‘We hebben twee jaar van Joodse studenten gehoord dat ze bang waren. Nu is dat hopelijk voorbij’, zegt rabbijn over antisemitisme-rapport

8 uren geleden 1

Rabbijn Yanki Jacobs (36) had vorig week Joodse studenten en collegebestuurders over de vloer voor een etentje. Bewust niet van dezelfde campussen. „Om ervaringen uit te wisselen”, zegt hij, „zonder direct over incidenten in discussie te raken.” Dat is immers ook hoe antisemitisme vaak in de media tot welles-nietes wordt gereduceerd, zegt hij. „Terwijl het gaat om het patroon van ervaren onveiligheid.”

En precies dat komt in het rapport ‘Gevangen in Vrijheden’ wat hem betreft goed naar voren. Maandag was de presentatie van het onderzoek en aanbevelingen van de Taskforce Antisemitismebestrijding, ingesteld na heftige pro-Palestina protesten en sit-ins op treinstations. Sindsdien, maar eigenlijk al direct na 7 oktober 2023, hebben Joodse en Joods-Israëlisch studenten „veelvuldig te maken met incidenten, pesterijen en intimidaties”, stelt de Taskforce.

Sommige studenten voelen zich onveilig bij een demonstratie en dan zegt de studentbegeleider:
blijf maar thuis

Jacobs is landelijk studentenrabbijn en betrokken bij het Nederlands Joods Studenten Overleg (NJSO). Hij was maandag bij de presentatie in Nieuwspoort in Den Haag. „Voor mij staat er niets nieuws in. Nieuw is dat er nu iets ligt waar universiteiten mee uit de voeten kunnen. We hebben twee jaar lang studenten gehoord over hoe bang ze zijn. Ik hoop dat dat voorbij is.”

Discussie over de ernst en omvang van vermeend antisemitisme zal „er altijd blijven”, zegt Jacobs aan de telefoon. Maar dit is een „serieus document waaraan gezaghebbende namen zich hebben verbonden”. Onder hen voorzitter Jaap Smit, oud-Commissaris van de Koning in Zuid-Holland, en Rianne Letschert, voormalige collegevoorzitter van de Universiteit van Maastricht en zeer recent nog kabinetsformateur.

Femke Halsema

Joodse studenten en medewerkers, die een onbekend aantal van de 120 geïnterviewde betrokkenen vormen, geven in het onderzoek „in den brede” aan dat het „werk- en leerklimaat voor hen onveilig voelt”. De Taskforce sprak „enkelen” die er geen last van hadden, „maar dat doet niets af aan het feit dat het grootste deel van de groep dit wel ervaart”, staat in het rapport.

Dat lijkt qua verhouding omgekeerd aan wat burgemeester Femke Halsema afgelopen september rapporteerde aan de Amsterdamse gemeenteraad. De Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit, schreef ze, herkenden „dat enkele individuen zich onveilig voelen”. Tegelijkertijd stelde de burgemeester dat een Parool-artikel waarin tien studenten en docenten over ervaren onveiligheid vertelden, „geenszins een volledig en representatief beeld schetst van de veiligheidsgevoelens, laat staan veiligheidssituatie” voor Joden op de campus.

Als u dit naast elkaar zet, denkt u dan dat de burgemeester, UvA en VU een goed beeld hadden?

„Ik weet dat zowel de burgemeester als de universiteiten de problematiek heel serieus namen en nemen. Wat niet wil zeggen dat genomen actie voldeed aan wat nodig was. Maar ik wil niet met vingertjes gaan wijzen. Het zou kunnen dat als je kijkt naar het aantal incidenten de gedachte is: het zit wel goed met de veiligheid op de universiteit. Getalsmatig doen wij [Joden] er niet toe op die hele studentenpopulatie. Dat neemt niet weg dat het op ons heel veel invloed heeft.

„Wat me aansprak is wat Jaap Smit zei bij de presentatie. Behandel dit niet als reguliere verstoring van de openbare orde, maar kijk naar wat dit doet met Joodse studenten en medewerkers specifiek doet. Hou rekening met de unieke situatie van een piepkleine minderheid Joodse mensen, die aangeeft zich niet meer senang te voelen.”

Een Joodse student, staat in het rapport, schrok van een Palestijnse vlag op een laptop van de vertrouwenspersoon. Dit verhaal is volgens het onderzoek breed gedeeld en de reden dat er weinig meldingsbereidheid is van antisemitisme. Wat zegt dat?

„Op de UvA, weet ik, hebben we een afspraak gemaakt dat één vertrouwenspersoon alle incidenten oppakt. Dat gaat heel goed. Er gaan een hoop dingen mis, dat komt in de krant. Er zijn ook studenten die zich niet veilig voelen bij demonstraties, die gaan naar een studiebegeleider en die zegt: weet je, blijf maar thuis. Die bedoelt het goed, maar je kan het horen als ‘je moet het maar ondergaan’. Goede bedoelingen kunnen onbedoeld heel knullig overkomen. In het algemeen hebben veel mensen hun best gedaan. Maar het kan beter.”

Vindt u dat het rapport recht doet aan de verscheidenheid in de beleving van Joodse studenten en docenten? De mate waarin ze zich identificeren met Israël kan van invloed zijn op hoe zij leuzen en teksten opvatten.

„Een aanzienlijk deel van Nederlandse Joden verhoudt zich tot Israël, wat niet betekent dat ze niet kritisch zijn. In algemene zin gaat het hier om mensen die er wél last van hebben. Als je zegt: ik ben Jood maar ik ben tegen Israël en ik heb er geen last van, dan betekent dat niet dat anderen er ook geen last van hebben. We komen in alle soorten en maten.”

Groepen die opkomen voor Palestijnse belangen hebben daar het recht toe. Alleen dat vrijwaart ze niet van rekening houden met hun omgeving

„Het rapport is gedegen. Ze hebben veel mensen gesproken en zijn bij veel experts langs geweest. Dit is niet een kwestie van één of twee studenten die hun verhaal uitvergroten in de media, zoals je vaak hoort in het narratief van mensen die dit probleem bagatelliseren.”

Dat kan nu niet meer?

„Daar kom je nooit vanaf. Het gaat erom dat we elkaar moeten gaan begrijpen. Waarom voelt het voor een student of een medewerker als iets existentieels als leus A of B wordt geroepen? Hoe kunnen we daar het beste op handelen?

„Dat zijn de gesprekken die we op de universiteit moeten voeren. Want groepen die opkomen voor Palestijnse belangen of welke ook, hebben daar het recht toe. Alleen dat vrijwaart ze niet van rekening te moeten houden met hun omgeving. Je moet nog steeds met je buurman, studiegenoot of docent door één deur kunnen.”