Welke chipssmaak snack je tijdens het WK voetbal? ‘Doorslikken voor de kleffe hap zich aan het gehemelte vastlijmt’

Cabaretier Theo Maassen zei het begin deze eeuw al, in zijn show Functioneel Naakt: „Er is veel man. Er is zo ontzettend veel. Er is van zoveel dingen veel. Hoeveel soorten chips dat er zijn. Chips! Dat vond ik zo fijn, vroeger, van chips. Vroeger had je alleen paprika… en gewoon.”

Het klopt, er zijn ontzettend veel soorten chips. Veel merken, veel smaken, en ook nog alternatieve bereidingswijzen (zoals hand cooked, oven baked). Paprika en naturel (‘gewoon’) zijn nog steeds de dominante smaken, met cheese-onion, bolognese en patatje joppie als populaire varianten. Daarnaast is er een wildgroei aan steeds andere, steeds nieuwe smaakjes. Je kunt makkelijk meer dan honderd soorten chips in de winkels terugvinden.

De komende periode zal de verkoop van chips flink toenemen, want het WK voetbal is ook het WK snacken en het WK bier drinken. Op basis van gegevens van vorige WK’s voetbal komt de extra omzet van supermarkten uit op ergens tussen de 20 en 70 miljoen euro, afhankelijk van het succes van het Nederlands elftal.

Speciale WK-chips

Onder meer chipsfabrikant Lay’s speelt in op de snackbehoefte van de voetbalsupporter, die van de spanning dan wel van de verveling aan het snaaien slaat. Het merk, onderdeel van voedselgigant Pepsico, is sponsor van het WK en brengt wereldwijd twintig soorten speciale WK-chips op de markt met culinaire landenthema’s. In Nederland is een handvol varianten verkrijgbaar.

„Elke smaak is geïnspireerd op bekende gerechten en culinaire tradities”, laat het bedrijf weten op de vraag hoe de smaken zijn gekozen. Voor het feit dat de resultaten nogal clichématig zijn, heeft Lay’s een disclaimer: „Deze smaken zijn niet bedoeld om een nationale keuken volledig of definitief te representeren.” Argentijnen hoeven zich dus niet te identificeren met de smaak ‘steak’. Hetzelfde geldt voor de Fransen met uiensoep en de Mexicanen met taco. Voor Nederland is ‘patatje-mayo-pinda’ als bekend gerecht uit onze culinaire traditie gekozen. „Een smaakcombinatie die veel consumenten kennen en associëren met Nederland”, verklaart Lay’s.

Dat Italië een WK-smaak heeft, zonder aan het WK mee te doen, is grappig. Maar Lay’s pareert de miskleun met de verklaring dat de smaken „niet strikt beperkt zijn tot de uiteindelijke lijst van deelnemende landen.” Want: „Het doel van de campagne is om de diversiteit van voedselculturen rond voetbal wereldwijd te vieren.”

Zweden houden van ‘bruine boter’

De specials voegen zich in een almaar uitdijend universum aan chipssmaken. Dat is geen typisch Nederlands verschijnsel, de markt voor afwijkende smaken is wereldwijd. Daarbij kun je zien hoe cultureel bepaald de smaken zijn. Op een recente voedselbeurs in Amsterdam stond bijvoorbeeld het Zweedse merk Gardchips met een rek met vijftien smaken, waaronder ‘bruine boter en zeezout’ en ‘bruine boter en rode ui’. Bruine boter, oftewel ‘beurre noisette’ is kennelijk geliefd in Zweden. Zo biedt het eveneens Zweedse Estrella zeventien smaken, waaronder ‘bruine boter & chili’. Het Franse Brets, royaal aanwezig in Nederlandse schappen, biedt veertig smaken, waaronder stoofvlees, zilveruitjes en kerriesaus.

In de eindeloze rij smaken zitten keuzes die de vraag doen rijzen hoe balorig of wanhopig fabrikanten zijn bij het creëren van nieuwe varianten. Want waarom moet chips smaken naar frikandel speciaal, naar hotdog, naar pesto, naar camembert, naar teriyaki, naar Koreaanse barbecue, naar truffel of kebab? Het onuitgesproken antwoord van producenten is dat diversificatie de consument nieuwsgierig houdt en dus winstgevend is. En het is zoals de Hema officieel aangeeft, op de vraag waarom ze ‘hotdog’ en niet hun iconische rookworst als chips-smaak hebben: „Hema blijft vernieuwen en houdt de trends in de gaten”. De smaak rookworst is er overigens wel geweest, maar weer uit de roulatie.

De paradox is dat foto’s van de gelijknamige gerechten op de chips-zakken de consument toeschreeuwen: ga naar de keuken en ga het zelf maken. Maak pasta met pesto, snijd een camembert aan, maar je eigen kipspies teriyaki. Dat we geen zin, geen tijd en/of geen kookkennis hebben en op zoek zijn naar moeiteloos comfort, maakt dat de muren met chipssoorten in de supermarkt maar blijven groeien.

Survival of the fattest

Er is ook een fysiologische verklaring voor het feit dat we geen genoeg krijgen van chips. Want chips is natuurlijk snelvoer en troepvoer (in de treffende vertaling van fastfood en junkfood door vertaler Guido Golüke), maar dat het niet gezond is, weerhoudt maar weinig mensen. Daarvoor is het aangename gevoel dat snacken oplevert te onweerstaanbaar. Vijftien jaar geleden beschreef journalist Michael Moss in een spraakmakend boek hoe de voedingsindustrie de perfecte, onweerstaanbare combinatie van zout, vet en suiker creëert om mensen verslaafd te maken aan snacks. Zodra je een hap van zo’n snack neemt (chips, of chocola of een Oreo), trekt er een golf van gelukzaligheid door je heen en wil je alleen maar meer. De voedselindustrie exploiteert dit onstilbare verlangen, aldus Moss.

Renger Witkamp, emeritus hoogleraar voeding en gezondheid, maakt het voorbehoud dat chips in klinische zin niet verslavend zijn; niet zoals alcohol of drugs. Maar onderzoek maakt wel duidelijk dat ons lichaam is bedraad om vet, zout en suiker grenzeloos te waarderen. „Chips vormen de ultieme combinatie van vet, koolhydraten en zout. Het kietelt de geluksstofjes in ons brein, waardoor we gestimuleerd worden om door te eten.”

De biologische werking is complex, maar het komt er op neer dat die stofjes (endocannabinoïden) in het lichaam uit vet(zuren) worden gemaakt en ons belonen voor het eten van chips. Witkamp: „De evolutionaire verklaring is dat ooit elke maaltijd voorlopig even je laatste kon zijn. Dus degene die snel en veel eten konden eten, waren in het voordeel. Dat was the survival of the fattest, in plaats van the fittest.”

Het goede gevoel bij inname van vette snacks ontstaat doordat de darmen een signaal aan de hersenen afgeven: dat het lekker is en dat meer van hetzelfde welkom is. Witkamp: „De gemiddelde westerse mens heeft voldoende energie om een maand vooruit te kunnen zonder voedsel. Maar in de darmen zeggen de receptoren bij het eten van chips dat je nog niet verzadigd bent en de hersenen krijgen het signaal dat je aan het genieten bent. Want het is ook hedonistisch voedsel, waarbij het gaat om de beleving. Die combinatie bepaalt dat we maar blijven eten.”

Lees ook

Hoe lang bestaat de ‘croquante lekkernij’ eigenlijk al? Een kleine geschiedenis van het wonder dat chips heet

22 smakenNRC’s Grote Chipstest

22Pringles | Burger King Chicken Royal

Goede chips zegt krak. Zo niet Pringles. Pringles is de Vinex-wijk in een koker: identieke van aardappelpuree geperste, zadelvormige schijfjes met een karakteristiek gebrek aan kraakvermogen. Handig voor in de bioscoop, maar verder? In dit geval is de aroma van kipkruiden stevig, maar in de mond landt die smaak niet. Wat je proeft gaat in de richting van het getoaste broodje bij de burger. Snel doorslikken voor de kleffe hap zich aan het gehemelte vastlijmt.

Oordeel 4

21Brets | Kebab

Dikke meh. Bevat minder dan één procent kruiden, en ook gedehydrateerde ui, karnemelkpoeder, basilicum. Op het plaatje een weelderig broodje vlees, sla, tomaat en saus: een fata morgana. Je moet het doen met een laf paprikasmaakje.

