Zo maak je indruk in het dinotijdperk: deze gevederde draak had een absurd lange staart

Pauwen pronken met hun veren, paradijsvogels doen gekke dansjes en eenden vallen als een blok voor felgekleurde snavels. Vogels doen al miljoenen jaren hun uiterste best om indruk te maken op een partner. Nieuw fossiel onderzoek laat zien dat uitbundige versieringen veel ouder zijn dan gedacht. Maak kennis met een prehistorische vogel en zijn bizarre staart.

Wetenschappers hebben een nieuwe vogelsoort ontdekt met staartveren die twee keer zo lang zijn als zijn lichaam. Ze doopten het dier Plumadraco bankoorum, vrij vertaald de gevederde draak. Volgens hoofdonderzoeker Alex Clark, promovendus aan het Field Museum en de University of Chicago, was de vogel ongeveer zo groot als een hedendaags zangvogeltje. Alleen de fossiele overblijfselen van zijn staart vertellen een heel ander verhaal.

“Het lichaam van Plumadraco was zo groot als een roodborstje, maar zijn staartveren waren bijna dertig centimeter lang, twee keer de lengte van zijn lichaam”, zegt Clark. “Het zijn verhoudingsgewijs de langste staartveren die ooit bij een fossiele vogel zijn gevonden.”

Opvallende veren

De bijzondere vogel leefde zo’n 121 miljoen jaar geleden, in het Krijt. Dat was ruim voor de meteorietinslag die 66,5 miljoen jaar geleden de meeste dinosauriërs uitroeide. Toch behoort Plumadraco officieel ook tot de dinosauriërs. Moderne vogels zijn namelijk de enige dinosauriërs die de ramp overleefden. Clark ontdekte het fossiel tijdens een onderzoeksreis naar het Shandong Tianyu Museum in China. Tussen honderden fossiele vogels viel één exemplaar hem meteen op.

“Ik moest echt even twee keer kijken toen ik die staartveren zag”, vertelt Clark. “Ik onderzoek hoe vogels pronken om partners aan te trekken en deze veren waren zo extreem dat ze haast wel bedoeld moesten zijn voor baltsgedrag.” Samen met collega’s vergeleek hij het fossiel met andere vroege vogelsoorten. Uiteindelijk concludeerden ze dat het om een compleet nieuwe soort ging. De naam Plumadraco bankoorum is een eerbetoon aan vader en zoon Winston en Paul Banko, die zich jarenlang inzetten voor vogelonderzoek en natuurbescherming.

Prehistorische verleider

Zachte weefsels blijven zelden bewaard, dus het is lastig om het geslacht van fossiele dieren vast te stellen. Toch gaat het team ervanuit dat de gevonden exemplaren mannetjes waren. Dit komt door hun overdreven lange staartveren. “Bij moderne vogels zien we dat zowel mannetjes als vrouwtjes opvallende veren kunnen hebben”, legt Clark uit. “Maar zodra die veren extreem lang worden in verhouding tot het lichaam, gaat het meestal om kenmerken die mannetjes ontwikkelen om indruk te maken op vrouwtjes.”

Er zijn bovendien aanwijzingen dat deze vogels hun staart maar beperkt konden gebruiken. Ze konden de absurd lange veren waarschijnlijk alleen op en neer bewegen, gedrag dat vandaag de dag nog steeds voorkomt bij mannelijke vogels tijdens baltsrituelen, maar daar bleef het dan ook wel bij.

Leestip: Een van de laatste titanen: grootste dinosaurus van Zuidoost-Azië ontdekt

Flikkerende veren in het zonlicht

De vorm van de veren verraadt nog meer. De stijve schachten en afgeronde uiteinden suggereren dat de staartpunten tijdens het bewegen een soort flikkerend effect produceerden. Een prehistorische lichtshow dus. Ook over de kleur van de veren is verrassend veel achterhaald.

Met behulp van een draagbare massaspectrometer, een apparaat dat volgens de onderzoekers “een beetje op een sciencefiction-pistool lijkt”, analyseerden ze de chemische samenstelling van het fossiel. Waarschijnlijk waren de veren donkerbruin of zwart. Maar het zou goed kunnen dat de uiteinden opvallende iriserende kleuren hadden, zoals de blauw- en paarstinten die we kennen van mannetjespauwen. Zulke kleuren ontstaan namelijk niet door pigment, maar door microscopische structuren in de veren zelf.

Seksuele selectie is oeroud

De ontdekking laat zien dat vogels al extreem lang evolueren onder invloed van seksuele selectie: het proces waarbij opvallende kenmerken ontstaan omdat partners die aantrekkelijk vinden. “Dit fossiel laat beter dan welke andere fossiele vogel dan ook zien dat vogels al ontzettend lang extravagante kenmerken ontwikkelen om partners aan te trekken”, besluit Clark. “Deze vondst doet vermoeden dat vrouwelijke partnerkeuze al meer dan 120 miljoen jaar een enorme invloed heeft op hoe vogels eruitzien en zich gedragen.”

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: