AIVD: de nationale veiligheid stond afgelopen tachtig jaar niet eerder zo onder druk als nu

2 uren geleden 3

De nationale veiligheid heeft in de afgelopen tachtig jaar niet eerder zo onder druk gestaan als nu. Nederland is het afgelopen jaar geconfronteerd met een veelvoud aan dreigingen, in een onvoorspelbare en instabiele wereldorde. Dat schrijft inlichtingendienst AIVD in het jaarverslag over 2025 dat donderdagmiddag is gepubliceerd.

De dienst maakt zich vooral zorgen over jongeren die steeds meer bereid zouden zijn geweld te gebruiken om de democratie te ondermijnen, zowel uit extreemrechtse als uit jihadistische hoek. Volgens de dienst is sprake van dreiging „met vele gezichten” waartegen de samenleving weerbaar moet zijn. Net als eerdere jaren legt de AIVD in het jaarverslag vooral de nadruk op het jihadisme en extreemrechts, en ‘statelijke dreiging’ uit onder meer Rusland en China.

Islamitische terreur

De belangrijkste terroristische dreiging komt volgens de AIVD nog altijd voort uit het jihadisme. Met name terreurorganisatie ISIS slaagt er nog steeds in via propaganda aanhangers tot aanslagen aan te sporen. In 2025 zag de dienst een toename in het aantal ‘pro-ISIS’-jongeren tot 24 jaar. Op socialemediaplatformen is het jihadistisch gedachtegoed breed beschikbaar en eenvoudig toegankelijk, schrijft de AIVD. De politie hield op basis van AIVD-ambtsberichten in 2025 elf personen aan voor een mogelijke jihadistische geweldsdreiging. Zes van hen waren op dat moment jonger dan 24.

De AIVD doet ook onderzoek naar de mogelijke dreiging vanuit de terroristische organisatie Hamas tegen de nationale veiligheid. Volgens de dienst is in Europa al jaren een politiek netwerk actief dat financiële steun voor Hamas verwerft en zich bezighoudt met activisme, lobby- en andere beïnvloedingspraktijken. In Nederland zijn tien personen actief die aan dit Europese netwerk te verbinden zijn, aldus de AIVD.

Extreemrechts

De AIVD schrijft dat de dreiging vanuit extreemrechts tweeledig is. Enerzijds is er de verspreiding van rechts-extremistisch gedachtegoed in de samenleving. Anderzijds is dat voor sommigen een legitimatie voor het gebruik van geweld.

De AIVD doelt onder meer op de Geuzenbond. Bij de 24-jarige Thomas D., een van de leiders van deze club, werden in zijn woning onder meer twee revolvers, kruisbogen, pijlen met metalen punten en 250 kogels aangetroffen.

De AIVD schrijft dat vanuit de rechts-extremistische beweging pogingen tot ‘intredepolitiek’ worden gedaan. Begin dit jaar verschenen voor het eerst leden van de Geuzenbond op kandidatenlijsten van Forum voor Democratie (FVD) bij de gemeenteraadsverkiezingen. In Nijmegen en Rotterdam slaagden deze kandidaten er niet in een gemeenteraadszetel te bemachtigen.

De AIVD schrijft dat „een mix van Europese rechts-extremisten en leden van radicaal-rechtse partijen” elkaar troffen op een ‘remigratietop’ in Italië. Diverse politici van Forum waren daar aanwezig

Ook als het gaat om het acceptabel maken van rechts-extremistisch gedachtegoed zijn er dwarsverbanden met Forum, zonder dat de partij in het jaarverslag wordt genoemd. De term ‘remigratie’, die zeventien keer voorkomt in het landelijke verkiezingsprogramma van FVD, is volgens de dienst „op zichzelf neutraal”, maar staat in het narratief van rechts-extremisten „voor het massale vertrek van mensen met een migratieachtergrond uit Europa”. De AIVD beschrijft dat „een mix van Europese rechts-extremisten en leden van radicaal-rechtse partijen” elkaar vorig jaar troffen op een ‘remigratietop’ in Italië. Diverse politici van Forum waren daar aanwezig.

