‘Hij zei: óf je zet mijn naam op je hand of arm, óf ik sla je thuis in elkaar’

„Het was mijn allereerste liefdesrelatie”, begint Elsemieke van der Heijden (37) uit Amsterdam. „Ik was vijftien, hij tien jaar ouder, knap en groot. Oudere vrienden van mij hadden ons aan elkaar voorgesteld, gekoppeld eigenlijk. Ik kom niet echt uit een warm gezin, voor het eerst was iemand heel complimenteus. Hij overspoelde me met cadeaus, vooral kleding die ik moest aantrekken. Dat zou je nu love bombing noemen.”

„Maar na de roze wolk kwam de donderwolk”, zegt Van der Heijden. Langzaam kwam ze in de greep van haar loverboy. „Hij probeerde me steeds meer te controleren. Als ik een sms kreeg van een mannelijke klasgenoot over huiswerk vroeg hij: waarom sms je met hem? Op een gegeven moment mocht ik niet eens meer zelf naar school, sport of werk. Hij reed me altijd rond.”

De tattoo volgde na een jaar, in de zomer. „Een ster met onze initialen erin. Hij had hem al genomen, waarmee hij wilde zeggen: ik doe dit voor jou, jij moet dit voor mij terugdoen.” Weigeren was eigenlijk geen optie. „Altijd als ik hem tegensprak, stonden daar consequenties tegenover. Dat liep uit op ruzie, en dan kreeg ik een mep of een schop. Hij was kickbokser, een intimiderende gozer. Je hoopt altijd dat als je in iets meegaat, je het vervolgens minder erg voor je kiezen krijgt. En dat blijkt dan niet zo te zijn.”

Ze koos zelf de plek: op haar linkerheup en zo laag mogelijk, „zodat ik hem nog een beetje kon verstoppen onder een hoog bikinibroekje. Of ik plakte hem af en zei dat ik me had verbrand en dat plekje niet in de zon mocht. Mijn ouders hadden weleens gezegd dat ze me zouden onterven als ik een piercing of tatoeage zou nemen. We woonden in het Gooi, een conservatieve omgeving op dat gebied. Ik schaamde me er ook voor: je krijgt al vroeg mee dat het dom is om de naam van je geliefde te tatoeëren.”

Elsemieke van der Heijden in haar woning en studio.

Grote krulletters

„We ontmoetten elkaar in februari 2020”, vertelt een dertigjarige vrouw uit Deventer. „In een vorige relatie voelde ik me niet gezien. Hij daarentegen was goed in complimenten geven, gaf me bloemen. Met Valentijnsdag gaf hij mij een ketting met ‘Property of…’ en dan zijn naam. Mijn zus zei nog: is dat niet een grote red flag? Maar ik was helemaal verliefd. Ik voelde me geweldig.” 

Een maand later begon de eerste coronalockdown, en trok ze maar direct bij hem in. Ze had al wel door dat het een opvliegend en dominant type was. „Hij werd gauw boos en agressief. Toen noemde ik dat nog een ‘uitgesproken persoonlijkheid’. Hij was ook erg charismatisch.”

„Eind mei gingen we met zijn beste vriend naar de tattooshop, en toen zei hij tegen mij: ik wil dat je mijn naam op je hand laat zetten, zodat iedereen kan zien dat je van mij bent. Ik dacht nog: dat is het eerste wat mensen zeggen dat je niet moet doen.”

Maar ook zij kon eigenlijk niet weigeren. „Uiteindelijk gaf hij mij de keuze: óf je zet mijn naam op je hand of arm, óf ik sla je thuis in elkaar. Doe de tattoo maar, dacht ik toen. Die kan ik altijd nog bedekken of weglaseren.” Ze kon nog wel een compromis sluiten over de exacte plek: het werd de binnenkant van haar pols.

„De tatoeëerder checkte wel tien keer bij me: weet je dit zeker? Op een gegeven moment werd ik boos op hem. Hou op met me tegenhouden, zei ik. Ik móést dit door laten gaan.” Ze laat haar rechterpols zien: daarop staat in grote krulletters zijn naam. 

Dit soort ‘dwangtattoos’ waren tot voor kort een relatief onbekend fenomeen. Maar onlangs kwam een vrouw in het nieuws, Joke, die naar schatting 250 keer de naam en voorletter van haar ex op haar lichaam had staan, ook op haar gezicht. Die tattoos had haar ex, Hans, zelf gezet, met een op AliExpress gekochte tattoomachine. Hans wilde zo elke plek waar Joke ooit door iemand was aangeraakt beschermen tegen de duivel, vertelde Joke in de podcast Vrouwenmoord van Hart van Nederland. 

