Zorg voor een ouder én een puber in huis: de ‘sandwichgeneratie’ is kampioen mantelzorgen

1 uur geleden 1

Nederland wordt steeds meer een land van mantelzorgers. In de tien jaar na 2014 steeg hun aantal van 4,5 miljoen naar ruim 5,6 miljoen mensen, oftewel van 33 naar 39 procent van de bevolking. Vrouwen zijn nog altijd oververtegenwoordigd – 41 procent verleent mantelzorg – maar mannen maakten een inhaalslag: van 28 procent in 2014 naar 37 procent in 2024. Ook de tijd die wordt besteed aan mantelzorg nam toe: van 6,4 uur per week in 2014 naar 7,2 uur per week in 2024. Dat meldt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het donderdag verschenen rapport Mantelzorg in beweging, kerncijfers en trends, 2014-2024.

Het SCP definieert mantelzorg als ‘alle hulp aan bekenden met gezondheidsproblemen’. De meeste mantelzorgers helpen hun ouder wordende vader, moeder of partner. Ze rijden hen naar de huisarts, doen boodschappen, helpen met inname van medicijnen, met douchen, met de administratie.

Het rapport leest als een weerspiegeling van demografische en maatschappelijke veranderingen in de laatste tien, twaalf jaar. Driekwart miljoen 65-plussers kwamen er sinds 2015 bij, onder wie tweehonderdduizend tachtigplussers. Meer gezondheidsproblemen, meer dementie. En conform het overheidsbeleid wonen ook steeds meer ouderen thuis en niet binnen de muren van een zorginstelling. Tegelijkertijd moeten meer mensen baan en mantelzorg combineren: het percentage werkenden nam sinds 2015 toe onder mannen én vrouwen. Bovendien is sinds 2013 de AOW-leeftijd bezig aan een klim. Aan de andere kant: thuiswerken beleefde de laatste tien jaar een sterke opmars. Dat vergemakkelijkt het mantelzorgen waarschijnlijk. „In 2024 werkt een kwart van de werknemers meerdere dagen per week thuis, terwijl in 2014 vrijwel niemand dat deed”, schrijft het SCP.

Kampioen mantelzorgen

Kampioen mantelzorgen zijn de 45- tot 69-jarigen: liefst de helft van hen helpt iemand. Vooral de vijftigers behoren tot de zogenoemde „sandwichgeneratie”, ingeklemd tussen de zorg voor aan de ene kant hun ouder wordende ouders en aan de andere kant hun thuiswonende kinderen, veelal verkerend in puberteit of adolescentie.

Mannen springen zoals gezegd in toenemende mate bij, al moet gezegd dat zij het gat met vrouwen alleen hebben gedicht in de niet-intensieve categorie van maximaal acht uur mantelzorg per week. Vrouwen leveren gemiddeld 7,5 uur per week mantelzorg, mannen 6,9 uur. Mogelijk speelt mee, aldus het SCP, dat vrouwen gemiddeld minder uren werken. Ook zouden vrouwen sneller aanvoelen dat iemand hulp nodig heeft en minder moeite hebben die hulp vervolgens ook aan te bieden, zegt het planbureau op basis van enquêteantwoorden.

Mantelzorgers van 75 jaar en ouder leveren gemiddeld zelfs 15 uur hulp per week, veelal aan hun partner

Hoe ouder de mantelzorgers, hoe groter het aandeel van hen dat ‘intensieve hulp’ biedt, dus meer dan acht uur per week. Sterker: de groei van het gemiddelde aantal mantelzorguren per week sinds 2014 is volledig voor rekening gekomen van de mantelzorgers van 65 jaar of ouder. Hun aantal groeit en bovendien leveren zij relatief veel uren hulp per week. Waarschijnlijk speelt mee dat de meesten van hen met pensioen zijn. Mantelzorgers van 75 jaar en ouder leveren gemiddeld zelfs 15 uur hulp per week, veelal aan hun partner. Een derde van deze oude mantelzorgers kampt zelf met gezondheidsbeperkingen.

Zo’n 600.000 mensen, bijna 11 procent van de mantelzorgers, voelen zich „ernstig belast”: de hulp leunt te veel op hun schouders en de situatie van de hulpbehoevende persoon laat hen niet los. In 2024 voelden 400.000 mensen zich nog ernstig belast. Risicogroepen zijn volgens het SCP niet alleen werkenden en mantelzorgers op hoge leeftijd maar ook ouders van kinderen met een beperking. Ook jonge mantelzorgers, 18- tot 34-jarigen die bijvoorbeeld hun opa of oma bijstaan, voelen zich in toenemende mate overbelast. Het is gissen naar het waarom: „Mogelijk speelt de grote druk een rol die sowieso op jongeren ligt of heeft het te maken met de gevolgen van de coronapandemie.”

De overheid rekent op mantelzorgers bij het overeind houden van de zorg in tijden van vergrijzing en een toenemend personeelstekort in de zorg, constateert het SCP. Dat rechtvaardigt een tegemoetkoming: steun voor mantelzorgers, zoals betaald verlof, is volgens het SCP „relevanter dan ooit”.