Voorjaarsmoeheid is een broodje aap-verhaal

Zodra de dagen weer langer worden en de zon begint te schijnen, duikt de term voorjaarsmoeheid weer op. Veel mensen klagen dat ze zich in het voorjaar futloos voelen, alsof hun lichaam moeite heeft om uit de winterstand te komen. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat dit waarschijnlijk helemaal niet bestaat.

Het is geen toeval dat de webwinkels van Holland & Barrett en A. Vogel bovenaan staan als je googelt op voorjaarsmoeheid. Een studie van slaaponderzoekers uit Zwitserland laat zien dat er geen enkel meetbaar bewijs is dat mensen in de lente vermoeider zijn dan in andere seizoenen.

Voor slaaponderzoeker Christine Blume van de University of Basel begon het allemaal met een vraag die keer op keer door journalisten werd gesteld. “Als de dagen langer worden, gaat mijn telefoon steeds vaker”, vertelt ze. “Journalisten willen telkens weer weten wat voorjaarsmoeheid precies is.”

Op zoek naar het antwoord

Tot voor kort moest ze het antwoord schuldig blijven. Er bestonden nauwelijks studies die het verschijnsel echt hebben onderzocht. “Dat vond ik altijd erg onbevredigend”, zegt Blume. Ze besloot daarom samen met slaaponderzoeker Albrecht Vorster van het Inselspital Bern het fenomeen zelf onder de loep te nemen.

De onderzoekers volgden een jaar lang 418 deelnemers via een online enquête. Vanaf april 2024 kregen de deelnemers elke zes weken vragen over hun vermoeidheid in de afgelopen vier weken, hun slaperigheid overdag en de kwaliteit van hun slaap. Zo lukte het om veranderingen tussen de seizoenen in kaart te brengen. Aan het begin van het onderzoek gaf ongeveer de helft van de deelnemers aan dat ze last hadden van voorjaarsmoeheid. Dat zou dus ook zichtbaar moeten zijn in de metingen.

Broodje Aap

Maar dat gebeurde niet. “Als voorjaarsmoeheid een echt biologisch verschijnsel was, zou het zichtbaar moeten worden in de overgang van winter naar lente”, vertelt Blume. “Het lichaam moet zich dan immers aanpassen aan de snel langer wordende dagen.” Uit de gegevens kwam geen enkele correlatie rollen. De veranderingen in daglengte bleken geen invloed te hebben op de gemeten vermoeidheid. Ook tussen verschillende maanden of seizoenen vonden de onderzoekers geen significante verschillen.

Cultureel concept

Het verschil tussen wat mensen denken te ervaren en wat de data laten zien, wijst richting een andere verklaring: voorjaarsmoeheid is waarschijnlijk vooral een cultureel concept dat zichzelf in stand houdt. Omdat het begrip zo bekend is, letten mensen in het voorjaar extra op hun vermoeidheid en schrijven ze die sneller toe aan voorjaarsmoeheid. Daardoor bevestigt het verschijnsel zichzelf steeds opnieuw. Ook verwachtingen lijken een rol te spelen.

“In de lente hebben veel mensen het gevoel dat ze actiever moeten zijn en van het mooie weer moeten profiteren”, legt Blume uit. “Als dat niet lukt, kan er een kloof ontstaan tussen wat je verwacht en hoeveel energie je daadwerkelijk hebt.” En dan komt een simpele verklaring goed van pas. “Voorjaarsmoeheid is een excuus dat sociaal volledig geaccepteerd is.”

Meer slaap in de winter

Dat betekent niet dat seizoenen helemaal geen invloed hebben op ons energieniveau. Uit eerder chronobiologisch onderzoek blijkt dat mensen in de donkere wintermaanden vaak iets meer slapen en zich vermoeider voelen. Dat komt waarschijnlijk doordat onze biologische klok, het interne systeem dat het slaap-waakritme regelt, in de winter een iets langere biologische nacht produceert.

“Maar dat betekent eigenlijk dat we ons fitter zouden moeten voelen wanneer de dagen weer langer worden”, aldus Blume. In de zomer gebeurt juist het tegenovergestelde van wat je zou verwachten. Mensen slapen dan vaak korter, bijvoorbeeld omdat ze ’s avonds langer buiten zijn of vrienden zien. Toch voelen ze zich daardoor niet vermoeider.

Wat helpt tegen een lentedip?

Voor mensen die zich in het voorjaar toch sloom voelen, heeft Blume een simpel advies: ga naar buiten. Voldoende daglicht, regelmatig bewegen en genoeg slaap zijn volgens haar de beste manieren om je energieniveau op peil te houden. En als journalisten dit jaar weer bellen met vragen over voorjaarsmoeheid? Dan heeft Blume eindelijk een nieuw antwoord klaar: het verschijnsel zit waarschijnlijk vooral tussen onze oren.