Hans ging Joke om de dag anderhalf uur te lijf met de tattoomachine. „Ik mocht daar geen vragen over stellen, anders werd hij woedend.” Ze had daardoor veel pijn en was vaak ziek. „Ik moest in een kinderzwembadje met ijskoud water gaan zitten, klappertandend van de koorts. Het pus liep uit m’n benen.” Na een woede-uitbarsting van Hans dreigde Joke om de politie te bellen, waarna hij na vijf jaar eindelijk vertrok.

„Zo extreem als bij Joke komt het in Nederland niet vaak voor”, zegt Sera Schoordijk-Koeleman, eigenaar en oprichter van Undo Your Tattoo, dat dertig huidtherapeuten in dienst heeft in Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Rotterdam en Zwolle. Het aantal keer dat ze heeft gehoord van ‘dwangtattoos’, in de veertien jaar dat ze tattoos verwijdert, kan ze op twee handen tellen, zegt ze. Dat ze ervan weet, dan. „We laten het aan de cliënten wat ze willen delen.” 

„Achter elke behandeling zit een persoonlijk en vaak vertrouwelijk verhaal”, zegt ook David Pinto van huidkliniek Cosmetique Totale, met 84 vestigingen die laserbehandelingen aanbieden. Daarom houden ze geen cijfers bij over dwangtattoos. „Maar we herkennen dit probleem vanuit onze dagelijkse praktijk.”

Volgens tattooverwijderaar Andy Han staat Joke „symbool voor een grote groep vrouwen”. Hij is werkzaam in de Rotterdamse vestiging van Tattoo No More, die ook in Amsterdam, Utrecht en Den Haag zit, waar hij „de hele dag niks anders doet” dan tatoeages verwijderen. Als tattooverwijderaar bouw je net als de kapper een persoonlijk band op met je cliënten, vertelt Han, aangezien mensen soms meer dan tien keer moeten terugkomen voor een behandeling. Ook de foto van Joke op zijn bureau brengt volgens Han allerlei gesprekken op gang. „Over narcistische partners die zeiden: ‘Als je echt van me houdt, laat je een tattoo met m’n naam zetten. Of schaam je je soms voor mij? Wij horen toch bij elkaar?’ Het is een machtsmiddel.”

Een jeugdfoto van Elsemieke van der Heijden.

Foto Saskia van den Boom

Crowdfunding

Nadat Joke zich had verlost van Hans belandde ze in een opvang en kampte ze met zelfmoordgedachten. „Ik kon geen tien meter buiten lopen of ik hoorde: ‘nou, dan ben je gestoord zeg’ en ‘die is niet goed bij haar hoofd’. Ik werd letterlijk uitgescholden”, vertelde ze in de podcast Vrouwenmoord.

Stichting Veilig Thuis vroeg Andy Han of hij Joke kon helpen met het verwijderen van haar tatoeages. Met zijn vrouw richtte Han in 2018 Stichting Spijt van Tattoo op, waar mensen die dat zelf niet kunnen betalen, ook mannen, terecht kunnen om hun tattoos gratis te laten verwijderen. Bijvoorbeeld een man die een pistool onder zijn oog had laten tatoeëren in een depressieve periode, maar vanwege diezelfde tattoo werd ontslagen bij de afvalophaaldienst. Een vrouw met tattoos op haar vingers die ze niet bij haar latere beroep als maatschappelijk werker vond passen. De stichting selecteert kandidaten op basis van verwijzingen van uitkeringsinstantie UWV, hulporganisaties als Veilig Thuis of van de psycholoog.

Algauw slokte Joke alle tijd en middelen van de stichting op, terwijl er 350 mensen op de wachtlijst stonden. Daarom lanceerde Han begin april een crowdfundingsactie om het verwijderen van Jokes tattoos te bekostigen. De actie kreeg veel media-aandacht, zelfs CNN wilde Joke spreken. De benodigde 30.000 euro werd in een week opgehaald. Daarna lag Joke er emotioneel helemaal af, vertelt Han, en wilde ze even geen media meer spreken.

Gebrandmerkt

„Had ik maar voor dat in elkaar slaan gekozen”, denkt de dertigjarige vrouw uit Deventer inmiddels. „Want dat is na het zetten van die tatoeage zo vaak gebeurd.” In de 4,5 jaar dat de relatie uiteindelijk duurde, was ze vooral bezig met hem niet boosmaken. „Niet socializen met andere mensen, alles op mijn telefoon delen, mijn bankrekening opzeggen en een gezamenlijke nemen, seks hebben terwijl ik geen zin had. Op mijn verjaardag, vijf maanden nadat we elkaar hadden ontmoet, vroeg hij mij ten huwelijk. Ik durfde geen nee te zeggen.” Ze nam uiteindelijk drie tattoos tegen haar wil.

