Veel meer aanvragen van ‘schijnouders’, aanpak kabinet komt nog niet van de grond

2 uren geleden 1

Vreemdelingen van buiten de EU laten hun kind steeds vaker erkennen door een onbekende Nederlander in een poging verblijfspapieren te krijgen. De strafrechtelijke aanpak hiervan die het nieuwe kabinet beloofd heeft, komt vooralsnog niet van de grond. Dit blijkt uit interne stukken van het ministerie van Justitie en Veiligheid die NRC heeft ingezien. De stukken zijn opgesteld ter voorbereiding op een brief aan de Tweede Kamer.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) signaleert dat het vermoeden van misbruik via schijnerkenningen de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Waar de dienst eerder jaarlijks enkele „tientallen” mogelijke frauduleuze kind-erkenningen signaleerde, ging het in 2024 om 250 meldingen en afgelopen jaar zelfs om 410. De meldingen worden gedaan door onder meer gemeenten of ambassades of komen uit dossieronderzoek van de IND.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid bevestigt het toegenomen misbruik en de genoemde aantallen, maar heeft hier geen „eenduidige” verklaring voor. Mogelijk spelen meerdere oorzaken een rol, variërend van „veranderingen in de aard en omvang van het misbruik” tot en met toegenomen „alertheid bij betrokken organisaties”.

Hoe vaak daadwerkelijk misbruik wordt gepleegd, is niet bekend

In 2017 deed het Europees Hof van Justitie een uitspraak die bepaalde dat een ouder van buiten de EU recht kan hebben op een verblijfsvergunning in Nederland als deze persoon de zorg draagt voor een minderjarig Nederlands kind. Zo kan een Marokkaanse moeder wier kind erkend is door een Nederlander, ook aanspraak maken op verblijf in Nederland.

De impact van de uitspraak was groot: waar het jaar voor het arrest 93 aanvragen werden ingediend, ging het de jaren erop om duizenden aanvragen, waarvan een groot deel wordt goedgekeurd. Hoe vaak daadwerkelijk misbruik wordt gepleegd, is niet bekend. NRC schreef vorig jaar over een Surinaams-Nederlandse man die wordt gekoppeld aan 47 aanvragen, en een andere man die 25 baby’s heeft erkend bij 17 verschillende vrouwen.

Strafrechtelijke vervolging

In het coalitieakkoord van premier Jetten (D66) van januari dit jaar staat dat personen die een kind uitsluitend erkennen om de ander aan verblijfsrecht te helpen, strafrechtelijk moeten worden vervolgd. Maar dit blijkt in de praktijk erg lastig. De aanpak van het kabinet gaat stroef, blijkt uit de ministeriestukken. Het kabinet onderzoekt of de bestaande strafbepalingen, zoals valsheid in geschrifte of mensensmokkel, voldoende zijn. Maar dit is eerder ook al onderzocht. En uit onderzoek van het OM bleek al dat vervolging voor valsheid in geschrifte zich niet richt op de schijnerkenning zelf, maar op het verstrekken van verkeerde informatie bij de erkenningsaanvraag. Verder zijn er, volgens het OM, weinig andere opties voor vervolging.

De bewijslast ligt bij de overheid, en die is in de praktijk moeilijk rond te krijgen

Het tegengaan van misbruik wordt bemoeilijkt doordat een erkenner niet de biologische ouder van een kind hoeft te zijn. Stiefouders, pleegouders of andere verzorgers mogen ook een kind erkennen. Verder is het bijna onmogelijk om te bewijzen dat een erkenner iemand alleen wilde helpen aan verblijfspapieren en niet handelde uit betrokkenheid bij het kind. De bewijslast ligt bij de overheid, en die is in de praktijk moeilijk rond te krijgen. In het verleden hebben gemeenten geprobeerd erkenningen via deze weg te weigeren, maar die werden teruggefloten door de rechter.

Ook het terugdraaien van frauduleuze erkenningen is ingewikkeld, blijkt uit de ministeriestukken. Het Openbaar Ministerie is de komende weken van plan drie zaken in te dienen bij de civiele rechter, waarvan ze denkt te kunnen bewijzen dat die uitsluitend dienden om verblijfsrecht te krijgen. Als de rechter dit ook vindt en de erkenningen vernietigt, vervalt ook het verblijfsrecht voor het kind en de ouder. Het kabinet wil zo een precedent te scheppen voor toekomstige zaken. OM en IND hopen zo een vaste werkwijze te ontwikkelen waarbij de rechter een erkenning vernietigt als die uitsluitend bedoeld is voor verblijfsrecht. Of dit lukt is maar de vraag, want ook hier geldt: het is lastig om te bewijzen dat een aanvraag alleen gericht is op het krijgen van verblijfsrecht.

Gemeenteloketten zijn de zwakke plek

De signalering van mogelijk misbruik wil het kabinet ook verbeteren. Zwakke plek zijn de gemeenteloketten. Bij iedere gemeente in Nederland kan een erkenning aangevraagd worden. Fraudeurs kunnen zo ‘shoppen’ tussen gemeenten en een frauduleuze aanvraag indienen bij een gemeenteloket waar deze praktijk minder bekend is. In België kan dit niet. Daar gelden strenge regels: een erkenning kan alleen plaatsvinden in de geboorteplaats van het kind, de woonplaats van de moeder of die van de erkenner. Het kabinet onderzoekt of het aantal gemeenten waar de aanvraag wordt ingediend, ook in Nederland beperkt kan worden.

Ambtenaren van de burgerlijke stand krijgen daarnaast extra training in het herkennen van signalen van schijnouderschap. Sinds deze maand kunnen zij ook hulp inschakelen van een speciaal expertiseteam van onder meer de IND, gemeenten en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. Zij krijgen een ‘indicatorenlijst’ waarop signalen van schijnouderschap staan. Maar dit soort lijsten circuleren al langer en hebben tot nu toe weinig opgeleverd. De genoemde signalen zijn bovendien soms vaag.

Een woordvoerder van asielminister Bart van den Brink (CDA) zegt dat het kabinet via „een bredere aanpak” misbruik via schijnerkenningen tegen wil gaan, strafrechtelijke vervolging is daarvan een onderdeel. Hoe dit er in de praktijk uitziet en of deze aanpak lastig van de grond komt, zegt het ministerie niet.