Vleesvervangers worden gezien als minder ‘mannelijk’ dan echt vlees

De meeste Nederlanders weten zo langzamerhand wel dat minder vlees eten gezond is, een boodschap die de overheid al jaren uitdraagt. Maar hoewel de verkoop van plantaardig voedsel toeneemt, daalt de verkoop van vleesvervangers sneller dan die van vlees. Hoe komt dat?

Een groep Britse en Duitse psychologen geeft dit antwoord: plantaardige vleesvervangers worden gezien als niet ‘mannelijk’ genoeg. Dat blijkt uit een uitgebreid onderzoek dat wordt gepubliceerd in het septembernummer van wetenschappelijk tijdschrift Social Psychological and Personality Science.

In twee experimenten lieten de psychologen in totaal bijna 1.400 mensen (onder wie geen vegetariërs of veganisten, en iets meer dan de helft vrouwen) foto’s zien van gerechten als taco’s, hamburgers en gehaktballetjes. Iedereen kreeg drie foto’s waar ‘vlees’ bij stond en drie waar ‘plantaardig vlees’ bij stond, maar de labels wisselden zodat de helft van de deelnemers een bepaald gerecht als vlees zag en de andere helft hetzelfde gerecht als vleesvervanger. Zo konden de onderzoekers kijken wat het effect van de labels was, los van de foto’s.

Gemiddeld beoordeelden mensen vleesvervangers als onaantrekkelijker, als minder ‘masculien’ en als iets waarvan ze zich wilden distantiëren en minder mee gezien wilden worden dan vleesgerechten. Dat was nog sterker het geval voor mensen die hoger scoorden op een seksismevragenlijst (met items als ‘de meeste vrouwen interpreteren onschuldige opmerkingen als seksistisch’ en ‘de meeste vrouwen waarderen niet ten volle wat mannen allemaal voor hen doen’).

Mannen wilden zich over het algemeen graag distantiëren van gerechten die ze als minder mannelijk beoordeelden, of ze nu hoog of laag scoorden op de seksismevragenlijst. Vrouwen wilden zich vooral distantiëren van de minder mannelijke vleesvervangers als ze er sterk seksistische opvattingen op na hielden (tradwife-style).

De onderzoekers concluderen dat negatieve oordelen over zulke vleesvervangers niet alleen samenhangen met de producten zelf (al hebben ze niet onderzocht welke ervaringen mensen ermee hadden), maar ook met ideeën over gender en de symbolische waarde van vlees. In de westerse wereld wordt vlees geassocieerd met mannelijkheid, aldus de psychologen. Vlees symboliseert kracht en dominantie. In Nederland eten mannen inderdaad ruim anderhalf keer zoveel vlees als vrouwen, en vrouwen ruim anderhalf keer zoveel vleesvervangers als mannen.

De onderzoekers doen een suggestie hoe vleesvervangers gepromoot kunnen worden door ze nadrukkelijk te presenteren als onafhankelijke keuze, in lijn met het idee dat een echte man autonoom kiest. Of dat werkt is de vraag. Eerder onderzoek liet zien dat mannen die zich als ‘echte vleeseters’ identificeren zich niet eenvoudig tot plantaardig voedsel laten verleiden. Mogelijk liggen de kansen om mensen vleesvervangers te leren eten daarom eerder in de kindertijd, schrijven de onderzoekers. Uit onderzoek blijkt dat kinderen vaker tegen vlees eten zijn, of ambivalent erover, dan volwassenen.

Het onderwerp van het Brits-Duitse onderzoek doet misschien denken aan de ‘vleeshuftersfraude’, die hier vijftien jaar geleden opzien baarde. Nederlandse psychologen beweerden dat hun onderzoek aantoonde dat vleeseters egoïstischer en minder sociaal waren. Het bleek bedrog, de data voor het onderzoek waren gefingeerd.

Dat betekent niet dat onderzoek naar ‘vlees eten’ op zichzelf al verdacht zou zijn. Het is integendeel een bloeiend onderzoeksgebied in de psychologie. Daarbij is de focus al jaren geleden verschoven van de vraag waarom mensen vegetariër worden naar de vraag waarom mensen eigenlijk vlees eten en hoe dat minder kan. Daarbij wordt gewezen op de gezondheidsnadelen van(veel) vlees eten en andere schadelijke effecten: klimaatopwarming, ontbossing, antibioticaresistentie en de verspreiding van infectieziekten, en grootschalig dierenleed.