Oordeel 4

20Rebel | Chili-citroen

Mooie, doorbakken ogende chips, met groene flinters die groene kruiden beloven. Maar wat een karakterloze hap. Niks geen vuur van de chili en aan de horizon wuift iets citroenigs waar je niet bijkan.

Oordeel 4

19Go Pure | Vegetable Chips

Pastinaak, biet en oranje en paarse zoete aardappel, belooft de tekst op de zak. De geur van de gedroogde groenten is muffig en het is nogal kauwen op deze chips. De smaken zijn groentesoeperig, waarbij het zoet van de pastinaak het best uitkomt. Maar van de koesterende, diepe smaak van biet biedt de chips slechts een slap aftreksel.

Oordeel 4

18De Rit | Chili-limoen. Linzenchips

Een droge hap, met weinig smaak en niet meer dan een aanzet van pit. Het is ook zoeken naar het limoenige zuurtje voor de balans. „Verantwoord snacken met chips gemaakt van linzen”, vanwege „een lager verzadigd-vetgehalte”, zegt verkoper Ekoplaza, maar de 454 kilocalorieën per 100 gram zijn nauwelijks minder dan andere chips.

Oordeel 5

17Pringles | Hot Honey

Bij opening van de koker: een muffe walm. De smaak is iets beter. Het melig-zachte spul bevat een zoetje en doet de lippen branden. Doet dus effectief wat het belooft, maar dit koop je alleen als het je echt niet uitmaakt wat je eet.

Oordeel 5

16Doritos Mexican Style | Taco Flavour

WK-chips. Deze maïsdriehoeken zijn droger dan aardappelchips en hebben een stevig aangezette paprikasmaak, die nogal gewoontjes is. Beetje tam voor wat de Mexicaanse keuken kan zijn.

Oordeel 5

15Hema | Hotdog

Hotdog? Waarom niet rookworst? Als je toch een lijpe smaak wil, neem dan je lijfproduct. Het antwoord: „Hema blijft vernieuwen en houdt de trends in de gaten”. Deze „trendy” chips heeft wel een worstig tintje, maar daar ben je bij je derde schijfje al op uitgekeken. Eerder curieus dan lekker.

Oordeel 5

14Hema | Crispy Chili Oil

Deze kraken als de beste, maar eenmaal verpulverd zijn ze wat droog. De pit neemt de hele mond over, maar het zoete van de chili ontbreekt, dus de smaak blijft vlak.

Oordeel 6

13Lay’s Max | Argentinian Style. Grilled Steak Flavour

WK-chips, met een onbestemde geur en de prima smaak van gerookte paprika. Bij dooreten komen er wat vlezige hints op, maar de kloof met de foto van malse, fijn geportioneerde stukken vlees getooid met groenekruidensaus op de zak is onoverbrugbaar.

Oordeel 6

12Jumbo | Black Truffel

Lekker aardappelig, met voldoende umami-power. Maar truffel? Misschien voor mensen met de neus van een truffelhond. Truffel wordt vermeld als ingrediënt, maar er staat niet bij in welke hoeveelheid (dus minder dan de 0,025 procent bij het merk Rebel?). Ook aanwezig: champignonpoeder, zeezout, uienpoeder. Een claim is ook dat de chips „dik gesneden” zijn. Dat zie en proef je er ook niet aan af.

Oordeel 6

11Lay’s Gourmet | Camembert, Walnoot & Honing

Bij het openen van de zak stoomt een kazig-notige geur je tegemoet. De brosse, harde chips verbrokkelt echter onaangenaam in de mond. Op de tong een zweem van Franse kaas, maar de walnoot en honing spelen verstoppertje.

Oordeel 6

10Lay’s | Holland Style. Patatje-mayo-pinda

Onmiskenbare maar milde pindasmaak, die neigt naar aangebrand. De mayo is in geen velden of wegen te bekennen. Opmerkelijk in de ingrediëntenlijst: zowel „satésaussmaak” als „Dit product bevat geen pinda’s of noten.”