De AIVD besteedt in het kader van rechts-extremisme ook aandacht aan ‘nihilistisch gewelddadig extremisme’. Vorig jaar zijn meerdere personen aangehouden die „vanuit deze nihilistische ideologie zijn overgegaan tot (het aanzetten tot) geweld”. Waarschijnlijk wordt gedoeld op het sadistische online Com-netwerk waarover NRC eerder schreef. „Individuen binnen dit online netwerk zetten elkaar en anderen aan tot geweld, zoals zelfbeschadiging, suïcide of dodelijk geweld.”

Ook werden na ambtsberichten van de AIVD personen aangehouden in het kader van onderzoek naar ‘anti-institutioneel extremisme’. Volgens de dienst gaat het vooral om 45-plussers die op latere leeftijd zijn geradicaliseerd, deels tijdens de coronapandemie.

De AIVD schrijft dat de dreiging uit de hoek van de links-extremistische beweging gering is. De oorlog in Gaza was de belangrijkste reden voor protest. „Hoewel acties hinderlijk konden zijn, bedreigden ze de democratische rechtsorde veelal niet.”

Als het specifiek gaat over ‘antifascistische acties’, volgens de dienst vaak afkomstig uit de anarchistische beweging, heeft de dienst meer zorgen. Net als in voorgaande jaren bestonden acties in 2025 uit „het aanrichten van vernielingen, het verstoren van bijeenkomsten, het intimideren van personen en het in kaart brengen en online publiceren van persoonlijke gegevens (doxing)”. De AIVD schrijft dergelijke acties als ‘extremistisch’ te beschouwen, omdat ze het functioneren van de democratische rechtsorde ondermijnen.

Rusland en China

Volgens de AIVD nemen de Russische capaciteiten om cyberaanvallen uit te voeren verder toe. De dienst wijst onder meer op de ‘Russische cyberactor’ Laundry Bear die vorig jaar werkgerelateerde contactgegevens van Nederlandse politiemedewerkers wist buit te maken.

Drones die verschillende keren bij Nederlandse vliegvelden zijn gesignaleerd, durft de AIVD niet toe te schrijven aan Rusland. Wel wijst de dienst op meer inzet van ‘low-level agenten’, die tegen betaling bereid zijn sabotage-activiteiten uit te voeren. Vorig jaar werd een Havo-scholier aangehouden die voor pro-Russische hackers in de Haagse ambassadewijk wifi-netwerken in kaart bracht.

China bouwt volgens de dienst gestaag aan een wereldorde die de eigen belangen bevordert

Daarnaast beschrijft de AIVD hoe Rusland Europese parlementariërs benadert. In Nederland, zo blijkt uit eerder onderzoek door NRC, gaat het in ieder geval om Forum voor Democratie. Tweede Kamerlid Ralf Dekker bleek in maart vorig jaar te videobellen met parlementariërs van Poetins partij Verenigd Rusland. Eind 2024 bleek partij-ideoloog John Laughland van Forum een conferentie in Rusland te hebben bezocht, waar hij de voormalige Russische president Medvedev de hand drukte.

Net als voorgaande jaren waarschuwt de AIVD ook voor China. De dreiging afkomstig van dit land „verbreedt en verdiept” zich. China bouwt volgens de dienst gestaag aan een wereldorde die de eigen belangen bevordert. De AIVD maakt zich zorgen over economische spionage en de pogingen van China om Europa steeds meer afhankelijk te maken van Chinese producten. De AIVD noemt het „zorgwekkend” dat de dienst maar moeilijk zicht krijgt op de cyberdreiging uit China. In 2024 schreven de AIVD en de militaire inlichtingendienst MIVD een cyberaanval op een Nederlands defensienetwerk voor het eerst direct toe aan de Chinese staat.