VS gaven razendsnel 100 miljard aan heffingen terug, maar openen tegelijk een nieuw front in de handelsoorlog

Het zijn duizelingwekkende getallen die de Amerikaanse douane begin augustus bekendmaakte. Sinds 20 april, toen de Amerikaanse douane een internetportaal voor bedrijven opende in reactie op de door het Hooggerechtshof onrechtmatig verklaarde heffingen, is ruim 252.000 keer een aanvraag ingediend om illegaal geïnde heffingen terug te vragen. Daarvan zijn er 178.213 goedgekeurd. Die goedgekeurde aanvragen betreffen ruim 25 miljoen individuele importheffingen. Ze tellen op tot 128,68 miljard dollar (111,15 miljard euro) aan „potentiële en gecertificeerde terugbetalingen”, aldus de douane.

Van dit totaal was eind vorige maand voor ongeveer 100 miljard dollar (aan terugbetaling en rente) de beoordeling voltooid en doorgestuurd naar het ministerie van Financiën. De bedragen die de Amerikaanse overheid aan illegale heffingen terugbetaalt, zo blijkt uit weer een ander document, zijn de laatste drie maanden hoger dan ze aan nieuwe, vooralsnog legale heffingen ontvangt. Alleen al in juni betaalden de VS bijna 50 miljard dollar terug, terwijl die maand 23,6 miljard aan (andere) importheffingen werd geïnd.

De heffingenoorlog die Donald Trump anderhalf jaar geleden begon met een groot deel van de wereld – wat hij ‘Liberation Day‘ noemde – heeft tot irritatie, administratieve lasten, dalende winstmarges en geopolitieke spanningen geleid. De poging van de president om via importheffingen honderden miljarden aan extra belastingen binnen te harken, en en passant de Amerikaanse industrie concurrerender te maken in de wereldhandel, heeft vooral tot chaos geleid.

Het regent tax refunds

De oorspronkelijke heffingen – op basis van een uit de jaren zeventig afkomstige noodwet, de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) – werden afgelopen februari onwettig verklaard. Trump tuigde snel een nieuwe tijdelijke tariefmuur op, en verving die afgelopen zomer door weer een nieuwe reeks heffingen. Maar de illegale heffingen moesten nog wel worden terugbetaald. Dat kon wel eens maanden tot jaren duren, waarschuwde minister van Financiën Scott Bessent dit voorjaar nog.

De snelheid waarmee de Amerikaanse douane nu bezig is om 166 miljard aan illegale heffingen terug te betalen, heeft velen dan ook positief verrast. Het regent tax refunds in zakelijk Amerika: Nike meldde 986 miljoen dollar te hebben teruggekregen, Apple ontving 2,2 miljard dollar retour, Amazon heeft 600 miljoen dollar ontvangen en verwacht nog meer, en Sony incasseerde 508 miljoen dollar.

Ook Nederlandse bedrijven die via Amerikaanse dochters importheffingen hebben moeten afstaan, rapporteerden in recente halfjaarcijfers over de terugbetalingen. Zo kreeg Heineken al 10 miljoen euro terug en verwacht nog 30 miljoen, bij Philips staat de teller inmiddels op 186 miljoen euro.

Evofenedex, vereniging voor exporterende bedrijven, is positief over de terugbetalingen. „Dat de onterecht geïnde bedragen vrij vlot en soepel worden terugbetaald, is vanzelfsprekend goed nieuws en financieel gezien een meevaller. Toch is enige relativering op zijn plaats: het gaat hier niet om een cadeau van de Amerikaanse overheid. Bedrijven krijgen simpelweg hun eigen geld terug”, aldus Elmar Otten, senior beleidsadviseur internationaal ondernemen.

Snelheid en omvang van de terugbetalingen kunnen niet verhullen dat een groot deel van de ten onrechte geïnde bedragen (nog) niet terug is bij de rechtmatige eigenaren. Alleen importeurs hebben het recht de IEEPA-heffingen terug te vragen. Bedrijven uit bijvoorbeeld Europa of Azië die preventief verkoopprijzen verlaagden om de heffingen aan Amerikaanse zijde deels te compenseren, krijgen geen geld terug. Daarnaast laten de Amerikaanse douanecijfers zien dat grofweg 30 procent van de aanvragen wordt afgewezen, veelal om administratieve redenen. Onduidelijk blijft verder of bedrijven die nu terugbetalingen krijgen, die meevallers doorberekenen aan hun eigen klanten.

