kritiek van de Kamer?”

‘Terug naar de tekentafel’

De kritiek volgt op een opmerkelijke actie van de minister rond de nieuwe vermogensbelasting. Na jarenlange debatten, uren aan overleggen in commissiezaaltjes en talloze kritische vragen van Tweede Kamerleden aan het kabinet, stemde de Tweede Kamer in februari voor het wetsvoorstel werkelijk rendement box 3.

Maar nog geen paar weken later sloeg bij het kabinet de twijfel toe. Kort voor het debat over de regeringsverklaring eind februari, en aan het begin van de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen, zei minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) dat hij „terug naar de tekentafel” wilde met het wetsvoorstel. NRC onthulde dat staatssecretaris Eerenberg, ambtenaren en de coalitie daarvan niet op de hoogte waren.

Het wetsvoorstel waar de Tweede Kamer mee had ingestemd is een hervorming van de huidige vermogensbelasting. In de wet wordt onder meer geregeld dat beleggers jaarlijks 36 procent belasting betalen over de waardestijging van hun beleggingen, ook als ze hun aandelen nog niet hebben verkocht. Voor vastgoed en startende ondernemingen geldt in het wetsvoorstel een uitzondering. Investeerders betalen daar pas belasting over wanneer zij hun winst realiseren, bij verkoop.

Techmiljardair

Het wetsvoorstel leidde tot felle kritiek, onder meer van techmiljardair Elon Musk en prins Constantijn. Beleggers zouden hun geld liever in het buitenland steken vanwege de belasting over waardestijging, omdat ze hierbij mogelijk gedwongen zijn bezittingen te verkopen om die belasting te kunnen betalen. Kritiek die ook in de Tweede Kamer was geuit.

Maar het kabinet wilde pas na de maatschappelijke kritiek sleutelen aan het wetsvoorstel dat al voorligt bij de senaat. Al is dat minder rigoureus dan minister Heinen suggereerde. In een vrijdag verzonden Kamerbrief schrijft staatssecretaris Eerenberg dat het huidige wetsvoorstel met een belasting over waardestijging het uitgangspunt blijft. Dat is nodig om de invoeringsdatum van 1 januari 2028 te halen. Als die deadline wordt gemist, loopt de schatkist naar schatting jaarlijks 2,4 miljard euro aan belastinginkomsten mis.

Wel wil het kabinet vanaf 2029 een zogenoemde achterwaartse verliesverrekening invoeren. Daarmee kunnen beleggers verliezen uit een later jaar verrekenen met winst uit een eerder jaar.

Kosten ruim 3 miljard

Dat zou belastingdruk voor beleggers verzachten. Alleen kost de maatregel de staat ook geld: in de eerste vijf jaar loopt het kabinet naar verwachting ruim 3 miljard euro aan inkomsten mis. Hoe dat moet worden gecompenseerd, moet nog worden besloten. Het kabinet wil het geld binnen het vermogensdomein zoeken, wat betekent dat andere vermogensbezitters waarschijnlijk meer belasting gaan betalen.

Daarnaast wil het kabinet kijken of het de definitie van een start-up kan aanpassen. Zo zou de uitzondering voor jonge bedrijven breder toepasbaar kunnen worden.

Dat een achterwaartse verliesverrekening nu ineens wél tot de mogelijkheden behoort, wekt verbazing bij Kamerleden. Toen oppositiepartijen daar eerder voorstellen voor deden, kregen zij volgens onder anderen Grinwis te horen dat aanpassingen „niet mogelijk” waren.

Dat heeft met tijd te maken, zegt de staatssecretaris. Tijdens de behandeling van een wetsvoorstel hebben ambtenaren vaak maar beperkt de gelegenheid om technische voorstellen van de oppositie te onderzoeken. „Snel bekeken leek het niet mogelijk,” zegt hij. „Maar nu er meer tijd is, zien ambtenaren wel mogelijkheden.”

IT-problemen

Wel zijn er nog twee grote hobbels: allereerst de capaciteit van de Belastingdienst. De IT-systemen kunnen maar een beperkt aantal nieuwe maatregelen tegelijk verwerken. Als de verliesverrekening wordt ingevoerd, kan dat uitstel betekenen voor andere fiscale wensen van de Kamer. Daarnaast is er de financiële vraag: waar moet de 3,3 miljard euro vandaan komen? De staatssecretaris werkt aan voorstellen, waar hij instemming voor moet vinden in de Tweede Kamer.

Ook in de coalitie is er ongemak over de gang van zaken. Toen JA21-Kamerlid Hoogeveen CDA-Kamerlid Inge van Dijk vroeg wat zij van Heinens optreden vond, reageerde ze voorzichtig maar duidelijk. „Persoonlijk zouden wij het anders hebben gedaan,” zei ze. Volgens Van Dijk was het beter geweest als de Kamer eerst was geïnformeerd en daarna de pers.

Eerenberg weet het aan „het enthousiasme op het ministerie van Financiën”. Van Dijk kon een rol met haar ogen niet onderdrukken.

Eerste Kamer

Ook als de Kamers het eens worden over de hobbels, is het debat over vermogensbelasting niet klaar. Het wetsvoorstel is bedoeld als tijdelijke regeling, om zo snel mogelijk te voldoen aan een uitspraak van de Hoge Raad uit 2021. Daarin werd geoordeeld dat de toenmalige vermogensbelasting, gebaseerd op fictief rendement, onrechtmatig was.

Het kabinet wil de komende jaren werken aan een vermogensbelasting gebaseerd op winst bij verkoop van beleggingen, zo staat in het coalitieakkoord,. Ook díé switch kost geld en ook dáárvoor heeft de coalitie nog geen financiële dekking gevonden. Intussen gaat de senaat gewoon verder met de behandeling van het wetsvoorstel, besloot deze dinsdagmiddag in een commissievergadering. Ook al wordt de wet mogelijk nog aangepast. In dat geval is een zogenoemde novelle nodig: een wijziging van een wetsvoorstel dat al wel door de Tweede Kamer is aangenomen maar nog niet door de Eerste Kamer. Deze wacht doorgaans met afhandeling van het oorspronkelijke wetsvoorstel, totdat de Tweede Kamer de novelle heeft aangenomen. Volgende week dinsdag moet staatssecretaris Eerenberg langskomen voor een toelichting in de senaat.