Wit, geel of oranje, tot de Hulk kwam

Miljoenen jaren lang kenden muurhagedissen in Italiaanse populaties drie varianten; dieren met een witte, gele of oranje keel (de onderste drie op de foto). Het palet was in balans. De ene keer waren er wat meer oranje exemplaren en de andere keer waren de witte in de meerderheid. Maar nooit verdrongen de verschillende kleuren elkaar.

Biologen achterhaalden in eerder onderzoek dat de keelkleur bij deze reptielen wordt bepaald door twee genen die bepalen welk en hoeveel pigment wordt aangemaakt in de pigmentcellen.

Maar in Midden-Italië is het ineens afgelopen met de kleurvariatie. De rode en gele variant zijn er vrijwel uitgestorven, en het verdwijnen van die kleurvariatie breidt zich nu ook uit naar Alpiene hagedispopulaties in het noorden van het land. Het polymorfisme verdwijnt, schrijven onderzoekers deze maand in Science.

De oorzaak is de komst van „de Ongelooflijke Hulk” (op de foto bovenaan), zoals biologen van de Universiteit van Lund (Zweden) de nieuwe variant eerder in een persbericht noemden. De „Hulk” is groter en groener en gedraagt zich agressiever dan de oorspronkelijke muurhagedissen. De variant is ontstaan door een nieuwe mutatie in een heel ander gen dan de genen die het oorspronkelijke pigment tot stand brachten. Het heeft voor de hagedis de loop van zijn evolutie veranderd.

In het artikel in Science beschrijven de onderzoekers deze nieuwe vorm wat wetenschappelijker als muurhagedissen met het ‘nigriventris-syndroom’, oftewel het zwartebuik­syndroom. De mannetjes met een nigriventris-profiel zijn in hun gedrag dominant ten opzichte van concurrenten met het voorouderlijke profiel. Door seksuele selectie heeft deze vorm na verloop van tijd de overhand de gekregen.

De onderzoekers denken dat de nieuwkomer de sociale communicatie tijdens de paring heeft verstoord, waardoor buikkleur bij de partnerkeuze geen rol meer speelt. Dat verklaart volgens hen dat de gele en oranje variant verdwenen terwijl de witte vorm bleef voortbestaan.