Waarom het observeren van een zonsverduistering mensen dichter bij de wetenschap brengt

Het zien van een totale zonsverduistering is op zichzelf al indrukwekkend genoeg. Wie tijdens zo’n natuurverschijnsel echter ook nog meedoet aan een echt onderzoek kan daar persoonlijk door veranderen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Dat blijkt uit een nieuwe studie van onderzoekers van North Carolina State University. Zij ontdekten dat mensen die deelnamen aan een burgerwetenschapsproject zich na afloop sterker verbonden voelden met de wetenschap. Het onderzoek is te vinden in People and Nature.

Burgerwetenschap

Als ‘gewone’ mensen meehelpen aan een onderzoek heet dat burgerwetenschap.  Ze verzamelen bijvoorbeeld waarnemingen, tellen dieren of meten het weer. Voor een nieuw onderzoek observeerden 528 deelnemers, van 8 tot 80 jaar oud, het gedrag van dieren tijdens de totale zonsverduistering die in 2024 over Noord-Amerika trok. Sommige deelnemers zagen de zon volledig verdwijnen achter de maan. Anderen zagen slechts een gedeeltelijke zonsverduistering.

De onderzoekers wilden weten wat zo’n ervaring doet met het gevoel en zelfbeeld van burgerwetenschappers. Daarvoor keken ze vooral naar twee onderdelen: ‘science identity’ en ‘science belonging’. De eerste, ‘science identity’, gaat over de vraag of iemand de wetenschap ziet als iets waarmee ze zich identificeren. De tweede, ‘science belonging’, gaat vooral over de vraag of mensen zich ook op hun plek voelen als ze bezig zijn als burgerwetenschapper.

Leestip: Burgerwetenschap in actie: help mee zonnevlammen jagen!

De deelnemers kregen eerst online uitgelegd hoe ze diergedrag konden herkennen. Daarna noteerden ze wat dieren deden voor, tijdens en na het hoogtepunt van de zonsverduistering. Vervolgens vulden de deelnemers vragenlijsten in over hun zelfbeeld en gevoelens jegens de wetenschap.

Uit de resultaten kwam een duidelijk beeld naar voren. Mensen die meededen voelden zich na afloop gemiddeld meer verbonden met de wetenschap. Vooral het gevoel van bewondering speelde daarbij een grote rol. Deelnemers die de volledige zonsverduistering zagen voelden meer bewondering voor de wetenschap dan de deelnemers die maar een gedeeltelijke zonsverduistering zagen. Uit het onderzoek blijkt dat hoe sterker dat gevoel van bewondering was, hoe meer verbonden mensen zich voelden met de wetenschap.

“Door observaties te doen veranderen deelnemers niet alleen wat we weten, maar ook hoe ze zichzelf zien,” zegt onderzoeker Caren Cooper. Volgens haar laat het bestaan van de burgerwetenschap zien dat het beoefenen van wetenschap niet alleen iets is voor deskundigen. Ook de waarnemingen van ‘gewone’ mensen kunnen heel waardevol blijken voor het vergaren van nieuwe kennis.

Onbewust effect

Uit het onderzoek blijkt ook dat het geobserveerde diergedrag een rol kon spelen. Sommige deelnemers legden ongewoon gedrag vast zonder dat ze wisten dat het om ongewoon gedrag ging. Echter lijkt dat een onbewust effect te hebben: uit het onderzoek blijkt dat zij gemiddeld meer bewondering voelden voor de wetenschap dan de andere deelnemers.

Volgens de onderzoekers zijn de resultaten relevant te noemen. De wetenschap kan voor veel mensen als iets afstandelijks voelen. Dit onderzoek laat echter zien dat dat dus echt niet zo hoeft te zijn: voor burgerwetenschappers kan de wetenschap iets heel concreets en persoonlijks zijn.

Volgens medeonderzoeker Adam Hartstone-Rose is dat een belangrijke les. “We willen graag dat mensen geïnteresseerd raken in de wetenschap en later misschien zelf ook een deskundige of burgerwetenschapper worden”, zegt hij. “Daarom is dit onderzoek zo waardevol: het laat zien wat mensen helpt om zich thuis te voelen in de wetenschap.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bomen die een zonsverduistering voelen aankomen? Wetenschappers halen veelbesproken studie onderuit en Waarom een weekend tuinvogels tellen zoveel kan onthullen . Of lees dit artikel: Burgerwetenschapper spoort 34 ultrakoele bruine dwergen zonder bindingsangst op .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: