‘Hotties’ delen ‘lippies’ in kanalen op Whatsapp. Deze ‘meidenhuizen’ zijn niet zonder gevaar, zeggen experts

‘Hotties’ (knappe meisjes) die ‘lippies’ (lipsync video’s) maken in ‘kpt’ (kapot) leuke ‘meidenhuizen’. Het zijn veelgebruikte woorden onder tienermeiden die berichtenapp WhatsApp gebruiken om berichten te posten die voor iedereen leesbaar zijn. Zo’n kanaal, een ‘meidenhuis’, is een nieuwe vorm van online interactie die sinds ongeveer een week door sociale media-experts wordt opgemerkt. De berichten die meiden plaatsen maken hen kwetsbaar voor online (seksueel) misbruik, waarschuwen deze experts.

In WhatsApp-kanalen delen tieners, veelal meisjes tussen de tien en vijftien jaar, persoonlijke en soms gevoelige informatie uit hun leven met hun volgers. De groepen lijken besloten, maar de inhoud is voor iedereen met een WhatsApp-account zichtbaar – ook voor mensen die het kanaal niet volgen. De kanalen werken als een soort blog: de beheerder (eigenaar) kan als enige dingen plaatsen. Volgers blijven anoniem. Het telefoonnummer van de eigenaar is standaard afgeschermd. Tenzij beheerders zelf besluiten het te delen – en dat doen de tienermeiden in hun meidenhuizen regelmatig.

„Meidenn een lipsync gaat vandaag niet lukken want er is bij hockey een stick tegen mijn kin gekomen en nu doet het heel veel pijn als ik mijn mond beweeg😭😭 ik post er hopelijk morgen eentje en vnv [vanavond] ga ik ijs maken!!🤍🤍

Meisjes zetten veel persoonlijke informatie in de kanalen. Ze plaatsen foto’s, maken video’s waarin ze liedjes lipsyncen [playbacken], proberen mooi in beeld te komen. „Op die leeftijd willen meisjes aandacht en bevestiging, zegt Jacqueline Kleijer, mediapedagoog gespecialiseerd in (online) identiteit, seksualiteit en beïnvloeding. Maar online weten verkeerde figuren daar misbruik van te maken.

Kleijer: „Bij meisjes kan de pubertijd al rond hun achtste jaar beginnen. In real life krijg je dan bijvoorbeeld een crush op een popster, of op de buurjongen die veel te oud is. Ouders hebben niet altijd door dat hun dochter die ontwikkeling doormaakt. Maar verkeerde mensen zien die behoefte van meisjes wel, en spelen daar op in. Zeker online.” Digitale (self-)exposure, waarmee ze zichzelf online laten zien en hun onzekerheid duidelijk zichtbaar is, trekt aandacht van foute types en maakt kinderen kwetsbaar voor grooming, digitaal kinderlokken, waarschuwt Kleijer. Bovendien kunnen beelden tegenwoordig makkelijk gemanipuleerd worden. „Denk aan uitkleedapps.”

Lees ook

Hij bleef haar online naaktfoto’s vragen, al had haar vader hem gezegd dat ze minderjarig was

De info die de meiden delen is voer voor misbruikers, vindt ook Marleen Rolaff-Kuijper, adviseur digitale geletterdheid en woordvoerder bij Digiwijzer Nederland. Digiwijzer geeft voorlichting op scholen over digitale geletterdheid. „Sommige meidenkanalen hebben honderden tot duizenden volgers. Dat zijn zeker niet allemaal gelijkgestemde jonge meiden.” Soms delen meiden ook hun eigen telefoonnummers in hun kanalen. „Dan kan er zo een berichtje gestuurd worden naar dat nummer met dreigementen. Seksuele afpersing is niet ondenkbaar.” De vraag is niet óf jonge meiden ongure types online gaan tegenkomen, zegt Rolaff-Kuijper, maar wannéér.

Screenshot van berichtjes over een ‘auditie’ waarmee tienermeisjes beheerder kunnen worden van een ‘meidenhuis’, een openbaar kanaal op WhatsApp.

Screenshot NRC

‘Auditie’ doen met een video

In hun kanalen plaatsen meisjes berichten over hun dag, make-up, kleding en sieraden. Volgers kunnen reageren met een emoticon. Dat varieert van positieve hartjes, duimpjes, sterretjes en kusjes tot negatieve duimpjes omlaag, middelvingers of misselijk kijkende poppetjes. In grotere kanalen worden ook regelmatig aubergines als reactie gegeven, het symbool van een penis in online taal.

Zal ik nieuwe lipcombo [combinatie van lipgloss en lipliner] proberennnn???💋

Soms doen de meiden dansjes of playbacken ze liedjes, zoals populair is op TikTok. Deze video’s worden ook veel gevraagd voor ‘audities’. Als kanalen nieuwe beheerders zoeken die ook dingen mogen delen in het ‘meidenhuis’, sturen zij een link van een aparte groepsapp waar volgers in kunnen om daar ‘auditie te doen’. Iedereen kan die groep in, en iedereen kan daar iets sturen. In tegenstelling tot de kanalen, zijn telefoonnummers in groepen wél zichtbaar voor groepsleden.

„VOLGGG KPT [kapot] LEUK MEIDENHUIS MET ALLEEN MAAR KNAPPIES❤️❤️ IK DOE OOK AUDITIE”

Kinderen zijn zich niet bewust van de privacyrisico’s die daaraan verbonden zijn, en ouders weten niet dat hun dochters dit doen, zegt mediapedagoog Kleijer. „Kinderen hebben niet het vermogen om te beseffen wat er met het internet kan. Ze hebben regels nodig.” Bovendien staan de groepen bol van „sterk meidenvenijn”, zegt ze. Ook niet bevorderlijk voor de ontwikkeling van een kind.

Cyberpesten, naaktfoto’s en chantage

Je leven delen in een WhatsApp-kanaal kan sinds juni 2023 en wordt wereldwijd massaal gedaan. Met deze functie kan je „op de hoogte blijven van je favoriete onderwerpen”, zo stelt WhatsApp. Voor kinderen is het een laagdrempelige manier om volgers te krijgen, denkt mediapedagoog Kleijer. „De meeste mensen zullen WhatsApp een communicatiemiddel vinden. Maar er komen steeds meer mogelijkheden binnen de app. Ik vind WhatsApp een sociaal medium, net als Instagram, Facebook of TikTok”. Cyberpesten, naaktfoto’s delen, chantage: het gebeurt al op het platform. Kleijers denkt dat regelgeving voor en contentmoderatie op WhatsApp „hoognodig” is. „Zeker met al de nieuwe functies.”

Hoeveel Nederlandse meidenhuizen er zijn valt niet te achterhalen, zegt Rolaff-Kuijper van Digiwijzer. Sinds een week verdiept zij zich in de kanalen. „Het onderwerp kwam boven water vanuit een klas en op een ouderavond die we organiseerden.” Rolaff-Kuijper merkt dat ouders Whatsapp zien als relatief veilige app. „Maar dat is echt niet het geval.”

Er zijn meiden die gebruik kunnen maken van de onwetendheid van hun ouders, denkt ze. Zij omzeilen met ouders gemaakte afspraken over sociale media door op Whatsapp een kanaal te beginnen. Rolaff-Kuijper: „De omvang van dit soort ‘meidenhuizen’ is daarom groter dan ouders denken”.

Lees ook

De massale verspreiding van kinderporno via chatapps schokt zelfs de politie