Vuurwerk uit stadions bannen? Afspraken genoeg, maar niemand voelt zich verantwoordelijk, stelt onderzoek daags na zeven gewonden bij Cambuur – Feyenoord

Sjouke Havinga (53) deed zondag bij de wedstrijd SC Cambuur-Feyenoord iets wat hij nooit eerder had gedaan. Sinds zijn zestiende heeft hij een seizoenskaart bij de Leeuwarder club en dit keer verliet hij voortijdig de wedstrijd.

Havinga zat zondag op de tribune, toen het stadion zich aan het begin van de eerste helft plots vulde met rook. Hij zag hoe Feyenoord-hooligans met zwarte bivakmutsen vuurwerk gooiden naar de naastgelegen tribune met thuissupporters. Zeven toeschouwers raakten gewond. „Ik was niet eens het meest verrast door het vuurwerk, maar wel door dat het uitvak niet werd leeggeveegd en dat de wedstrijd uiteindelijk gewoon werd doorgespeeld.”

Tijdens de rust had Havinga, in het dagelijks leven vertegenwoordiger van machines om kaas mee te snijden, en voorzitter van amateurclub Wykels Hallum, zijn vrienden aangekeken. Vinden we dit nog leuk? Ze hadden het hoofd geschud en hun fietsen gepakt. „Op de terugweg voelde ik me gefrustreerd, die hooligans komen hier gewoon mee weg.”

Ongemakkelijk

Het Feyenoordvuurwerk bij Cambuur is de nieuwste episode in een lange lijst. De voorbije drie seizoenen is in ruim een op drie Nederlandse wedstrijden in het betaald voetbal vuurwerk afgestoken, een verbod ten spijt. Dat blijkt uit een maandagavond gepubliceerd rapport van het Auditteam Voetbal en Veiligheid, een onafhankelijk samenwerkingsverband dat vuurwerk in het voetbal een jaar lang onderzocht. Het orgaan adviseert gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, de voetbalbond KNVB en voetbalclubs.

Wat blijkt: het terugdringen van vuurwerk in stadions zit ‘m niet in een tekort aan „goede voornemens”. Al in 2018 werden landelijke afspraken gemaakt. Maar deze worden „niet of nauwelijks uitgevoerd”, zegt Michel Bezuijen, burgemeester van Zoetermeer en voorzitter van het Auditteam in een toelichting aan NRC.

Dat komt omdat geen van de betrokken partijen zich écht verantwoordelijk voelt, luidt het rapport. Wie welke verantwoordelijkheid draagt is „onvoldoende” duidelijk. Afspraken worden „niet consequent nagekomen”. Partijen spreken elkaar bovendien „onvoldoende” aan. Dit alles zorgde voor „onvoldoende vooruitgang”. De plannen om vuurwerk het betaald voetbal te bannen zijn „een papieren werkelijkheid geworden”.

Ook Bezuijen zag de beelden van een Cambuurstadion bedwelmd door rook. „Ik had net het rapport gelezen, dat was al af, en dacht: jeetje, dit past wel in het beeld.” Het Auditeam besloot eerder naar buiten te te treden met zijn conclusies dan gepland. „Het voelde ongemakkelijk het voor ons te houden.”

Elke week wel ergens vuurwerk

Voorvallen zijn er dus te over, ook vóór ‘Cambuur’. Twee weken geleden legde NAC 24 stadionverboden op vanwege een vuurwerkincident bij een wedstrijd tegen SC Heerenveen, in mei dit jaar. Eind april werd het duel tussen Cambuur en Vitesse stilgelegd om dat fans van de bezoekers vuurwerk op het veld gooiden. ‘Sfeeracties’, waarbij vuurwerk wordt afgestoken zonder anderen ermee te bekogelen, zijn er bijna elke week wel ergens.

Afschuw daarover is er in de buitenwereld regelmatig, zoals bijvoorbeeld na Ajax-FC Groningen eind vorig jaar. Daar werd zo’n enorme hoeveelheid vuurwerk afgestoken dat de wedstrijd definitief werd gestaakt. Het vuurwerk kwam het stadion in nadat fans in het stadion een nooduitgang forceerden en anderen binnenlieten. „Een gitzwarte avond”, noemde algemeen directeur Menno Geelen het nadien.

Het incident kwam Ajax op een straf te staan van voetbalbond KNVB: bij één thuisduel moesten de bewuste vakken leeg blijven. In de weken nadien gingen Ajax en de politie op zoek naar mogelijke daders. Inmiddels is duidelijk dat 24 supporters een stadionverbod hebben gekregen. Drie van hen werden aangehouden door de politie vanwege hun prominente rol.

Over hoe dat opsporingsproces verliep, en welke maatregelen de club nam om herhaling te voorkomen, wil Ajax weinig kwijt. „Dan laat je je in de keuken kijken, en daar verzinnen zij dan ook weer iets op”, aldus een woordvoerder.