De Grote Overslagzwendel

Ondanks de juridische tegenslagen in zijn heffingenoorlog blijft Trump gronden zoeken om handelspartners uit te knijpen. Vorige week verscheen een onderzoek van het Witte Huis met de weinig subtiele titel The Great Transshipment Scam. Vrij vertaald: De Grote Overslagzwendel. Op het omslag een – ogenschijnlijk met AI gemaakte – afbeelding van het paard van Troje.

De centrale boodschap: ruim veertig landen helpen China actief de hoge invoerheffingen te omzeilen die de VS het land hebben opgelegd. China moet over een groot deel van zijn export 50 procent importheffing betalen. Veel andere landen betalen minder, tussen de 10 en 20 procent maximaal. Dat maakt het economisch aantrekkelijk voor China om producten heimelijk via andere landen naar de VS te loodsen.

Het conflict dat Trump met China uitvecht sinds 2018, in zijn eerste termijn als president, heeft ertoe geleid dat de Amerikaanse import van Chinese goederen fors is gedaald. Het handelstekort dat de VS met China hebben, nam ook af – precies zoals Trump wilde. Maar terwijl de Chinese export naar de VS daalde, groeide de uitvoer van ruim veertig andere landen naar de VS bijna omgekeerd evenredig.

Het Witte Huis concludeert nu dat die handelsverschuiving is ontstaan doordat die veertig landen China helpen de heffingen te ontduiken. Trump maakt daarbij onderscheid tussen drie soorten ‘hulp’. De eerste verlenen landen die zelf al veel naar de VS exporteren, zoals Canada, Mexico, Japan en de Europese Unie. Zij ‘verstoppen’ Chinese producten in hun reguliere handelsstromen, aldus de VS. Nederland en België worden expliciet genoemd als grote doorvoerhavens. Landen als Hongarije, Tsjechië, Polen en Roemenië spelen een grotere rol in Chinese productieketens. Zo zijn die landen betrokken bij het afmonteren van Chinese producten of draaien ze op contractbasis productie voor China.

Dan zijn er de landen die vergaand economisch geïntegreerd zijn in de Chinese productie, zoals Brazilië, Indonesië, Turkije en Vietnam. Deze landen combineren „aanzienlijke illegale doorvoervolumes met een diepere integratie in aan China gelieerde toeleveringsketens, grondstoffenvoorziening, productieplatforms, logistieke systemen of regionale omleidingskanalen”.

Ten slotte is er in de Amerikaanse visie een groep landen die weliswaar lagere absolute volumes aan ‘illegale doorvoer’ hebben, maar om andere redenen weer aantrekkelijk zijn voor China. Het gaat dan om landen met bijvoorbeeld goedkope arbeid, vrijhandelszones, toegang tot havens of grenzen, preferentiële toegang tot de VS of beperkte douanecontrole. Zij vormen „aantrekkelijke opportunistische doelwitten” voor China. Het gaat om 24 landen, waaronder Argentinië, Peru, Kenia, de Filippijnen, Oman, Singapore, Zwitserland en de Verenigde Arabische Emiraten.

AI-Grensbewaker

Concrete nieuwe heffingen zijn de veertig landen nog niet opgelegd, maar het rapport spiegelt tarieven van 25, 35 of 45 procent voor. Die potentiële heffing zou de VS 10 tot 100 miljard dollar aan extra inkomsten moeten opleveren. Ook wil Trump een AI-Grensbewaker bouwen, een soort superdouanebeambte. „Elke vrachtbrief, elk scheepvaartmanifest en certificaat van oorsprong moet door een AI-gestuurd netwerk gaan dat nooit slaapt, nooit moe wordt en nooit iets vergeet.” Het tijdperk van ontraceerbare illegale doorvoer is wat Trump betreft voorbij. Voor exporteurs in de veertig landen is de boodschap: bewijs maar dat het geen illegale doorvoer is.

Handelsexpert Simon Evenett is in de nieuwsbrief Global Trade Alert sceptisch over de jongste poging van Trump om diens handelsoorlog nieuw leven in te blazen. „Het doel lijkt ons ervan te overtuigen dat tarieven wel effectief zouden zijn geweest als er geen frauduleuze doorvoer door buitenlandse bedrijven was geweest”, schrijft hij. De beschuldiging van buitenlandse fraude vertroebelt volgens hem het zicht op het onvermogen van het Amerikaanse bedrijfsleven zelf beter te presteren. En, zoals met alle heffingen het geval was: de Amerikaanse consument betaalt uiteindelijk de rekening.