Verminderde luchtvervuiling versnelt de opwarming van de aarde, vooral in China

Niet alle uitstoot zorgt voor opwarming van de atmosfeer, een deel koelt de aarde juist af. Hoe groot dat effect is, wordt steeds duidelijker nu de Chinese industrie in een rap tempo verduurzaamt – in navolging van Europa en de VS. De afgelopen jaren zorgde schonere lucht nergens voor zoveel extra zonnestraling als in China, blijkt uit een maandag verschenen onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

Vervuilde luchten hebben de afgelopen decennia een belangrijk deel van het broeikaseffect gemaskeerd. Broeikasgassen zoals CO₂ houden de warmte van de zon vast in de atmosfeer, waardoor de aarde opwarmt. Aerosolen doen het tegenovergestelde. Dat zijn kleine stofdeeltjes of druppels die in de lucht zweven en net als broeikasgassen vaak het gevolg zijn van fossiele brandstoffen. Aerosolen zorgen ervoor dat meer wolken kunnen ontstaan die het zonlicht terugkaatsen. Ze reflecteren ook zelf zonnestraling terug de ruimte in.

Van 2013 tot 2023 zorgde China met het terugdringen van aerosolen voor meer extra opwarming dan alle andere landen bij elkaar opgeteld. Wereldwijd resulteerde de schonere Chinese lucht in een toename van 0,07 watt zonnestraling per vierkante meter. Dat is een aanzienlijke hoeveelheid energie, een veelvoud van het totale energieverbruik van de mensheid. De opgetelde afname van aerosolen van alle andere landen zorgde in diezelfde periode voor een toename van slechts 0,05 watt zonnestraling per vierkante meter.

„China is een lange tijd heel vies geweest, met veel uitstoot van aerosolen en een slechte luchtkwaliteit in de steden”, zegt Herman Russchenberg, wetenschappelijk directeur van het climate action-programma van de TU Delft. Nu dat verandert, is het niet verrassend dat de lucht snel veel schoner wordt, legt hij uit. „En China is een groot land, dus dat heeft direct veel impact.”

Effect van aerosolen is zeer lokaal

De toegenomen zonnestraling door de schonere lucht betekent dat we „een stapje extra zullen moeten zetten met het terugdringen van broeikasgassen”, zegt Russchenberg. „Het beleid is vaak gericht op CO₂-emissies die we willen terugdringen. Er wordt onvoldoende rekening gehouden met de extra impact van een schonere lucht.”

„Aerosolen zijn de grootste onzekerheid in de klimaatmodellen”, zegt ook Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaatinteracties aan de Universiteit Utrecht. „Wat de broeikasgassen doen, zoals methaan, lachgas en koolstofdioxide, is veel beter bekend.” De hoeveelheid aerosolen varieert per locatie en ook van tijd tot tijd. Het grootste deel valt na verloop van tijd weer met regen terug naar aarde. Daardoor is het effect moeilijker in kaart te brengen.

Daarnaast is het effect van aerosolen op binnenkomend zonlicht niet altijd hetzelfde. Lichtgekleurde stofdeeltjes zoals zwavel reflecteren zonlicht, terwijl andere donkere deeltjes dat juist kunnen absorberen. Aerosolen zorgen ook voor grotere en wittere wolken, omdat waterdam dankzij de deeltjes kan condenseren. Maar welke wolken precies hoeveel zonlicht reflecteren, wordt nog onderzocht. Onder aan de streep is echter wel duidelijk, zegt Velders, dat de afname van aerosolen zorgt voor een verdere opwarming van de aarde. „En blijkbaar levert de afname in China daar op dit moment de grootste bijdrage aan.”