Oordeel 6

9Rebel | Truffel

Kleine, veelal gebroken chipjes, met een truffelige geur, die ook grondig op de tong wordt uitgewreven. De truffelsmaak wordt verdiept door een flinke dosis zout. Bevat „0,025 procent gedehydrateerde zomertruffel”. De zomertruffel, het subtiel smakend en goedkopere broertje van de wintertruffel, kost nog altijd een paar tientjes, maar is dan ook goed voor vierduizend zakken. Zo maak je een luxeproduct voor iedereen betaalbaar.

Oordeel 7

8Croky | Korean bbq

Pikante paprika-uiensmaak, zoetige nasmaak. Prima, aangezien de meest „hete chips” akelig op elkaar lijken en de peper de meeste smaak wegdrukt. Maar die naam. Koreaans? Barbecue? Dat moet een grap zijn. Holler krijg je de marketing niet. Met evenveel recht noemt je dit ‘Mexicaans vreugdevuur’. Dan doe je nog recht aan de 0,1 procent chili habanero, het van oorsprong Mexicaanse pepertje.

Oordeel 7

7Proper | Sweet Sriracha Chilli. Linzenchips

Zacht, gekruld chipje, met bobbelig oppervlak, en groene puntjes peterselie. Gemaakt van vier soorten meel (linzen-, rijst-, maïs-, aardappelzetmeel). De cayennepeper doet je lippen branden. Is ook tikje zoetig. Doet wat het zegt zonder uit te blinken.

Oordeel 7

6Brets | Carbonara

Carbonara is spaghetti met een saus van spek, eieren, kaas en peper. Iets vlezigs, iets kazigs en zelfs iets eierigs haal je er ook wel uit, en dat begint al met een overtuigende geur als je de zak opent. Maar als het niet op de zak stond, zou je nooit bij ‘carbonara’ uitkomen. Knappe imitatie, waarin het geheel minder is dan de delen. Hoe kan dat? Onder andere kaaspoeder, roompoeder en gedroogd varkensvlees (0,05 procent) doen hun werk.

Oordeel 7

5Brets | Yakitori

Deze Franse chipsmaker belooft 100 procent Franse aardappelen. Leuk voor de snobs. In plaats van de vleesspies en het limoenschijfje op de foto krijg je kippenaroma. De smaak is weeïg-zoet en hartig tegelijk, helemaal niet zo gek.

Oordeel 7

4Lay’s | Italian Style. Pizza Margerita. Oven baked. [8]

Heimweechips voor Italië-gangers en fans van het Italiaanse voetbal. De uitschakeling van La Squadra Azzurra in de kwalificatie is een foutje, maar de chips niet. Die is lekker. Vlotte combi van uierig, zoet en tomaterig, en een smaak die niet meteen vervliegt. Kritiekpuntje: het is zoeken naar de oreganovlokken op de foto en op de ingrediëntenlijst. Weerhoudt je niet van dooreten.

Oordeel 8

3Brets | Pesto Mozzarella

Basilicum staat op de ingrediëntenlijst en dat proef je zowaar. Zeldzaam, dat de naam van een vreemde variant wordt waargemaakt door het product zelf. Dan vergeten we even dat de mozzarella niet meedoet. Er zit wel mozzarellapoeder op de chips, voor de gelukkige vinder. Ook kaaspoeder, en dat kazige zingt leuk mee. Een krokante chip die prima in balans is.

Oordeel 8

2Boerderijchips | Pure chips zonder zout

Chips zonder zout? Dat lijkt een heel slecht idee. Maar dit is verassend lekker. De pure, aardse smaak van aardappel gaat mooi rond in de mond en compenseert ruim voor het lawaaierige zout dat chips normaal gesproken overheerst. De meegebakken schilrandjes geven flair en de harde kraak maakt het feestje af. Nog altijd ruim in de calorieën, van de zonnebloemolie, het tweede van de twee ingrediënten. Maar geschikt om de voetbalavond rustig mee te beginnen.

Oordeel 8

1Brets | Friet-Mayonaise

Een klein wonder, de romige smaak van dit chipje. Zachtzoet, goeie crunch en niet te aanmatigend zout. Hint van mosterd. Minder zuur en voller dan de vergelijkbare joppie-smaak. En nergens te fabriekerig of kunstmatig. Toch knap, in deze sector.

Oordeel 8