Vuursalamanders blijken onder uv-licht blauwgroen op te lichten

De vuursalamander heeft een verborgen talent: onder uv-licht lichten delen van het lichaam blauwgroen op.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

De vuursalamander is in Europa een bekende verschijning. Met zijn zwarte huid en felgele vlekken is hij moeilijk te verwarren met een ander dier. Toch blijkt deze goed bestudeerde amfibie nog een geheim te hebben: onder uv-licht kan de vuursalamander oplichten in groenblauwe tinten.

Onderzoekers zagen die gloed vooral aan de buikzijde en aan de flanken van volwassen dieren. Ook de gele delen van de huid vielen daarbij op. De fluorescentie zat niet overal gelijk verdeeld, maar verscheen als kleine, lichte spikkels. Onvolwassen dieren lieten dit effect niet zien. Dat wijst erop dat de gloed mogelijk samenhangt met de huidklieren die pas later in het leven goed ontwikkeld zijn. Het onderzoek is te vinden in het tijdschrift Royal Society Open Science.

Biofluorescentie

Het gaat dus om biofluorescentie. Daarbij neemt een stof licht op dat wij niet kunnen zien, zoals ultraviolet licht. Daarna zendt die stof het licht weer uit in een kleur die wel zichtbaar is voor ons. Dat is iets anders dan bioluminescentie, zoals bij vuurvliegjes. Die dieren maken zelf licht aan. De vuursalamander heeft dus een lichtbron van buitenaf nodig. In dit geval kan dat uv-licht van een lamp zijn, maar mogelijk ook natuurlijk maanlicht.

De ontdekking werd gedaan met speciale lampen en camera’s. Onderzoekers bekeken vuursalamanders in Spanje en Duitsland met uv-licht. Daarna onderzochten ze ook de huid, de klieren en de afscheidingen van de dieren in het laboratorium. Daaruit bleek dat de gloed vooral afkomstig is uit de huidklieren en uit de stoffen die de salamander uitscheidt. Die afscheiding bleef zelfs meer dan 24 uur te fluoresceren nadat die op een ondergrond terecht was gekomen.

Leestip: Rups op dieet maakt fluorescerende zijde

De ontdekking is opvallend omdat de vuursalamander al lang wordt onderzocht. “Het is fascinerend dat zo’n goed bestudeerde soort zulke onbekende verschijnselen blijkt te hebben,” zegt onderzoeker Bernat Burriel. “Het herinnert ons eraan dat zelfs de meest bekende dieren geheimen kunnen hebben die pas ontdekt worden als ze op nieuwe manieren worden onderzocht.”

De onderzoekers zagen dat de afscheiding onder uv-licht vooral cyaan en groen oplichtte. Ook onder de microscoop kwam de gloed terug. De sterke fluorescentie zat onder meer in de opperhuid, in de gifklieren en in de grote klieren achter de kop. Daarnaast vonden de onderzoekers aanwijzingen dat vergelijkbare fluorescerende stoffen ook in het bloed aanwezig zijn. Dat zou kunnen betekenen dat de stof via de bloedsomloop naar de klieren wordt gebracht. Echter is dat nog niet zeker. De precieze stof die de gloed veroorzaakt is namelijk nog niet bekend.

Onbekende stof

De onbekendheid van de veroorzakende stof maakt de ontdekking extra interessant. De giftige afscheiding van vuursalamanders wordt al heel lang bestudeerd. Echter laten de onderzoekers weten dat de kennis die we hebben wat betreft die giftige afscheiding niet goed kan verklaren waarom de huidafscheiding fluoresceert. Volgens hen is het dus heel waarschijnlijk dat het gaat om een stof die nog niet eerder gevonden is in een vuursalamander.

Het is vooralsnog ook onbekend waarom de vuursalamander biofluorescerende spikkels heeft. Echter noemen de onderzoekers al wel een aantal mogelijke oorzaken daarvoor. Volgens hen kan de gloed helpen om ’s nachts beter te communiceren met andere vuursalamanders. Teamlid Martin Kaltenpoth zegt: “de aanwijzingen die we hebben gevonden lijken te wijzen op een communicatieve functie. Mogelijk helpen de fluorescerende spikkels om elkaar beter te vinden in een donkere omgeving, of misschien werken ze als een extra waarschuwing om ver weg te blijven.”

Volgens de onderzoekers is de ontdekking vooral belangrijk voor de toekomstige bescherming van de soort. De vuursalamander staat sinds 2022 op de Rode Lijst van de IUCN als kwetsbaar. De soort heeft last van verlies en versnippering van het leefgebied. Meer kennis over zijn gedrag, communicatie en afweer kan helpen om beter te begrijpen wat dit dier nodig heeft.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom salamanders hun ledematen opnieuw kunnen laten groeien en wij niet en Het is oppassen geblazen voor mannetjessalamanders: de vrouwtjes zijn veel giftiger dan zijzelf . Of lees dit artikel: Wat een dikzak: prehistorische megasalamander was zwaarder dan dwergnijlpaard .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: