‘Moe, minder scherp en slechter voorbereid’ – studenten halen lagere cijfers voor tentamens in de vroege ochtend

7 uren geleden 2

Gespannen koppies bij het Nieuwe Universiteitsgebouw op de Zuidas. Het is tentamenweek op de Vrije Universiteit Amsterdam, bij vlagen hagelt en waait het, en dan beginnen de tentamens ook nog eens om half negen ’s morgens. Dat leidt tot kleine oogjes bij de studenten.

Bedrijfskundestudent Sanderijn Hische (22) stond „expres” al om zes uur op, om „wakkerder” te zijn bij het tentamen. Communicatiestudent Erik van Riel (22) was ook al vroeg uit de veren en heeft er „drie espresso’s ingegooid” om hetzelfde doel te bereiken. Ook de wekker van student Artificial Intelligence Jess Kaur (21) ging vroeg, ze heeft „maar twee uur” geslapen. Alles om maar op tijd wakker te zijn voor het tentamen.

Communicatiestudent Troy Lamas (18) spant de kroon: hij stond al om vijf uur op, om per auto en trein vanuit Callantsoog de oversteek naar Amsterdam-Zuid te maken. „Echt crisis” vindt hij het vroege opstaan, met als gevolg dat hij zich „moe, minder scherp en daardoor minder goed voorbereid” voelt voor het tentamen.

Schuiven met biologische klok

Het vroege opstaan is voor de studenten niet alleen vervelend, het komt ook met gevolgen. Want vooral jonge studenten, 21 jaar en jonger, presteren daadwerkelijk slechter als ze hun tentamen vroeg op de dag moeten maken, zo blijkt uit voorlopig onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Het onderzoek, dat nog beoordeeld en gepubliceerd moet worden, omspant 400.055 tentamencijfers van 24.280 studenten over zeven academische jaren. Studenten die hun tentamen tussen acht uur en half tien ’s morgen maken, halen gemiddeld lagere cijfers dan studenten die later op de dag worden getoetst. Daardoor ligt ook hun slagingskans tussen de 1,1 tot 2,7 procentpunt lager, afhankelijk van het statistische model.

De aanleiding voor het onderzoek is dat jongeren en adolescenten biologisch gezien de neiging hebben later naar bed te gaan en later op te staan dan (oudere) volwassenen. Dat is een „bekend fenomeen”, volgens hoogleraar en chronobioloog Roelof Hut, die onderzoek doet naar de menselijke biologische klok aan de Rijksuniversiteit Groningen – zelf niet betrokken bij het studentenonderzoek. De tijd waarop mensen naar bed gaan en weer opstaan – het zogenaamde chronotype – groeit volgens hem mee met hun ontwikkeling. „En die groei is zo goed als beëindigd tussen de 18 en 25 jaar, waardoor het chronotype van de gemiddelde student dus op het laatst van de dag zit. Hoe ouder je daarna wordt, hoe vroeger het gemiddelde chronotype weer wordt.”

Het onderzoek toont aan dat tentamens niet alleen te vroeg worden gepland, maar soms ook te láát

Dat studenten minder presteren op de vroege morgen, is volgens Hut dus niet zo gek. „Het vroege tentamineren past niet bij de ontwikkeling van de student.” Maar, zegt hij, er zit ook veel spreiding in de chronotypen: zo zijn er ochtend- en avondmensen, en mensen variëren erg in wanneer ze naar bed gaan. Ook de zomertijd verslechtert de resultaten, wat duidt op slaaptekort, aldus Hut. „Bovendien laat het onderzoek zien dat tentamens niet alleen te vroeg gepland worden, maar soms ook te láát. Toetsen aan het begin van de middag lijkt beter, want de late middag en avond presteren in het onderzoek net zo slecht als de vroege ochtend.”

Maar vooral vroege tentamens, zegt Hut, is door de biologische klok van studenten „iets wat je moet vermijden”. Zijn oplossing van het probleem? Enerzijds moeten de opleidingsinstellingen geen vroege tentamens plannen, anderzijds is het ook aan de student om zich aan te passen. „Anders kom je in de situatie dat de tentamens later plaatsvinden, maar dat de studenten ook weer later naar bed gaan”, aldus Hut. „Je kan zelf je biologische klok opschuiven, door ’s morgens vroeg in het daglicht te wandelen, en ’s avonds het licht in je kamer te dimmen.”

‘Wel lekker’

Of de vroege ochtenden zich ook vertalen naar hun eigen cijferlijsten, weten de studenten op de Vrije Universiteitscampus donderdagmorgen niet. Wel voelen ze zich bij het maken van het tentamen simpelweg minder scherp, zo klinkt het. En dat is „niet ideaal”, zegt communicatiestudent Coen Versteeg („net 21”), maar het hoort er volgens hem ook bij. „Er zijn natuurlijk veel ruimtes, logistiek en docenten nodig.”

Vooral met het laatste punt vat hij het standpunt van verschillende Nederlandse universiteiten goed samen. Meerdere universiteiten laten in een schriftelijke reactie weten het onderzoek „interessant” te vinden, maar logistiek lastig. Zo spreekt een woordvoerder van de Universiteit van Amsterdam van een „behoorlijke puzzel”, die bij een tentamenweek bestaat uit zo’n 35.000 individuele toetsafnames, verspreid over driehonderd toetsen op zes locaties. De woordvoerder laat weten dat „hoe meer randvoorwaarden” aan de tentamenplanning worden toegevoegd, „hoe complexer de puzzel wordt”.

Je moet altijd kunnen presteren

Ook bij de Universiteit Leiden „dwingt de combinatie van rooster en aantallen” de universiteit om van een ochtendtijdvak gebruik te maken, zo laat een woordvoerder weten. Een woordvoerder van Tilburg University zegt dat de uitkomsten van het onderzoek „nader bestudeerd” zullen worden om „te bekijken wat mogelijk is”. Daarbij spelen ”logistieke beperkingen en de wens van studenten en medewerkers om het academisch jaar te verkorten” wel een rol.

Toch, zo blijkt donderdagochtend op de Vrije Universiteitscampus, zijn er ook studenten voor wie het verschuiven van de tentamentijden niet per se nodig is. Keimpe Rademaker (21) bijvoorbeeld, zegt een vroeg tentamen „wel lekker” te vinden omdat hij juist later op de dag „slomer” wordt. „Als je je gewoon goed voorbereidt, hoeft het geen probleem te zijn”, aldus Rademaker. Student Suze ter Welle (24) vindt dat je „altijd moet kunnen presteren”. „Ook als je later een baan hebt, moet je er gewoon om half negen staan.”