Ook na haar scheiding durfde ze die niet weg te laten halen, ook al heeft ze geen contact meer met haar ex. Ze is, ruim anderhalf jaar na haar scheiding, nog steeds bang dat hij haar iets aandoet en wil daarom niet met haar naam in de krant (die is wel bekend bij de redactie). Sinds kort zit ze in therapie en denkt ze na over weglaseren. Sommige mensen noemen haar ‘gebrandmerkt’. „Een heftig woord, maar misschien hebben ze wel gelijk.”

Zelf is ze de tattoos gewend. „Vooral anderen worden er ongemakkelijk van, en dan voel ik me weer ongemakkelijk. Een jongen die bleef slapen, is eens op de bank gaan liggen omdat hij de tattoo kon zien. Daar schaam ik me dan voor.” Op foto’s verbergt ze haar pols.

Als ze de tattoo al durft weg te halen, is er nog de geldkwestie. Ze werkt nu niet omdat ze ziek is. Een tattoo laten verwijderen is algauw tien keer duurder dan een tattoo laten zetten. „Het begint bij 49 euro per behandeling, maar dat kan ook 500 euro per keer zijn”, zegt Schoordijk-Koeleman van Undo Your Tattoo. „En er zijn drie tot vijftien behandelingen per tattoo nodig, afhankelijk van de grootte van de tattoo, hoeveel inkt er is gebruikt, welke kleur, het huidtype.”

De vrouw uit Deventer las over de crowdfunding voor Joke omdat mensen die naar haar doorstuurden. Mocht er geld overblijven, dan zou Stichting Spijt van Tattoo daar andere vrouwen mee helpen. Ze had er nooit bij stilgestaan dat er meer vrouwen zijn die gedwongen tattoos hebben moeten nemen. „Nu denk ik dat ik wel behoefte heb aan lotgenotencontact.”

Inmiddels heeft Elsemieke van der Heijden elf gewenste tattoos.

Olievlek

De kosten waren voor Elsemieke van der Heijden de reden om haar tattoo niet weg te laten halen toen de relatie met haar loverboy voorbij was. „Maar iedereen met wie ik datete of het bed deelde, vroeg ernaar. Het voelde alsof ik nog van iemand anders was.”

Het was goedkoper om er een tattoo overheen te laten zetten. Toen ze op haar 26ste weer een vaste relatie kreeg, liet ze van de ster op haar heup een pentagram maken, en over de initialen een veertje met veel schaduw zetten. „Maar dat was niet zo mooi; de veer was duidelijk iets aan het verstoppen.”

De tattoo werd er juist alleen maar zichtbaarder van. „Het was alsof ik de olievlek groter had gemaakt. Zodra ik in de zomer ging zwemmen kreeg ik er vragen over. Dan voelde ik altijd de noodzaak het hele verhaal te vertellen, om me te verdedigen: want was zo’n pentagram nou helemaal ik?” Daardoor voelde ze nog steeds de greep van hem, vertelt Van der Heijden.

Haar nieuwe vaste relatie bleek opnieuw „toxisch” en agressief. Toen het uitging, besloot ze de tattoo alsnog te laten verwijderen. „Dit mag nooit meer gebeuren, besloot ik. Ik moest zelf iemand zijn, mezelf weer kunnen zijn. En om dat te bewerkstelligen moest ik dat plaatje van mijn lichaam halen.” Gelukkig kon ze het inmiddels ook betalen.

In zes jaar heeft Van der Heijden inmiddels acht laserbehandelingen gedaan. Ze laat expres een half jaar of langer tussen de behandelingen zitten om zo veel mogelijk uit elke behandeling te halen. „Het lichaam ruimt ook veel op.” Ze denkt dat ze nog één behandeling nodig heeft.

Inmiddels heeft Van der Heijden elf gewenste tattoos, die ze liet zetten op belangrijke momenten in haar leven. Zoals toen ze werd aangenomen op de Gerrit Rietveld Academie, en ze in morsecode ‘begin 2012′ op haar ruggengraat liet tatoeëren. De zons- en maansopgang op haar knieën staan voor die keer dat ze na twaalf weken zwangerschap een abortus onderging. „Die momenten zijn alleen maar van mij.”