‘Onderdeel van supporterscultuur’

Wat het lastig maakt, zegt Den Bosch-directeur Tommie van Alphen, is dat een klein, maar fanatiek deel van de fans vuurwerk als „onderdeel van de supporterscultuur” ziet. In februari van dit jaar kreeg de club van de voetbalbond een sanctie opgelegd, omdat fans vuurwerk afstaken bij een competitie en een bekerduel. „En ze delen het via social media, en dan proberen ze elkaar te overtoepen: wie kan het nog gekker?”

Het meebrengen van vuurwerk naar een stadion is gemakkelijker dan de buitenwereld vaak denkt, weet Van Alphen. Omdat beveiligers wettelijk gezien alleen oppervlakkig mogen fouilleren bij binnenkomst. „Dus als ik iets in mijn onderbroek verstop, dan vind je dat niet. En veel vuurwerk is kleiner dan je denkt: het is superlastig om dat buiten je stadion te houden.”

Veel moeilijker is het om vervolgens de daders op te sporen, zegt hij. Want de meeste Nederlandse stadions, ook dat van FC Den Bosch, hangen tegenwoordig vol met camera’s, maar de supportersgroepen in kwestie zijn er bedreven in daaraan te ontsnappen. „Dat is ook waarom ze allemaal zwarte kleding dragen, soms exact dezelfde broek en schoenen.”

Een club als Feyenoord zou precies moeten weten welke 750 fans mee waren naar het uitduel in Leeuwarden, zegt Frank Kriellaars, voorzitter van belangenvereniging Supporterscollectief Nederland. „Want je moet je als supporter registreren bij de club om een kaartje te kunnen kopen.” Maar wié zich in het uitvak misdroeg, dat is volgens hem veel lastiger om vast te stellen.

Want op de tribunes doen die bezoekers er alles aan om verwarring te zaaien. Ze gebruiken een spandoek om onder weg te duiken, verhullen zich achter rook, ruilen kleding met anderen, zetten een bivakmuts op en verwisselen van plek. „Zie dan nog maar eens te bewijzen wie welke bivakmuts op heeft”, aldus Kriellaars.

Van Alphen weet uit de praktijk hoe ingewikkeld dat is, en ook hoe veel werk dat een kleine club als Den Bosch bezorgt. Het is een kwestie van beeld voor beeld terugspoelen, van het moment dat het vuurwerk werd afgestoken, naar het moment dat de poorten van het stadion opengingen, zegt hij. „En dan zoeken naar petjes, veters, oorbelletjes.” Op die manier kon Den Bosch vijf daders met zekerheid herkennen. Zij kregen een stadionverbod.

Bij incidenten richt de blik zich meteen naar clubs. Maar het is eigenlijk ondoenbaar om zoveel verantwoordelijkheid bij zulke relatief kleine organisaties neer te leggen, stelt Paul Depla, burgemeester van Breda en lid van de regiegroep Voetbal en Veiligheid en de Nederlandse Sportraad. „Clubs krijgen aandacht alsof het multinationals zijn, maar qua organisatie zijn het midden- en kleinbedrijven. De harde kern hooligans is soms beter georganiseerd dan de club zelf.”

Depla pleit voor overheidsingrijpen. „Als het de samenleving wat waard is dat clubs de baas in hun eigen stadion blijven, moeten we investeren in bijvoorbeeld een nationale veiligheidsorganisatie die clubs kan helpen met opsporing.”

De verscheurdheid van een directeur

Op het Feyenoordvuurwerk bij Cambuur werd vanuit de KNVB meteen vol afschuw gereageerd. Maandag voegde de bond daaraan toe dat de onafhankelijk aanklager voetbal het incident onderzoekt, waarna mogelijk geldboetes en stadionverboden volgen. Cambuur meldde dat de zoektocht naar de daders inmiddels in volle gang is, en dat de club uit Leeuwarden aangifte tegen hen zal doen zodra hun identiteit is vastgesteld.

Voor Feyenoord leek het voorval als een verrassing te komen. „Normaal hoor je vooraf nog weleens wat, maar dat was dit keer ook niet het geval”, zei directeur Robert Eenhoorn zondag na afloop voor de camera’s van ESPN. Eenhoorn was daar verschenen om een statement te maken, zei hij. „Dit is waardeloos”, herhaalde de bestuurder meermaals.

Vuurwerk tijdens de wedstrijd Ajax-FC Groningen vorig jaar november ter nagedachtenis van een overleden Ajax-supporter.

Foto Olaf Kraak/ANP

Als de club erin slaagt de daders vinden, dan „zullen ze een stadionverbod krijgen”, voorspelde Eenhoorn. Om daar vervolgens naadloos aan toe te voegen dat het Feyenoord-legioen óók „geweldig” is – de verscheurdheid van een directeur die pas net is aangetreden en zich ook niet meteen wil vervreemden van zijn fanatiekste supporters.

Meer duidelijkheid over hoe fans zo veel vuurwerk het stadion in konden brengen, laat voorlopig op zich wachten. In een reactie op vragen van NRC laat Feyenoord weten „zeker tot vrijdag nodig te hebben” om een „zo compleet mogelijk beeld te krijgen van wat zich precies heeft afgespeeld”.