Alzheimerpatiënt kan weer gesprekken voeren na een dosis psilocybine

Een vrouw met ernstige alzheimer die jarenlang alleen met eenlettergrepige woorden sprak, kon na een enkele dosis psilocybine weer gesprekken voeren.

Door een hoge dosis psilocybine – de werkende stof in psychedelische truffels – is een vrouw met ernstige alzheimer weer in staat gesprekken te voeren. Jarenlang kon ze alleen spreken in klanken van één lettergreep.

Daarnaast was de vrouw incontinent en niet meer in staat om zich te verplaatsen zonder begeleiding. In de week na de toediening van de dosis kreeg ze de controle over haar blaas terug en was ze ook meer mobiel.

LEES OOK

De beste ideeën van de 21e eeuw: neurodiversiteit

Het eerste kwart van deze eeuw zit erop. Sinds de eeuwwisseling zijn we dankzij de wetenschap veel te weten gekomen over onszelf, het heelal en onze p ...

De zaak van deze vrouw, die is beschreven in het wetenschappelijke blad Frontiers in Neuroscience, bevestigt dat psychedelica het brein in één klap kunnen veranderen. Tegelijkertijd roept de kwestie ethische vragen op, en zijn er kanttekeningen te plaatsen bij de betrouwbaarheid van de studie.

Succesvolle trips

‘Haar gezichtsuitdrukkingen werden opeens veel levendiger; ze maakte lang oogcontact, glimlachte als je haar aansprak en ze was een stuk bewegelijker’, zegt psychiater Marcus Lago van de Ankh Cross Association in Brazilië, een vereniging die zich richt op holistische medische praktijken. ‘Tijdens een latere sessie zei ze ineens: ‘Het voelt goed om hier te komen.’’

De vrouw, wiens naam de onderzoekers niet vermeldden, is 83 jaar. Tien jaar geleden werd ze gediagnosticeerd met de ziekte van Alzheimer. De afgelopen vijf jaar ging haar toestand erop achteruit.

Met toestemming van haar zoon, kreeg de vrouw een orale dosis van 5 gram van de uiterst krachtige paddosoort Psilocybe subensis. Eerst begon ze hevig te zweten en viel ze in een diepe slaap. Maar ongeveer negentien uur later meldde haar zoon dat ze een gesprek was begonnen over haar herinneringen – wat zo’n vier uur lang voortduurde.

In de dagen en weken die volgden, observeerden Lago en zijn collega’s dat de vrouw haar continentie terugkreeg. Ook kleedde ze zichzelf weer aan en begon ze spontaan gesprekken te voeren. Na het succes van haar eerste trip, kreeg ze een maand later nog een dosis truffels toegediend. Ze kreeg toen 3 gram, waarna ze beschreef in haar gedachten te hebben gesurft met haar zoon op een rustig eiland.

Communicatiepaden

‘Ze zocht zelf passende kleren uit, trok die aan en liep naar de televisiekamer voor het ontbijt. Ook herkende ze details uit haar omgeving, zoals een huurauto, en merkte ze op dat iemand onverwachts niet aanwezig was. Ze bleef daarnaast continent op momenten waarop ze dat eerst niet was’, zegt Lago.

De onderzoekers benadrukken dat haar alzheimer niet is teruggedraaid. De psychedelica activeren waarschijnlijk functies die nog niet definitief verloren waren geraakt.

We weten dat psilocybine bepaalde serotoninereceptoren – bindplekken voor de signaalstof serotonine – in het brein activeert. Daarmee lijkt de drug een proces op gang te zetten dat de communicatiepaden binnen hersennetwerken verandert.

Onderdrukte breincircuits

Neurofarmacoloog David Nutt van het Imperial-college in Londen is bekend met meerdere studies die het oppeppende effect van psychedelica op de breinfunctie beschrijven bij mensen met neurodegeneratieve achteruitgang. ‘Zulke verslagen bewijzen niet dat je door psychedelica langer leeft of dat je brein langer goed blijft functioneren. Wel komt het ontstekingsremmende effect consistent naar voren’, zegt Nutt.

De oorzaak van alzheimer is nog niet met zekerheid bekend. De leidende theorie is de amyloidhypothese. Die stelt dat de ziekte in gang wordt gezet door het samenklonteren van verkeerd gevouwen amyloïd-bètaeiwitten tussen de hersencellen. Dat proces is een trigger voor de ongewone vorming van tau-eiwitten binnen de cellen, die daar taukluwens vormen. De kluwens lokken ontstekingen uit, verstoren verbindingen en leiden tot het afsterven van cellen.

‘Sommige hersenproblemen bij alzheimer zijn te verklaren door het ene breincircuit dat het andere onderdrukt. Psychedelica kunnen dit effect doorbreken’, zegt Nutt.

Hoge dosis

Maar er zijn ook zorgen over het onderzoek. ‘Ik heb een stortvloed aan kanttekeningen bij de betrouwbaarheid van de studie en bij de ethiek van de toediening’, zegt psychedelicaonderzoeker Albert Garcia-Romeu van de Amerikaanse Johns Hopkins-universiteit. Hij onderzoekt de effecten van psilocybine op depressie bij mensen met een milde cognitieve beperking of alzheimer.  

Een van zijn zorgen betreft de dosis die de vrouw kreeg. ‘Het is gebruikelijk om bij het introduceren van nieuwe medicijnen de regel ‘laag en traag’ te hanteren, om er zeker van te zijn dat het lichaam ze tolereert. In dit geval kreeg de patiënt 5 gram truffels, wat voor een hoge dosis doorgaat, en die werd opgevolgd met een dosis van 3 gram.’

Bovendien is het niet duidelijk wat de langetermijneffecten zijn van psilocybine. ‘Het verslag beschreef alleen de maand direct na de eerste sessie. Nergens staat vermeld wanneer er een vervolgcontrole plaatsvond en of de verbeteringen aanhielden – laat staan hoe lang’, aldus Garcia-Romeu.

Veiligheidscontroles

Garcia-Romeu voegt toe dat een enkele casus weinig zegt over mensen met alzheimer in het algemeen. Daarnaast was de diagnose bij deze dame gebaseerd op haar symptomen, in plaats van betrouwbaardere methoden zoals hersenscans of het meten van bloedwaarden, zegt hij.

Toch lijkt de studie andere medici aan te moedigen om het nut van psilocybine te onderzoeken. ‘Het is een vrij dramatische casus en we moeten voorzichtig zijn bij het trekken van conclusies op basis van een enkele gebeurtenis. Maar dat neemt niet weg dat de resultaten een vervolgexperiment waard zijn’, zegt Rudolph Tanzi van de Harvard-universiteit in de VS.

‘Ik denk dat dit onderzoeksgebied veelbelovend is. Daarbij is het wel zaak dat we studies naar psychedelica zorgvuldig en ethisch verantwoord uitvoeren, door veiligheidscontroles in te bouwen en goed te documenteren’, zegt Garcia-Romeu.