Amsterdam wil dakloze drugsgebruikers vaker uitzetten. Of dat bij de kwetsbaarsten helpt, is de vraag

Iets meer dan driehonderd daklozen heeft de Amsterdamse welzijnsorganisatie De Regenboog Groep afgelopen jaar gerepatrieerd. Het jaar ervoor waren dat er nog 197. Ze kwamen uit Polen, Roemenië, Duitsland, Hongarije, Spanje.

Als het aan de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema ligt, gaat dat aantal de komende jaren nog verder omhoog. Een deel van de groep bestaat namelijk uit overlastgevende crackgebruikers en die vormen een steeds groter probleem in Amsterdam en andere grote steden. In een interview met de Amsterdamse stadszender AT5 zei de burgemeester dat ze wil onderzoeken of buitenlandse, dakloze gebruikers vaker gerepatrieerd kunnen worden: „We moeten het misschien op een grotere schaal gaan doen.”

Crack is bewerkte cocaïne en extreem verslavend. De drug is in Nederland in opkomst; de straatprijs is de afgelopen jaren gedaald en de kwaliteit is relatief hoog, schreef NRC afgelopen zomer. Crack is in Nederland onder meer populair onder dakloze Oost-Europese arbeidsmigranten. Als die hun baan verliezen, raken ze vaak ook hun huis kwijt en komen ze op straat terecht. Ze zorgen voor overlast, bijvoorbeeld in het Amsterdamse Oosterpark, waar volop crack wordt gedeald.

Lees ook

Na heroïne, nu ook crack op recept? Amsterdam mikt op een experiment in 2027

Grote steden zoeken ondertussen naar de beste aanpak. „Anders dan bij heroïne en methadon hebben we geen middelen om de problematische groep gebruikers beter te beschermen”, zei Halsema in haar interview met AT5. Amsterdam biedt gebruikers hulp bij afkicken, maar dat werkt volgens de burgemeester alleen als de verslaafde het zelf wil. „Gedwongen afkicken is nog nooit succesvol geweest.”

Binnenkort komt Halsema met een brief aan de gemeenteraad waarin ze in kaart brengt hoe groot het probleem is en hoe het mogelijk aangepakt kan worden. Een van de opties die ze onderzoekt is het opschalen van de repatriëring. Naast De Regenboog Groep – die vorig jaar 313 daklozen hielp met terugkeer – houdt ook welzijnsorganisatie perMens zich daarmee bezig in Amsterdam. Aan dagblad Het Parool liet perMens weten vorig jaar 215 mensen te hebben gerepatrieerd.

Kwetsbaarste deel komt weer terug

Een woordvoerder van De Regenboog Groep zegt dat als er meer budget beschikbaar zou zijn, ze in theorie ook meer zouden kunnen doen. Maar de vraag is of dat helpt bij crackgebruikers. Van de groep daklozen die wordt teruggestuurd, keert het kwetsbaarste deel namelijk vaak weer terug naar Nederland. De woordvoerder pleit voor betere samenwerking met de landen van herkomst. „Als de voorzieningen in Oost-Europese landen voor opvang en begeleiding in de buurt zouden komen van die in Nederland, zou het minder aantrekkelijk zijn voor deze mensen om weer terug te keren naar Nederland.”

Terugkeer gebeurt met begeleiding en een warme overdracht naar familie, een zorginstelling of een andere organisatie ter plaatse

Om terugkeer zoveel mogelijk te voorkomen, wordt repatriëring zorgvuldig voorbereid, vertelt de woordvoerder van zorgwethouder Alexander Scholtes. Sowieso is alleen vrijwillige repatriëring mogelijk, omdat het om EU-burgers gaat. Alleen in het geval van een strafbaar feit kan een EU-burger gedwongen worden uitgezet. „Het traject begint hier in Amsterdam: met tijdelijke opvang, intensieve begeleiding en afkicken of afbouwen van de verslaving. Tegelijkertijd wordt het netwerk in het land van herkomst in kaart gebracht en wordt gekeken welke zorg of opvang daar beschikbaar is. Terugkeer gebeurt vervolgens met begeleiding en een warme overdracht naar familie, een zorginstelling of een andere organisatie ter plaatse.”

Ook in andere Nederlandse steden worden daklozen gerepatrieerd. Sinds 2023 bestaat er in Amsterdam en vijf andere steden – Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Eindhoven en Venlo – kortdurende opvang voor dakloze arbeidsmigranten uit de EU. Ze krijgen een week tot zes maanden opvang. De bedoeling is dat ze in die periode óf een nieuwe baan in Nederland vinden óf terugkeren naar hun land van herkomst. Wegens het succes van deze aanpak – ruim 60 procent vindt weer een baan of keert terug – kondigde het kabinet vorig jaar aan hiervoor extra geld beschikbaar te stellen. Het budget groeide van 7 miljoen naar 13 miljoen per jaar.

Lees ook

Drugs, poepen, slapen in portieken: overlastgevende daklozen worden harder aangepakt in Rotterdam