Werknemers vallen volgens de FNV bijna flauw op de werkvloer. Welke rechten hebben ze?

Vakbondsleden vallen naar eigen zeggen bijna flauw, houden het niet uit in de keuken of hebben een baas die weigert de airco te repareren. Wat zijn onze rechten willen ze van Khalid Azougagh, beleidsadviseur veilig en gezond werken bij vakbond FNV, weten.

Bij de FNV hangen deze smoorhete dagen de usual suspects aan de lijn: oververhitte bouwvakkers en hoveniers. Maar ook mensen met een binnenberoep: detailhandelaren, kinderverzorgsters. FNV doet zelf extra moeite om contact te leggen met arbeidsmigranten, die doorgaans zwaar werk verrichten, maar minder snel klagen uit vrees voor contractontbinding.

Azougagh bezoekt weleens bedrijven waar „helemaal niet” over een hitteplan is nagedacht. Pas als werknemers gutsen van het zweet, wordt een verlegenheidsoplossing bedacht, bijvoorbeeld waterijsjes. Voorbeeldbedrijven kent hij niet, omdat leden alleen bellen als het fout gaat.

De summiere passage in de Arbowet over hitte helpt volgens de FNV’er niet: de temperatuur mag ‘niet nadelig’ zijn voor de gezondheid, staat er. Een slechte zaak, vindt Azougagh, want ook luchtvochtigheid, zonnestraling en windsterkte vormen risico’s. Ander euvel: werkgevers mogen zelf bepalen wat ‘niet nadelig’ is. Werknemers kunnen wel het werk stilleggen als de werkgever geen preventieve maatregelen neemt en je gezondheid in gevaar komt.

Maximale temperaturen worden in de Arbowet niet genoemd, maar een werkgever moet nagaan of werken in de warmte écht noodzakelijk is. Ook dient de werkverschaffer de duur van werkzaamheden te verkorten. Laat werknemers ook af en toe op koelere plekken werken, schrijft de Arbowet voor. Verder moet de werkgever koude dranken en bijvoorbeeld helmen met een nekflap regelen op een werklocatie in de buitenlucht.

Dat spullen op een bouwplaats liggen, betekent niet dat werknemers deze ook gebruiker. Van oudsher speelt machogedrag, bijvoorbeeld in de bouwsector ook een rol, denkt Azougagh. Sommige werklieden namen een rode rug of nek voor lief. Maar, merkt de FNV’er, vakbondsleden vinden afspraken over werken in de hitte steeds belangrijker, blijkt uit een rondvraag van de vakbond. Gelijktijdig met de toename van extreme hitte door klimaatverandering, neemt ook de bewustwording toe.

FNV pleit voor een norm voor hittestress in de Arbowet. De kerntemperatuur van het lichaam mag dan niet boven de 38 graden geraken. Een werkgever heeft dan duidelijke richtlijnen om de zwaarte van het werk aanpassen, zorgen voor meer ventilatie. Jaren geleden deed de Gezondheidsraad een aanbeveling, maar daar heeft Den Haag volgens de vakbond „niets mee gedaan”. Vorige maand vroeg de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) aandacht voor onder meer mensen die buiten werken en vanwege klimaatverandering hogere gezondheidsrisico’s lopen dan andere groepen. België heeft wel een norm.

Een goede werkgever kiest voor serieuzere maatregelen, vindt Azougagh: een aangepast rooster, extra pauzes, „taakroulatie zodat niet telkens dezelfde werknemer in de bloedhitte moet werken”. „Planning en een beetje nadenken kost nu eenmaal tijd, maar op de langere termijn blijven werknemers beter presteren en gezond.” Sommige cao’s schrijven voor dat werknemers eerder mogen beginnen en stoppen bij hitte. Bijvoorbeeld in de glastuinbouw en voor dakdekkers.

29 graden op kantoor

Bij de hitte gaat de aandacht terecht naar stratenmakers en vuilnismannen. Maar heeft iemand op een kantoorplek met 29 graden recht van spreken? „Heel onbehagelijk, maar niet per se gevaarlijk voor de gezondheid. Doorgaans typt men achter een bureau, licht werk. Ook vergaderen is fysiek geen inspannend werk.” De kerntemperatuur van het lichaam zal dus niet teveel stijgen, voorspelt hij. Maar een werkgever moet „natuurlijk wel” nadenken over hoe hij een werknemer „zo goed mogelijk aan het werk kan houden”, zegt hij.

Niet altijd is zichtbaar dat een werknemer gebukt gaat onder hitte. Door medicijngebruik, ziektes, waardoor de lichaamstemperatuur moeilijker te reguleren is. De FNV adviseert deze groep om naar de bedrijfsarts te stappen.

Azougagh heeft nog een gouden tip voor werknemers. Sinds deze maand publiceert het KNMI een hitte-index per gebied in Nederland (één is ‘niets aan de hand’ en tien is ‘extreem gevaarlijk’ voor het lichaam), die ook aandacht heeft voor luchtvochtigheid, zonnestraling, windsterkte. Handig om onder de neus van de werkgever te schuiven, als hij enkel met een waterijsje komt aanzetten.