Waarom we de klimaatimpact van vliegen structureel onderschatten

Veel mensen denken dat ze geweldig bezig zijn als ze afval scheiden of het licht uitdoen als ze een kamer verlaten, dat valt tegen. Je doet het klimaat pas echt een plezier als je stopt met vliegen. Maar we maken op dit gebied bijna allemaal dezelfde denkfouten, laat onderzoek van de Universiteit van Genève zien.

De studie draait om zogeheten carbon competence: het vermogen om goed in te schatten hoeveel verschillende persoonlijke keuzes bijdragen aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Wie daar goed zicht op heeft, kan effectievere keuzes maken om de uitstoot te verminderen. Toch blijkt uit meerdere onderzoeken dat die kennis bij veel mensen beperkt is, ook als ze zich sterk betrokken voelen bij milieukwesties.

Daardoor wordt de klimaatwinst van relatief kleine maatregelen vaak overschat. Denk aan recyclen of dubbelzijdig printen. Dat zijn nuttige acties, maar de bijdrage aan het verminderen van uitstoot is beperkt. Tegelijkertijd wordt de impact van maatregelen met een veel groter effect, zoals stoppen met vliegen of minder autorijden, vaak onderschat.

32 klimaatacties onder de loep

Voor het onderzoek vulden bijna 3000 mensen een vragenlijst in. Ze kregen 32 verschillende klimaatacties voorgelegd, variërend van maatregelen met een kleine tot een grote impact op de uitstoot van broeikasgassen. Vervolgens moesten ze inschatten hoeveel verschil die acties maken wanneer een gemiddelde persoon ze toepast.

Van de 32 onderzochte maatregelen werden recyclen, het gebruik van gerecyclede materialen, energiezuinige huishoudelijke apparaten kopen, woningisolatie verbeteren en thuiswerken het sterkst overschat. Aan de andere kant werden stoppen met vliegen, leven zonder auto, overstappen op een elektrische auto, langeafstandsvluchten vermijden en groene stroom kopen het meest onderschat.

Leestip: Zorgt een klimaatlabel op het fastfoodmenu ervoor dat consumenten groenere keuzes maken?

Twee denkfouten

De studie wijst op twee psychologische mechanismen die deze verkeerde inschattingen verklaren. De eerste is de availability heuristic. Mensen schatten een maatregel sneller als effectief in als die gemakkelijk in hen opkomt. Acties die veel aandacht krijgen in de media of op school blijven beter hangen en lijken daardoor belangrijker. “In het eerste geval geldt: hoe vaker een actie voorkomt in de media of op school, hoe gemakkelijker die in je gedachten opkomt en hoe groter de kans dat je die als effectief beschouwt”, zegt Mario Herberz, postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Genève.

De tweede denkfout gaat over motivated reasoning. Mensen kennen meer effect toe aan maatregelen die ze zelf al nemen. Dat helpt een positief beeld van zichzelf in stand te houden. “Bij gemotiveerd redeneren hebben mensen de neiging te geloven dat de acties die ze al ondernemen effectiever zijn, omdat die perceptie hen helpt een positief zelfbeeld te behouden”, bevestigt Herberz.

Daarnaast blijkt dat mensen met sterke milieuwaarden de impact van klimaatmaatregelen in het algemeen vaker overschatten. Mensen die beter met cijfers kunnen omgaan, geven daarentegen nauwkeurigere schattingen en zijn minder gevoelig voor deze denkfouten.

Geen oplossing die voor iedereen werkt

De onderzoekers bekeken ook hoe deze misvattingen kunnen worden verminderd. Zo kregen deelnemers onder meer een lijst te zien met maatregelen die veel uitstoot besparen. Daarnaast werd getest of mensen betere inschattingen maken wanneer ze letten op de inspanning die een maatregel kost of op hoe zeldzaam die maatregel is binnen de bevolking.

“De resultaten laten zien dat de effectiviteit van deze interventies aanzienlijk verschilt van persoon tot persoon, vooral afhankelijk van hun vermogen om de gedragskosten of de sociale verspreiding van een actie te gebruiken als aanwijzing voor de werkelijke impact ervan”, zegt Herberz.

“De uitdaging is daarom om bewustwordingscampagnes af te stemmen op verschillende bevolkingsprofielen, zodat deze denkfouten beter kunnen worden gecorrigeerd en mensen vaker kiezen voor klimaatacties en beleid ondersteunen die het meest effectief zijn in het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.”

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: